Aleksander R. Miletiq<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Thellimi i paralajm\u00ebruar i bashk\u00ebpunimit ushtarak t\u00eb Serbis\u00eb me Izraelin, si dhe riaktualizimi i rastit t\u00eb vrasjes s\u00eb t\u00eb rinjve serb\u00eb n\u00eb kafenen\u00eb “Panda” n\u00eb Pej\u00eb, mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb arsye e mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb rishqyrtuar disa nga projeksionet bisedore, zyrtare dhe gjysm\u00ebzyrtare t\u00eb diskursit nacionalist serb. Nga Memorandumi i famshem i SANUS-se deri m\u00eb sot, nocionet e identitetit kolektiv t\u00eb fajit, krimit dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb, t\u00eb cilat elitat politike dhe intelektuale nacionaliste serbe i kan\u00eb projektuar mbi kombet fqinje p\u00ebr dekada, i ngjajn\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb nj\u00eb autoportreti t\u00eb pavullnetsh\u00ebm. Ajo q\u00eb supozohej t\u00eb ishte nj\u00eb p\u00ebrshkrim i Tjetrit, me kalimin e koh\u00ebs filloi t\u00eb shfaqej si nj\u00eb p\u00ebrshkrim i vetes son\u00eb – dometh\u00ebn\u00eb, politikave, institucioneve dhe modeleve shoq\u00ebrore t\u00eb krijuara n\u00ebn dominimin e t\u00eb nj\u00ebjtit diskurs nacionalist.<\/p>\n\n\n\n
Ky fenomen t\u00eb kujton konceptin e Jungut p\u00ebr “hijen” dhe projeksionet e saj. Hija p\u00ebrb\u00ebhet nga ato aspekte t\u00eb papranueshme t\u00eb personalitetit t\u00eb dikujt q\u00eb subjekti nuk d\u00ebshiron ose nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje t’i njoh\u00eb si t\u00eb vetat, k\u00ebshtu q\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e leht\u00eb t’i njoh\u00ebsh dhe t’ia atribuosh ato nj\u00eb tjetri. Sigurisht, nuk \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb transferohen konceptet e psikologjis\u00eb individuale n\u00eb grupet shoq\u00ebrore dhe komunitetet politike. Por si nj\u00eb metafor\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar diskursin nacionalist, projeksioni i hijes duket pothuajse shqet\u00ebsuesisht i p\u00ebrshtatsh\u00ebm n\u00eb rastin ton\u00eb. Subjekti u atribuon t\u00eb Tjer\u00ebve impulse, q\u00ebllime dhe cil\u00ebsi q\u00eb ai refuzon t’i njoh\u00eb n\u00eb vetvete. T\u00eb transferuar n\u00eb nj\u00eb diskurs politik kolektiv, shfaqet nj\u00eb gjeografi morale e ve\u00e7ant\u00eb: ne jemi viktima, mbrojt\u00ebse, t\u00eb ndershme dhe t\u00eb pafajshme; ata jan\u00eb gjenocidial\u00eb, kriminel\u00eb, tin\u00ebzar\u00eb, t\u00eb prirur ndaj komploteve, g\u00ebnjeshtrave dhe madje edhe inskenimit t\u00eb viktimave t\u00eb tyre.<\/p>\n\n\n\n
Megjithat\u00eb, elitat politike dhe intelektuale serbe shkuan nj\u00eb hap m\u00eb tej. Ajo q\u00eb pasoi ishte ajo q\u00eb mund ta quajm\u00eb materializim empirik pasues t\u00eb projeksionit. Ajo q\u00eb fillimisht ekzistonte si fantazi p\u00ebr Tjetrin filloi t\u00eb shfaqej si praktik\u00eb n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb dhe institucionet e veta. Prandaj, ne nuk u b\u00ebm\u00eb si Tjetri si\u00e7 ishte n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, por Tjetri si\u00e7 e shpik\u00ebm ne. Imazhi i armikut doli t\u00eb ishte nj\u00eb autoportret i pavullnetsh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n
