{"id":465,"date":"2026-02-19T18:56:59","date_gmt":"2026-02-19T18:56:59","guid":{"rendered":"https:\/\/kosovatimes.info\/?p=465"},"modified":"2026-02-19T18:56:59","modified_gmt":"2026-02-19T18:56:59","slug":"cfare-te-hani-per-te-jetuar-me-gjate","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/2026\/02\/19\/cfare-te-hani-per-te-jetuar-me-gjate\/","title":{"rendered":"\u00c7far\u00eb t\u00eb hani p\u00ebr t\u00eb jetuar m\u00eb gjat\u00eb"},"content":{"rendered":"\n<p>Nj\u00eb studim i ri i botuar n\u00eb revist\u00ebn Science Advances zbuloi se dieta AHEI, e cila p\u00ebrfshin drith\u00ebra t\u00eb plota, fruta dhe perime, tregon lidhjen m\u00eb t\u00eb fort\u00eb me nj\u00eb jet\u00ebgjat\u00ebsi m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. <\/p>\n\n\n\n<p>Ky studim i gjer\u00eb mbi jet\u00ebgjat\u00ebsin\u00eb ka treguar se disa modele dietike mund t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb ndikim t\u00eb matsh\u00ebm dhe afatgjat\u00eb n\u00eb jet\u00ebgjat\u00ebsin\u00eb. Hulumtimi analizoi t\u00eb dh\u00ebnat sh\u00ebndet\u00ebsore dhe ushqyese t\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 100,000 njer\u00ebzve nga nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash e madhe biomjek\u00ebsore n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar, duke ndjekur zakonet dhe rezultatet e tyre sh\u00ebndet\u00ebsore gjat\u00eb nj\u00eb periudhe prej m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb dekade.<\/p>\n\n\n\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt donin t\u00eb p\u00ebrcaktonin n\u00ebse dhe n\u00eb \u00e7&#8217;mas\u00eb respektimi i disa modeleve t\u00eb njohura t\u00eb t\u00eb ushqyerit t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm mund ta zgjas\u00eb v\u00ebrtet jet\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n<p>Ata krahasuan t\u00eb gjitha vaktet me pes\u00eb modele t\u00eb sh\u00ebndetshme t\u00eb t\u00eb ngr\u00ebnit t\u00eb mir\u00ebnjohura: dieta mesdhetare (yndyrna t\u00eb sh\u00ebndetshme, peshk dhe shum\u00eb perime), nj\u00eb diet\u00eb p\u00ebr t\u00eb ulur rrezikun e diabetit (e pasur me fibra, jo shum\u00eb sheqer), dieta DASH e projektuar p\u00ebr t\u00eb ulur presionin e gjakut, nj\u00eb qasje e bazuar n\u00eb bim\u00eb dhe Indeksi Alternativ i t\u00eb Ushqyerit t\u00eb Sh\u00ebndetsh\u00ebm, i njohur si AHEI.<\/p>\n\n\n\n<p>Rezultatet treguan se t\u00eb gjitha modelet e t\u00eb ngr\u00ebnit t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm t\u00eb analizuara ishin t\u00eb lidhura me nj\u00eb rrezik m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb vdekjes s\u00eb parakohshme, por nj\u00ebra prej tyre spikati n\u00eb ve\u00e7anti. Ishte nj\u00eb model i njohur si Indeksi Alternativ i t\u00eb Ushqyerit t\u00eb Sh\u00ebndetsh\u00ebm (AHEI), i cili u zhvillua p\u00ebr t\u00eb matur cil\u00ebsin\u00eb e diet\u00ebs bazuar n\u00eb marrjen e ushqimeve t\u00eb lidhura me nj\u00eb rrezik m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb s\u00ebmundjeve kronike. Kjo diet\u00eb i jep p\u00ebrpar\u00ebsi perimeve, frutave, drith\u00ebrave t\u00eb plota, bishtajoreve, arrave dhe yndyrnave t\u00eb sh\u00ebndetshme, nd\u00ebrsa kufizon marrjen e mishit t\u00eb kuq dhe t\u00eb p\u00ebrpunuar, pijeve me sheqer dhe drith\u00ebrave t\u00eb rafinuar.