Nga Vladimir Mu\u00e7aj:<\/p>\n\n\n\n
1944-A \u00c7LIRIM APO LUFT\u00cb P\u00cbR PUSHTET?
E V\u00cbRTETA HISTORIKE Q\u00cb SHQIP\u00cbRIA ENDE NUK E KA TH\u00cbN\u00cb<\/p>\n\n\n\n
Ka ngjarje n\u00eb historin\u00eb e nj\u00eb kombi q\u00eb nuk mbyllen me p\u00ebrfundimin e luft\u00ebs. Ato vazhdojn\u00eb t\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb kujtes\u00ebn e shoq\u00ebris\u00eb, n\u00eb ndarjet politike, n\u00eb debatet publike dhe, mbi t\u00eb gjitha, n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si nj\u00eb vend kupton t\u00eb shkuar\u00ebn e vet. Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej k\u00ebtyre rasteve. Viti 1944 mbetet ende nj\u00eb nga kapitujt m\u00eb t\u00eb debatuesh\u00ebm t\u00eb historis\u00eb son\u00eb, sepse p\u00ebrtej p\u00ebrfundimit t\u00eb pushtimit nazist, ai sh\u00ebnoi edhe fillimin e nj\u00eb regjimi q\u00eb do ta mbante vendin t\u00eb izoluar, t\u00eb n\u00ebnshtruar dhe pa liri p\u00ebr gati gjysm\u00eb shekulli.
P\u00ebr dekada me radh\u00eb, historia e Luft\u00ebs Nacional\u00e7lirimtare u shkrua sipas versionit t\u00eb fitimtar\u00ebve. Partia q\u00eb mori pushtetin p\u00ebrcaktoi jo vet\u00ebm drejtimin politik t\u00eb vendit, por edhe m\u00ebnyr\u00ebn se si duhej kujtuar lufta. Heroizmi i partizan\u00ebve u kthye n\u00eb nj\u00eb histori zyrtare, nd\u00ebrsa kund\u00ebrshtar\u00ebt politik\u00eb u vendos\u00ebn n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn kategori, shpesh pa dalluar p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb, q\u00ebndrimet dhe veprimtarin\u00eb e secilit. Kjo ishte nj\u00eb nga padrejt\u00ebsit\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb iu b\u00eb historis\u00eb shqiptare: kthimi i saj n\u00eb pron\u00eb t\u00eb nj\u00eb partie politike.
Askush nuk mund dhe nuk duhet t\u00eb mohoj\u00eb luft\u00ebn e b\u00ebr\u00eb kund\u00ebr pushtuesve italian\u00eb dhe gjerman\u00eb. Rezistenca shqiptare pati d\u00ebshmor\u00ebt, sakrificat dhe kontributin e saj. Por njohja e k\u00ebtij kontributi nuk mund t\u00eb p\u00ebrdoret si alibi p\u00ebr t\u00eb mos par\u00eb at\u00eb q\u00eb ndodhi nj\u00ebkoh\u00ebsisht brenda shoq\u00ebris\u00eb shqiptare. Lufta kund\u00ebr pushtuesit dhe lufta p\u00ebr marrjen e pushtetit u nd\u00ebrthur\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dramatike. Pik\u00ebrisht k\u00ebtu q\u00ebndron nj\u00eb nga debatet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike: deri ku ishte luft\u00eb p\u00ebr \u00e7lirim komb\u00ebtar dhe ku filloi lufta p\u00ebr instalimin e nj\u00eb rendi t\u00eb ri komunist?
Tezat e disa prej historian\u00ebve mbi periudh\u00ebn 1943-1945 sjellin n\u00eb v\u00ebmendje nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim q\u00eb meriton t\u00eb diskutohet seriozisht. Sipas tyre, L\u00ebvizja Nacional\u00e7lirimtare, ndon\u00ebse ishte nj\u00eb nga forcat kryesore t\u00eb rezistenc\u00ebs kund\u00ebr pushtuesve, u vu gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00ebn kontrollin politik t\u00eb komunist\u00ebve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb proces, lufta kund\u00ebr okupatorit u shoq\u00ebrua me nj\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb organizuar p\u00ebr eliminimin e alternativave t\u00eb tjera politike. Kjo e b\u00ebn t\u00eb pamundur q\u00eb periudha t\u00eb trajtohet vet\u00ebm si nj\u00eb histori heroizmi ushtarak, pa u p\u00ebrballur edhe me dimensionin e saj t\u00eb konfliktit t\u00eb brendsh\u00ebm.
Marr\u00ebveshja e Mukjes mbetet nj\u00eb prej momenteve m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse t\u00eb k\u00ebsaj historie. Ajo d\u00ebshmoi se ekzistonte nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr bashk\u00ebpunim nd\u00ebrmjet forcave nacional\u00e7lirimtare dhe Ballit Komb\u00ebtar, mbi nj\u00eb platform\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt politike dhe komb\u00ebtare. D\u00ebshtimi i saj dhe p\u00ebrshkall\u00ebzimi i konfliktit q\u00eb pasoi p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb pik\u00eb kthese. Nuk mund t\u00eb thuhet me siguri se nj\u00eb marr\u00ebveshje e q\u00ebndrueshme do ta kishte ndryshuar p\u00ebrfundimisht fatin e Shqip\u00ebris\u00eb, por \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb t\u00eb shtrohet pyetja n\u00ebse vendi mund t\u00eb kishte shmangur nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb gjakderdhjes dhe p\u00ebr\u00e7arjes q\u00eb pasoi.