Ne filluam me nj\u00eb memorandum t\u00eb gjoja heqjes s\u00eb t\u00eb drejtave komb\u00ebtare dhe madje edhe “gjenocidit” kund\u00ebr serb\u00ebve n\u00eb vitet 1980 n\u00eb Kroacin\u00eb dhe Kosov\u00ebn socialiste, dhe m\u00eb pas vazhduam me shpifje historiografike dhe gazetareske rreth kroat\u00ebve, shqiptar\u00ebve, mysliman\u00ebve, bullgar\u00ebve dhe fqinj\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb si popuj gjoja t\u00eb prirur p\u00ebrgjithmon\u00eb ndaj gjenocidit. Vet\u00ebm disa vjet m\u00eb von\u00eb, forcat serbe t\u00eb Bosnj\u00ebs kryen n\u00eb Srebrenic\u00eb krimin e vet\u00ebm n\u00eb territorin e ish-Jugosllavis\u00eb q\u00eb u kualifikua ligj\u00ebrisht si gjenocid para gjykatave nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Kjo, sigurisht, nuk do t\u00eb thot\u00eb faj kolektiv i serb\u00ebve, as nuk lejon q\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsia ligjore e autor\u00ebve specifik\u00eb t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb atribut komb\u00ebtar – pik\u00ebrisht nj\u00eb kolektivizim i till\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb nga mekanizmat e t\u00eb menduarit nacionalist q\u00eb po kritikojm\u00eb k\u00ebtu. Por ironia historike mbetet shkat\u00ebrruese: nj\u00eb diskurs i fiksuar me q\u00ebllimet gjenocidale t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve p\u00ebrfundoi n\u00eb praktik\u00ebn politike dhe ushtarake nga e cila doli gjenocidi i gjykuar.<\/p>\n\n\n\n
Sot, p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb penale t\u00eb p\u00ebrmendur p\u00ebr bashk\u00ebfaj\u00ebsi i shtohet edhe nj\u00eb tjet\u00ebr. Gjat\u00eb shkat\u00ebrrimit t\u00eb Gaz\u00ebs, Serbia vazhdoi t\u00eb eksportonte arm\u00eb n\u00eb Izrael dhe t\u00eb zhvillonte bashk\u00ebpunim ushtarak me at\u00eb vend. N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur po zhvillohen procedura para institucioneve nd\u00ebrkomb\u00ebtare gjyq\u00ebsore dhe po ngrihen akuzat m\u00eb serioze n\u00eb lidhje me gjenocidin e mundsh\u00ebm n\u00eb Gaza, \u00e7\u00ebshtja e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb politike, morale dhe potencialisht ligjore t\u00eb shteteve q\u00eb mb\u00ebshtesin materialisht operacionet ushtarake izraelite nuk mund t\u00eb shp\u00ebrfillet thjesht. Do t\u00eb ishte ligj\u00ebrisht e pap\u00ebrgjegjshme t\u00eb pretendohej paraprakisht se Serbia \u00ebsht\u00eb bashk\u00ebfajtore n\u00eb gjenocid q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtetuar ligj\u00ebrisht. Por \u00ebsht\u00eb po aq e pap\u00ebrgjegjshme t\u00eb veprohet sikur tregtia e arm\u00ebve dhe bashk\u00ebpunimi ushtarak n\u00eb rrethana t\u00eb tilla nuk ngren\u00eb \u00e7\u00ebshtje serioze p\u00ebrgjegj\u00ebsie. Nj\u00eb vend, diskursi nacionalist i t\u00eb cilit ishte i fiksuar me gjenocidin si krim t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra, sot e gjen veten p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb pak\u00ebndshme t\u00eb nj\u00eb prej \u00e7\u00ebshtjeve m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs penale nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n
