Sardenja është një nga pesë “zonat blu” zyrtare ku jeton një numër jashtëzakonisht i lartë i njëqindvjeçarëve. Ky është sekreti i tyre i jetëgjatësisë.Përgjigja e pyetjes se si të jetosh një jetë të gjatë dhe të shëndetshme nuk qëndron te suplementet e shtrenjta apo dietat e rrepta. Ky është sekreti i jetëgjatësisë së popullit të Sardenjës.
Përbërës të freskët, një gotë verë e kuqe, shumë shoqëri dhe vakte që nuk janë thjesht një detyrim kalimtar. Ky është sekreti i jetëgjatësisë së banorëve të Sardenjës, një nga të paktat “zona blu” në botë ku njerezit jetojne rregullisht deri 100 vjec.
Për shefin e kuzhinës Francesco Matana, përgjigjja për të jetuar një jetë të gjatë dhe të shëndetshme nuk qëndron te suplementet e shtrenjta apo dietat e rrepta. I rritur në Sardenjë, i rrethuar nga peshkatarë, fermerë dhe ushqim vendas, ai përjetoi nga afër stilin e jetës që e ka bërë këtë ishull italian një nga qendrat më të njohura të jetëgjatësisë në botë.
“Gjithçka ka të bëjë me përbërësit e freskët sezonalë dhe yndyrnat e shëndetshme, por një pjesë e rëndësishme e kuzhinës sonë është koha që kalojmë duke gatuar dhe ngrënë së bashku. Nuk ka të bëjë vetëm me përbërësit, ka të bëjë me komunitetin “, tha Matana.
Më shumë sesa thjesht ushqim
Sardenja është një nga pesë “Zonat Blu” zyrtare, zona me një numër jashtëzakonisht të lartë të njëqindvjeçarëve. Termi u bë popullor në fillim të viteve 2000 nga eksploruesi i National Geographic, Dan Buettner, dhe përveç Sardenjës, përfshin Okinawa në Japoni, ishullin grek të Ikarias, Gadishullin Nicoya në Kosta Rika dhe Loma Linda në Kaliforni.Banorët e këtyre rajoneve ndajnë zakone të ngjashme: më pak stres, lidhje të forta shoqërore, ushtrime të përditshme dhe një dietë cilësore. Matana thotë se rritja me prodhimet vendase i ka formësuar pikëpamjen e tij për ushqimin.
“Njëri nga gjyshërit e mi ishte peshkatar, tjetri fermer.” Pata fatin të rritesha me perimet, mishin dhe peshkun më të freskët. Më kujtohet gjyshi im që kthehej nga fshati i peshkimit me peshk të sapokapur, ngjala dhe gaforre, dhe ne fëmijët duke vrapuar nëpër oborr duke mbledhur gaforret që kishin ikur nga shportat.”
Përvoja të tilla, thotë ai, i mbeten në mendje për gjithë jetën. “Nuk janë thjesht kujtime të ushqimit. Janë kujtime të të qenit bashkë. Është e vështirë të imagjinohet e njëjta ndjenjë diku tjetër në botë.”
Sezonale dhe lokale
Sipas Mattanit, kushdo mund ta përvetësojë dietën sardenjane, pavarësisht se ku jeton. “Është e rëndësishme të fillosh ta shikosh ushqimin ndryshe, jo vetëm si diçka për të mbushur stomakun.” Hapi i parë, beson ai, është të zhvillosh një qëndrim ndaj ushqimit, të njihesh me produktet sezonale dhe të gjesh kohë për t’i përgatitur ato.
Si shembull, ai përmend minestrone-n, një supë që përgatitet në Sardenjë gjatë gjithë vitit, por gjithmonë me përbërës të ndryshëm. “Në pranverë përdorim shparguj, fasule të gjera dhe bizele. Në verë kemi domate dhe borzilok të freskët.” Receta mbetet e njëjtë, por natyra e ndryshon vazhdimisht atë.
Përbërësit e papërpunuar luajnë një rol po aq të rëndësishëm. “Për ne, perimet e papërpunuara janë një festë sepse kështu merrni më shumë lëndë ushqyese. Është një festë e sezonalitetit. Mund të porosisni një pjatë me perime të papërpunuara në pothuajse çdo restorant, madje edhe në më të luksozin.”
Një gotë verë për njëqind vjet
Lajmi i mirë për dashamirësit e verës është se në Sardenjë, pirja bëhet rregullisht, por me masë . “Ne pimë shumë verë, por gjithmonë në shoqëri. Është një gotë e vogël verë e kuqe pa ekzagjerim, madje edhe çdo ditë.”
Varieteti më i famshëm është Kanonau, një verë indigjene sardeneze që shpesh shoqërohet me jetëgjatësinë e banorëve të ishullit. “Me këtë verë, ne gjithmonë zgjedhim cilësinë mbi sasinë. Ajo përmban një nivel shumë të lartë antioksidantësh. Kanonau ka dy deri në tre herë më shumë flavonoide sesa shumica e verërave të tjera të kuqe.” Ai shton një detaj interesant nga tradita lokale: “Kur ngremë dolli me verë, themi ‘A chent’annos’, që do të thotë ‘njëqind vjet’.”
Dil nga rutina
Së fundmi, Matana keshillon njerezit te shkeputen nga rutina e tyre e të ngrënit dhe të fillojnë të eksplorojnë shije të reja. “Dilni nga zona juaj e rehatisë. Provoni receta dhe kuzhina të reja duke përdorur përbërës që tashmë i doni.”
Ai rekomandon veçanërisht konceptin italian të “Kilometrës 0”, ose blerjen e produkteve vendase. “Shkoni në treg, bisedoni me kasapin ose peshkatarin. Kërkojuni këshilla. Zbuloni se çfarë është në sezon dhe lëreni t’ju bëjë të lumtur.”
Sekreti i tij i jetëgjatësisë dhe receta për një jetë të gjatë dhe të shëndetshme është në fakt shumë e thjeshtë. “Mbajeni të thjeshtë. Përdorni përbërës sezonalë që nuk kanë udhëtuar mijëra kilometra. Mblidhni njerëz rreth tryezës, shijoni gatimin, bëni gabime dhe argëtohuni. Pastaj do ta shijoni procesin po aq sa rezultatin përfundimtar.”