Nj\u00eb tjet\u00ebr \u00e7\u00ebshtje q\u00eb k\u00ebrkon v\u00ebmendje \u00ebsht\u00eb ndikimi jugosllav n\u00eb zhvillimet politike shqiptare t\u00eb asaj kohe. Marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrmjet drejtuesve komunist\u00eb shqiptar\u00eb dhe emisar\u00ebve t\u00eb Titos, si dhe lidhjet organizative nd\u00ebrmjet dy partive komuniste, jan\u00eb pjes\u00eb e dokumentacionit historik q\u00eb duhet analizuar pa paragjykime. Nj\u00eb Shqip\u00ebri q\u00eb po luftonte p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb e saj nuk mund ta shk\u00ebpus\u00eb historin\u00eb e asaj periudhe nga interesat dhe projektet politike t\u00eb Jugosllavis\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e r\u00ebnd\u00ebsishme kur flasim p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen komb\u00ebtare shqiptare, Kosov\u00ebn dhe fatin e shqiptar\u00ebve jasht\u00eb kufijve t\u00eb shtetit.
Por drama m\u00eb e madhe nisi pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs. Fitorja ushtarake e nj\u00eb force politike nuk u pasua nga nj\u00eb proces demokratik, n\u00eb t\u00eb cilin t\u00eb gjitha pal\u00ebt t\u00eb kishin t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb konkurronin p\u00ebr pushtetin. P\u00ebrkundrazi, kund\u00ebrshtar\u00ebt politik\u00eb u p\u00ebrndoq\u00ebn, u burgos\u00ebn, u ekzekutuan ose u detyruan t\u00eb largoheshin nga vendi. U shkat\u00ebrrua pluralizmi, u godit prona private, u eliminua nj\u00eb pjes\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e elit\u00ebs intelektuale dhe u vendos nj\u00eb sistem q\u00eb nuk pranonte asnj\u00eb alternativ\u00eb p\u00ebrball\u00eb vetes.
K\u00ebtu duhet b\u00ebr\u00eb dallimi thelb\u00ebsor: nj\u00eb popull mund t\u00eb fitoj\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr nj\u00eb pushtuesi dhe, megjithat\u00eb, t\u00eb humbas\u00eb lirin\u00eb e vet politike. \u00c7lirimi nga nj\u00eb pushtim nuk \u00ebsht\u00eb automatikisht \u00e7lirim i shoq\u00ebris\u00eb. Liria nuk matet vet\u00ebm me largimin e ushtrive t\u00eb huaja, por edhe me t\u00eb drejt\u00ebn e qytetarit p\u00ebr t\u00eb menduar ndryshe, p\u00ebr t\u00eb zgjedhur, p\u00ebr t\u00eb pasur pron\u00ebn e tij dhe p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar pushtetin pa u shpallur armik.
Sot, m\u00eb shum\u00eb se tri dekada pas r\u00ebnies s\u00eb komunizmit, Shqip\u00ebria duhet t\u00eb ket\u00eb guximin t\u00eb dal\u00eb nga historia e shkruar me urdh\u00ebr politik. Nuk \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbysur nj\u00eb mit p\u00ebr t\u00eb ngritur nj\u00eb mit tjet\u00ebr. Nuk \u00ebsht\u00eb fjala as p\u00ebr t\u00eb rehabilituar pa dallim \u00e7do forc\u00eb apo individ q\u00eb veproi gjat\u00eb luft\u00ebs. Historia nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr heronj t\u00eb imponuar dhe as p\u00ebr fajtor\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktuar sipas bindjeve politike. Ajo ka nevoj\u00eb p\u00ebr dokumente, k\u00ebrkime t\u00eb pavarura, debat shkencor dhe t\u00eb v\u00ebrteta q\u00eb nuk ndryshojn\u00eb sipas interesave t\u00eb partive.
Nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb demokraci t\u00eb sh\u00ebndetshme duke mbajtur peng kujtes\u00ebn historike. As nuk mund t\u00eb k\u00ebrkojm\u00eb pajtim komb\u00ebtar duke shmangur t\u00eb v\u00ebrtetat e pak\u00ebndshme. Nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb nuk arrin t\u00eb b\u00ebj\u00eb dallimin nd\u00ebrmjet luft\u00ebs p\u00ebr \u00e7lirim dhe luft\u00ebs p\u00ebr pushtet, rrezikon t\u00eb mbetet gjithmon\u00eb e ndar\u00eb mes kujtimeve t\u00eb kund\u00ebrta.
Viti 1944 duhet t\u00eb dal\u00eb nga propaganda dhe t\u00eb hyj\u00eb p\u00ebrfundimisht n\u00eb histori. Jo p\u00ebr t\u2019ia hequr merit\u00ebn atyre q\u00eb luftuan kund\u00ebr pushtuesve, por p\u00ebr t\u2019u dh\u00ebn\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e historis\u00eb edhe atyre q\u00eb u p\u00ebrjashtuan, u persekutuan dhe u hesht\u00ebn. Sepse historia e Shqip\u00ebris\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb pron\u00eb e \u201cfitimtar\u00ebve\u201d t\u00eb nj\u00eb lufte. Ajo u p\u00ebrket t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga Vladimir Mu\u00e7aj: 1944-A \u00c7LIRIM APO LUFT\u00cb P\u00cbR PUSHTET?E V\u00cbRTETA HISTORIKE Q\u00cb SHQIP\u00cbRIA ENDE NUK E KA TH\u00cbN\u00cb Ka ngjarje n\u00eb historin\u00eb e nj\u00eb kombi q\u00eb nuk mbyllen me p\u00ebrfundimin e luft\u00ebs. Ato vazhdojn\u00eb t\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb kujtes\u00ebn e shoq\u00ebris\u00eb, n\u00eb ndarjet politike, n\u00eb debatet publike dhe, mbi t\u00eb gjitha, n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si nj\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":6354,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-41668","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-opinion"],"yoast_head":"\n