E nj\u00ebjta gj\u00eb vlen edhe p\u00ebr krimin. N\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn ton\u00eb publike, p\u00ebr shqiptar\u00ebt flitej me p\u00ebrbuzje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb si eksponent\u00eb pothuajse t\u00eb natyrsh\u00ebm t\u00eb tregtis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb drog\u00ebs. “Mafia shqiptare” nuk ishte vet\u00ebm nj\u00eb shenj\u00eb e nj\u00eb fenomeni specifik kriminal, por pjes\u00eb e nj\u00eb karakterologjie m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb etnike: prov\u00eb e primitivitetit, kriminalitetit dhe inferioritetit civilizues t\u00eb supozuar t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb komunitetit. Disa dekada m\u00eb von\u00eb, Serbia jeton me fjalorin e saj politik t\u00eb “drog\u00ebs shtet\u00ebrore”, plantacionit t\u00eb Jovanjic\u00ebs, klaneve kriminale dhe lidhjeve t\u00eb tyre me policin\u00eb, strukturat e siguris\u00eb dhe njer\u00ebzit af\u00ebr qeveris\u00eb. Ajo q\u00eb dikur paraqitej si nj\u00eb tipar pothuajse etnik i Tjetrit, sot \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb nga \u00e7\u00ebshtjet qendrore t\u00eb funksionimit t\u00eb shtetit ton\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Ndoshta nj\u00eb shembull edhe m\u00eb i err\u00ebt \u00ebsht\u00eb magjepsja jon\u00eb e gjat\u00eb me tez\u00ebn se mysliman\u00ebt n\u00eb Sarajev\u00eb u bombarduan vet\u00eb. N\u00eb imagjinat\u00ebn nacionaliste serbe, Markale u b\u00eb simbol i aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb supozuar t\u00eb armikut p\u00ebr t\u00eb vrar\u00eb civil\u00ebt e vet me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb akuzonte serb\u00ebt p\u00ebr krimin. Faktet e v\u00ebrtetuara nga gjykata nuk kan\u00eb arritur ta shkat\u00ebrrojn\u00eb k\u00ebt\u00eb fantazi. Dhe pastaj rasti “Panda”, vrasja e gjasht\u00eb t\u00eb rinjve serb\u00eb n\u00eb Pej\u00eb n\u00eb vitin 1998, e cila dikur iu paraqit publikut si nj\u00eb krim terrorist “shqiptar”, u rikthye vite m\u00eb von\u00eb si nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e p\u00ebrfshirjes s\u00eb mundshme t\u00eb strukturave t\u00eb siguris\u00eb shtet\u00ebrore serbe. Kjo p\u00ebrfshirje nuk \u00ebsht\u00eb provuar n\u00eb nj\u00eb gjykat\u00eb dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye nuk mund t\u00eb referohet si nj\u00eb fakt i v\u00ebrtetuar. Por vet\u00eb fakti q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb shtetit serb e vun\u00eb n\u00eb dyshim publikisht versionin origjinal t\u00eb ngjarjeve, si dhe indikacionet q\u00eb m\u00eb von\u00eb arrit\u00ebn n\u00eb publik, e b\u00ebjn\u00eb rastin “Panda” nj\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb tmerrshme t\u00eb fantazis\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr propagandistike p\u00ebr Markalen: mund\u00ebsia q\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e komunitetit t\u00eb tyre t\u00eb sakrifikohen p\u00ebr t\u00eb prodhuar nj\u00eb krim t\u00eb Tjetrit t\u00eb p\u00ebrdorsh\u00ebm politikisht.<\/p>\n\n\n\n
Edhe aty ku nuk ka krim, modeli i projeksionit dhe kthesa pasuese ndonj\u00ebher\u00eb merr forma pothuajse groteske. Gjat\u00eb prosperitetit relativ t\u00eb socializmit jugosllav, bullgar\u00ebt dhe rumun\u00ebt ishin objekt talljeje si fqinj\u00eb t\u00eb varf\u00ebr lindor\u00eb, njer\u00ebz q\u00eb supozohet se vijn\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb pun\u00ebt m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira dhe gra q\u00eb mund t\u00eb blihen p\u00ebr “nj\u00eb t\u00eb kuqe”. Ishte nj\u00eb