Presidenti rus Vladimir Putin dhe udhëheqësi bjellorus Aleksandër Lukashenko zhvilluan bisedime me dyer të mbyllura të premten, në rezidencën e izoluar të Putinit në Valdai. Zyrtarisht, Kremlini e përshkroi takimin si një diskutim rutinë mbi tregtinë, projektet e përbashkëta dhe “sigurinë rajonale”.
Por koha tregon një histori shumë më serioze.
Bisedimet u zhvilluan në një moment tensioni në rritje midis Kievit dhe Minskut, pas paralajmërimit të Ukrainës për infrastrukturën ushtarake ruse në territorin bjellorus. Për Ukrainën, Bjellorusia nuk është më thjesht një aleat pasiv i Rusisë. Është një mundësues logjistik, ushtarak dhe strategjik i luftës së Moskës.
Formati i mbyllur i takimit Valdai – pa konferencë për shtyp, pa deklarata publike dhe pa dokumente të nënshkruara që priten – vetëm sa e thellon ndjesinë se diskutimet më të rëndësishme nuk ishin menduar për konsum publik.
Hija e paralajmërimit të Kievit
Takimi pasoi një paralajmërim të drejtpërdrejtë nga Presidenti Volodymyr Zelensky, i cili kohët e fundit i dha Bjellorusisë një javë kohë për të hequr stacionet ruse të sinjaleve që Kievi thotë se po përdoren për të drejtuar sulmet kundër Ukrainës.
Kremlini e hodhi poshtë paralajmërimin si një kërcënim për sovranitetin bjellorus. Kjo përgjigje ishte e parashikueshme. Ajo që ka më shumë rëndësi është se paralajmërimi dukej se ndryshonte ekuacionin strategjik.
Kyiv Post raportoi më parë se vendet e transmetimit ishin mbyllur pas ultimatumit të Zelensky-t, sipas referencës së presidentit ndaj raporteve ushtarake dhe të inteligjencës.
Për Lukashenkon, ky është pikërisht lloji i krizës që ai është përpjekur të shmangë që nga fillimi i pushtimit në shkallë të plotë të Rusisë. Ai dëshiron mbrojtjen dhe subvencionet që vijnë me mbështetjen e Putinit, por jo kostot e të qenit pjesëmarrës i plotë në luftë.
Ky ekuilibër po bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u ruajtur.
Bjellorusia si pikënisje e Rusisë
Lukashenko ka shmangur dërgimin e trupave bjelloruse direkt në Ukrainë, por territori bjellorus ka luajtur tashmë një rol vendimtar në luftën e Rusisë.
Në shkurt të vitit 2022, Bjellorusia shërbeu si një nga pikat kryesore të nisjes për pushtimin në shkallë të plotë të Rusisë. Që atëherë, Minsk ka pritur armë bërthamore taktike ruse, ka mbajtur ushtrime të përsëritura të përbashkëta ushtarake dhe ka ofruar infrastrukturë ushtarake që ndihmon Moskën të përballojë presionin ndaj Ukrainës.
Për Kievin, çështja nuk është vetëm nëse ushtarët bjellorusë kalojnë kufirin. Shqetësimi më i thellë është nëse territori bjellorus, bazat, sistemet e radarëve, stacionet e transmetimit dhe logjistika vazhdojnë të mbështesin sulmet ruse.
Kjo e bën Bjellorusinë pjesë të fushëbetejës, edhe nëse Lukashenko këmbëngul se nuk është pjesë e luftës.
Hapësira e zvogëluar e manovrimit të Lukashenkos
Bisedimet e Valdait me shumë gjasa pasqyruan padurimin në rritje të Putinit ndaj çdo shenje hezitimi nga Minsku.
Hapësira e manovrimit të Lukashenkos ka qenë gjithmonë e kufizuar, por po zvogëlohet edhe më tej. Regjimi i tij varet nga Moska politikisht, ekonomikisht dhe ushtarakisht. Megjithatë, lejimi i Rusisë të përdorë infrastrukturën bjelloruse për të drejtuar sulmet ndaj Ukrainës rrit gjithashtu rrezikun që asetet bjelloruse të mund të bëhen objektiva legjitime në fushatën e Kievit për të ndaluar këto sulme.
Kjo është dilema thelbësore për Lukashenkon: ai nuk mund t’i thotë lehtësisht jo Putinit, por të thuash po mbart rrezik në rritje.
Referenca zyrtare për “sigurinë rajonale” po bën shumë punë. Në gjuhën e Kremlinit, mund të nënkuptojë pothuajse çdo gjë – nga presioni kufitar te integrimi ushtarak, nga rrugët e dronëve te sinjalizimi bërthamor. Duke pasur parasysh kohën e takimit, është e vështirë të imagjinohet që Ukraina të mos ishte në qendër të bisedës.
Rreziqet për Kievin
Për Ukrainën, takimi Valdai vjen në një moment kritik. Kievi po nxit për më shumë sisteme mbrojtjeje ajrore dhe antibalistike përpara samitit të NATO-s në Ankara, ndërsa zgjeron gjithashtu fushatën e vet të presionit me rreze të gjatë veprimi kundër objektivave ushtarake dhe ekonomike ruse.
Bjellorusia ndodhet direkt brenda këtij ekuacioni.
Nëse Minsk vazhdon t’i ofrojë Moskës infrastrukturë që ndihmon në drejtimin ose mbështetjen e sulmeve ndaj Ukrainës, Kievi nuk do ta trajtojë këtë si neutralitet, por si bashkëfajësi. Mesazhi është gjithnjë e më i qartë: Bjellorusia mund të shmangë dërgimin e trupave në Ukrainë, por nuk mund të pretendojë se mbështetja logjistike dhe teknike për agresionin rus është pa pasoja.
Putini mund ta ketë thirrur Lukashenkon në Valdai për të forcuar kontrollin, për të kërkuar besnikëri dhe për të siguruar që Bjellorusia të mbetet e gatshme për fazën tjetër të presionit të Rusisë kundër Ukrainës.
Por takimi nxori në pah edhe një dobësi në aleancën ruso-bjelloruse. Lukashenko është i dobishëm për Putinin vetëm për sa kohë që ai mund të ofrojë territor, infrastrukturë dhe thellësi strategjike pa shkaktuar pasoja të drejtpërdrejta. Paralajmërimi i Kievit tregoi se ky rregullim nuk është më pa kosto.
