BANORËT e Albertës po vendosin sot nëse do të fillojnë procesin për të thirrur një referendum të detyrueshëm për shkëputjen nga Kanadaja. Kryeministri Mark Carney paralajmëron se fitorja e opsionit separatist do të shkaktonte pasiguri të rrezikshme në një kohë kur lufta tregtare me Shtetet e Bashkuara është duke vazhduar, shkruan Euronews .
Sondazhet tregojnë se pavarësia mbështetet nga më pak se një e katërta e banorëve të asaj province perëndimore kanadeze. Pavarësisht kësaj, në prag të votimit, e gjithë vëmendja është përqendruar te pjesëmarrja dhe çështja nëse një kamp separatist i motivuar, së bashku me pasivitetin e federalistëve, mund të arrijë një rezultat të papritur.
“Mos lejoni askënd t’ju thotë se kjo është një marrëveshje e kryer. Pjesëmarrja do të përcaktojë rezultatin”, tha Carney në një tubim të enjten. Carney, i cili u rrit në Alberta, e quajti referendumin një “bllof të rrezikshëm” në një kohë kur Presidenti i SHBA-së Donald Trump po vendos tarifa ndëshkuese dhe po kërcënon me aneksim për të thyer vendosmërinë e Kanadasë. “Votoni sikur Kanadaja varet prej saj, sepse varet prej saj”, tha Carney.
Pakënaqësi me industrinë e naftës
Alberta ka rezervat e katërta më të mëdha të provuara të naftës në botë, dhe lëvizja separatiste është nxitur nga pakënaqësia me mënyrën se si qeveria federale e trajton këtë sektor. Shumë banorë të Albertës e kundërshtuan fuqimisht paraardhësin e Carney-t, Justin Trudeau, dhe e akuzuan atë se po përpiqej të shtypte prodhimin e naftës me politikat e tij për klimën.
“Nëse doni që unë të përcaktoj se kush është përgjegjës për ndjenjën separatiste, mendoj se është Justin Trudeau”, tha kryeministrja e Albertës, Danielle Smith, për podkastin Canadaland këtë muaj. Në një tubim separatist në Edmonton të shtunën, 61-vjeçarja Sandy Martel i tha agjencisë së lajmeve AFP se njerëzit e lidhur me industrinë e naftës ndiheshin “të grabitur, të mashtruar dhe të keqtrajtuar”.
“Është koha të ngrihemi dhe të themi mjaft”, shtoi ajo. Votimi vjen vetëm disa ditë pasi një zjarr në një bazë ushtarake në provincë vrau të paktën katër ushtarë dhe plagosi dhjetëra të tjerë, duke nxitur shprehje ngushëllimesh në të gjithë vendin.
Krahasimet me Brexit-in
Kryeministrja konservatore e Albertës thotë se dëshiron që provinca të mbetet pjesë e Kanadasë, por ka thirrur një referendum për të zgjidhur përfundimisht çështjen e diskutueshme. Nëse shumica voton për shkëputjen, ajo ka premtuar të fillojë procesin drejt një referendumi të detyrueshëm. Nëse federalistët fitojnë, Smith beson se çështja e shkëputjes duhet të konsiderohet e mbyllur.
Analistët i kanë krahasuar taktikat e saj me ato të ish-kryeministrit britanik David Cameron, i cili shpresonte ta përfundonte debatin mbi anëtarësimin e Britanisë në Bashkimin Evropian me një votim. Carney udhëhoqi Bankën e Anglisë gjatë trazirave të Brexit dhe të enjten ai e përdori këtë përvojë për të paralajmëruar banorët e Albertës.
“Në atë kohë, nuk ishte e qartë se çfarë do të thoshte në të vërtetë Brexit”, i tha ai një stacioni televiziv në Calgary. “Gjatë disa viteve të ardhshme, ndërsa kjo po përpunohej, pati një sasi të madhe pasigurie, investimet u ndalën dhe ekonomia filloi të ngecë”, shtoi ai, duke paralajmëruar për pasoja të paparashikuara ekonomike.
Një fushatë në hijen e dezinformimit
Referendumi i sotëm përmban dhjetë pyetje, përfshirë disa mbi imigracionin, por fokusi është tek e dhjeta: “A duhet të mbetet Alberta një provincë e Kanadasë?” apo duhet që provinca të ndërmarrë hapa ligjorë për të mbajtur një votim përfundimtar mbi pavarësinë. Komisioni Zgjedhor i Albertës tha se fletët e votimit për pyetjen e dhjetë do të numërohen të parat, me rezultatet që priten herët nesër në mëngjes.
Periudha para referendumit është shënuar nga një mori manipulimesh të përmbajtjes të gjeneruara nga inteligjenca artificiale. Carney ka bërë thirrje për një “rezultat vendimtar”, por analistët janë të shqetësuar për mundësinë që rezultati të kontestohet, pavarësisht shifrave.
“Rezultati i mundshëm i këtij referendumi është një komunitet që do t’i shohë këto zgjedhje si të vjedhura ose të paktën të padrejta”, tha Aengus Bridgman, drejtor i Observatorit të Ekosistemit të Medias në Universitetin McGill. Aleatët e ngushtë të Trump kanë dhënë mendime gjithashtu në debat, përfshirë Ministrin e Financave Scott Bessent, i cili në janar e përshkroi Albertën si një “partner natyror” për Shtetet e Bashkuara.
Pasi një parti separatiste fitoi zgjedhjet provinciale të Kebekut më 5 tetor, miliarderi i teknologjisë Elon Musk njoftoi në Platformën X se ata “do të ishin më mirë” nëse do të shkëputeshin. “Alberta dhe Saskatchewan gjithashtu duhet të shkëputen”, shtoi Musk. I pyetur në lidhje me ndërhyrjen e dyshuar të huaj, Carney tha të enjten se qeveritë e huaja, përfshirë SHBA-në, nuk duhet të “ndërhyjnë në zgjedhjet tona”.