orientaliz\u00ebm i vog\u00ebl ballkanik i p\u00ebrditsh\u00ebm, n\u00eb t\u00eb cilin superioriteti i dikujt konfirmohej duke posht\u00ebruar nj\u00eb fqinj edhe m\u00eb t\u00eb varf\u00ebr. Disa dekada m\u00eb von\u00eb, Rumania dhe Bullgaria jan\u00eb an\u00ebtare t\u00eb Bashkimit Evropian, shoq\u00ebrit\u00eb e tyre kan\u00eb kaluar n\u00ebp\u00ebr nj\u00eb konvergjenc\u00eb t\u00eb fort\u00eb ekonomike, nd\u00ebrsa Serbia ende po p\u00ebrpiqet t\u00eb arrij\u00eb vendet q\u00eb dikur i tallte. Edhe k\u00ebtu, shikimi drejt Tjetrit kthehet si nj\u00eb shikim n\u00eb pasqyr\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Ndoshta kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse problemi nuk \u00ebsht\u00eb se ne thjesht jemi “b\u00ebr\u00eb si ata” gjat\u00eb dekadave t\u00eb fundit. Nj\u00eb formulim i till\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb paradoksale, do t\u00eb pranonte pik\u00ebrisht supozimin nacionalist nga i cili nis\u00ebm – se ata ishin v\u00ebrtet ashtu si\u00e7 i paraqisnim ne. Mund\u00ebsia e dyt\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e pak\u00ebndshme: q\u00eb ata kryesisht nuk ishin kurr\u00eb ashtu si\u00e7 i imagjinonim, por q\u00eb ne projektuam frik\u00ebrat, impulset dhe mund\u00ebsit\u00eb tona politike n\u00eb to.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, historia e diskursit nacionalist serb mund t\u00eb lexohet edhe si historia e nj\u00eb keqkuptimi afatgjat\u00eb me reflektimin e vet. Mendonim se po shikonim armikun, por ndoshta po e t\u00ebrhiqnim veten gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs. Duke akuzuar t\u00eb tjer\u00ebt p\u00ebr gjenocid, krim, komplote, g\u00ebnjeshtra dhe duke inskenuar viktimat tona, krijuam nj\u00eb katalog imagjinar t\u00eb tipareve t\u00eb Tjetrit. Vet\u00ebm m\u00eb von\u00eb u b\u00eb e qart\u00eb se sa i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm ishte ai katalog p\u00ebr t\u00eb kuptuar proceset q\u00eb ndodhnin brenda shoq\u00ebris\u00eb son\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Ndaj ndoshta duhet t\u00eb rilexojm\u00eb gjith\u00e7ka q\u00eb kemi th\u00ebn\u00eb p\u00ebr fqinj\u00ebt tan\u00eb gjat\u00eb dyzet viteve t\u00eb fundit. Jo p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar di\u00e7ka rreth kroat\u00ebve, boshnjak\u00ebve, shqiptar\u00ebve, bullgar\u00ebve apo rumun\u00ebve. P\u00ebrkundrazi, sepse n\u00eb ato tekste mund t\u00eb gjenim nj\u00eb nga autoportretet m\u00eb t\u00eb plota, megjith\u00ebse krejt\u00ebsisht t\u00eb paq\u00ebllimshme, t\u00eb nacionalizmit serb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Aleksander R. Miletiq Thellimi i paralajm\u00ebruar i bashk\u00ebpunimit ushtarak t\u00eb Serbis\u00eb me Izraelin, si dhe riaktualizimi i rastit t\u00eb vrasjes s\u00eb t\u00eb rinjve serb\u00eb n\u00eb kafenen\u00eb “Panda” n\u00eb Pej\u00eb, mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb arsye e mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb rishqyrtuar disa nga projeksionet bisedore, zyrtare dhe gjysm\u00ebzyrtare t\u00eb diskursit nacionalist serb. Nga Memorandumi i famshem i […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":27175,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-27174","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-opinion"],"yoast_head":"\n