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas vler\u00ebsimeve t\u00eb studiuesve, nj\u00eb burr\u00eb 45-vje\u00e7ar q\u00eb ndjek vazhdimisht k\u00ebt\u00eb model t\u00eb t\u00eb ngr\u00ebnit mund t\u00eb jetoj\u00eb mesatarisht m\u00eb shum\u00eb se kat\u00ebr vjet m\u00eb gjat\u00eb krahasuar me bashk\u00ebmoshatar\u00ebt e tij q\u00eb kan\u00eb zakonet m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija t\u00eb t\u00eb ngr\u00ebnit, nd\u00ebrsa grat\u00eb mund t\u00eb fitojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se tre vjet shtes\u00eb jet\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Studimi shqyrtoi gjithashtu diet\u00ebn mesdhetare, diet\u00ebn DASH dhe modele t\u00eb tjera dietike q\u00eb jan\u00eb lidhur me nj\u00eb rrezik t\u00eb reduktuar t\u00eb s\u00ebmundjeve t\u00eb zemr\u00ebs, diabetit dhe disa llojeve t\u00eb kancerit p\u00ebr vite me radh\u00eb. Nd\u00ebrsa ato treguan gjithashtu p\u00ebrfitime t\u00eb konsiderueshme, ndryshimet ishin disi m\u00eb t\u00eb vogla se modeli kryesor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00cbsht\u00eb interesante se efektet pozitive t\u00eb nj\u00eb diete t\u00eb sh\u00ebndetshme ishin t\u00eb pranishme pavar\u00ebsisht nga predispozicioni gjenetik i subjekteve, duke sugjeruar q\u00eb stili i jet\u00ebs mund t\u00eb zbus\u00eb ose kap\u00ebrcej\u00eb rreziqe t\u00eb caktuara trash\u00ebgimore.<\/p>\n\n\n\n<p>Autor\u00ebt theksuan se jet\u00ebgjat\u00ebsia nuk \u00ebsht\u00eb rezultat i nj\u00eb ushqimi t\u00eb vet\u00ebm ose i nj\u00eb regjimi afatshkurt\u00ebr, por m\u00eb tep\u00ebr nj\u00eb model dietik afatgjat\u00eb i mbajtur me kalimin e viteve. Ata gjithashtu theksuan se ndryshimet n\u00eb diet\u00eb kan\u00eb kuptim n\u00eb mosh\u00ebn e mesme, jo vet\u00ebm n\u00eb rini, sepse p\u00ebrfitimet mund t\u00eb arrihen edhe kur p\u00ebrvet\u00ebsohen zakone m\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetshme m\u00eb von\u00eb n\u00eb jet\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebrfundimi i hulumtimit \u00ebsht\u00eb se zgjedhjet e vazhdueshme t\u00eb ushqimeve me cil\u00ebsi t\u00eb lart\u00eb dhe t\u00eb pasura me vlera ushqyese mund t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb ndikim t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb dhe t\u00eb matsh\u00ebm n\u00eb koh\u00ebzgjatjen dhe cil\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs, dhe se ushqyerja mbetet nj\u00eb nga faktor\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb nj\u00eb individ mund t\u00eb ndikoj\u00eb kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe jet\u00ebgjat\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb studim i ri i botuar n\u00eb revist\u00ebn Science Advances zbuloi se dieta AHEI, e cila p\u00ebrfshin drith\u00ebra t\u00eb plota, fruta dhe perime, tregon lidhjen m\u00eb t\u00eb fort\u00eb me nj\u00eb jet\u00ebgjat\u00ebsi m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Ky studim i gjer\u00eb mbi jet\u00ebgjat\u00ebsin\u00eb ka treguar se disa modele dietike mund t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb ndikim t\u00eb matsh\u00ebm dhe afatgjat\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":467,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":{"0":"post-465","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-receta"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/465","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=465"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/465\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":468,"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/465\/revisions\/468"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/467"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=465"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=465"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kosovatimes.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=465"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}