Turqia gjithmonë ka qenë e lumtur të pozicionohet si ndërmjetëse midis Lindjes dhe Perëndimit dhe mban marrëdhënie diplomatike si me Bashkimin Evropian ashtu edhe me vendet e Lindjes së Mesme. Në mosmarrëveshjen midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, Ankaraja është përpjekur gjithashtu të marrë një rol ndërmjetësues në disa raste – pa sukses. Uashingtoni nuk mundi të dekurajohej nga sulmi dhe Teherani nuk lëvizi nga qëndrimi i tij.
Në deklaratat e fundit të Ministrit të Jashtëm turk Hakan Fidan, mund të ndihet njëfarë frustrimi pas përpjekjeve diplomatike në vitet e fundit: lufta mund të jetë shtyrë vetëm, tha Fidan. Ai përmendi bisedën telefonike që pati me Uashingtonin në fund të janarit: “Më telefonuan në mes të natës”, tha Fidan. Menjëherë, thotë ai, e kuptoi se sa serioze ishte situata që atëherë dhe informoi urgjentisht Presidentin Rexhep Tajip Erdogan. “Ato ishin momente shumë të errëta. Çdo minutë prisnim shpërthimin e luftës ose sulmin e parë”, shtoi Fidan.
Një konflikt kompleks me rreziqe të shumëfishta
Ankaraja ka frikë se një luftë me Iranin mund të përshkallëzohet shpejt në një konflikt më të gjerë rajonal që do të përfshinte të gjithë rajonin. Turqia ndan një kufi me Iranin që është rreth 530 kilometra i gjatë; ajo është e shqetësuar si për pasojat humanitare, ashtu edhe për ato ekonomike dhe politike.
Turqia e sheh luftën aktuale si një konflikt kompleks me rreziqe të shumëfishta. Ekonomikisht, ai i frikësohet rritjes së inflacionit tashmë të lartë, problemeve të mundshme në furnizimin me energji dhe humbjeve në turizëm. Politikisht, ajo është e shqetësuar për ndryshimet e pasigurta në marrëdhëniet e pushtetit në Lindjen e Mesme, si dhe për rishfaqjen e mundshme të konflikteve me grupet e armatosura kurde në rajon. Për shkak të sulmeve me raketa në Iran dhe Libanin jugor, Ankaraja gjithashtu duhet të përballet me një rritje të mundshme të re të numrit të refugjatëve nga të dy vendet.Përmbajtje nga Turqia, anëtare e NATO-s
Deri më tani, Irani nuk ka sulmuar as bazën ushtarake Incirlik, e cila përdoret intensivisht nga forcat amerikane, as qendrën e radarëve të NATO-s në Kürecik, Anadoll. Një raketë balistike u kap nga sistemi i mbrojtjes ajrore të NATO-s të mërkurën. Megjithatë, Irani theksoi se Turqia nuk ishte objektivi i sulmit. Dhe burime pranë qeverisë turke supozojnë se ishte një raketë që doli nga kursi.
Turqia mbetet neutrale për momentin dhe që nga fillimi i luftës ka intensifikuar aktivitetet diplomatike me SHBA-në, BE-në dhe shtetet e Gjirit Persik, duke u bërë thirrje të gjitha palëve të kthehen në tryezën e negociatave përpara se lufta të përshkallëzohet më tej. Megjithatë, këto përpjekje ndërmjetësimi aktualisht nuk po fitojnë terren, thotë Sinan Ülgen i Qendrës për Studime Ekonomike dhe të Politikës së Jashtme (EDAM) me seli në Stamboll. Në këtë fazë të luftës, negociatat nuk janë marrë ende në konsideratë, kështu që ai e interpreton diplomacinë turke si një përpjekje për ta pozicionuar Ankaranë për një moment të mëvonshëm.
Sipas burimeve qeveritare, Ankaraja tashmë po punon për një formulë që mund t’i sjellë palët ndërluftuese në tryezën e negociatave si partnerë të barabartë në një moment të caktuar. Turqia është në dilemë: rënia e regjimit në Teheran mund të çojë në kaos të pakontrolluar në fqinjësinë e saj të ngushtë. Por edhe nëse regjimi del nga kriza më i fortë, kjo mund të sjellë pasiguri dhe konflikte të reja politike.Tensionet etnike dhe konflikti kurd
Disa media tashmë po spekulojnë se SHBA-të mund të përdorin forcat kurde si trupa tokësore në Iran, duke shkaktuar shqetësim të madh në Ankara. Edhe pse Partia militante e Punëtorëve të Kurdistanit (PKK) konsiderohet e mundur në Turqi dhe organizata e saj simotër, Njësitë e Mbrojtjes së Popullit (YPG) në Siri, e dobësuar, armatosja e grupeve militante kurde nga Irani mund të shkaktojë një dinamikë të re në rajon.
Sipas Ankarasë, kjo mund të rrezikojë procesin e afrimit midis shtetit turk dhe kurdëve, i cili filloi nën sloganin “Turqia pa terrorizëm”. Kjo është arsyeja pse konfliktet etnike në Iran dhe përreth tij konsiderohen skenari më i keq i mundshëm.
Një valë e re refugjatësh?
Gjatë luftës në Siri, Ankaraja ka pranuar tashmë miliona refugjatë nga vendi fqinj – pavarësisht problemeve të saj të mëdha ekonomike. Turqia tani po përpiqet të parandalojë një përsëritje të atij skenari me njerëzit që mund të largohen nga Irani. Sipas raporteve të medias, ka plane për kampe pritjeje në anën iraniane të kufirit, dhe ndërtimi i një muri kufitar me Iranin është përshpejtuar ndjeshëm vitet e fundit.Megjithatë, as qeveria dhe as ekspertët aktualisht nuk presin një rritje të papritur të numrit të refugjatëve. Eksperti i sigurisë Sinan Ülgen kujton përvojat e Irakut dhe Sirisë në vitet 1990 dhe 2010: vetëm kur në këto vende u zhvilluan luftëra civile me fraksione të shumta ndërluftuese, ndodhën valë të mëdha refugjatësh.
Deri më tani, autoritetet kufitare nuk kanë regjistruar ndonjë lëvizje të madhe të popullsisë. Nëse ndodh një eksod masiv, nuk pritet që vetëm qytetarët iranianë të bëjnë lëvizjen; vlerësohet se më shumë se dy milionë refugjatë afganë që jetojnë aktualisht në Iran mund të shkojnë gjithashtu në perëndim.Megjithatë, as qeveria dhe as ekspertët aktualisht nuk presin një rritje të papritur të numrit të refugjatëve. Eksperti i sigurisë Sinan Ülgen kujton përvojat e Irakut dhe Sirisë në vitet 1990 dhe 2010: vetëm kur në këto vende u zhvilluan luftëra civile me fraksione të shumta ndërluftuese, ndodhën valë të mëdha refugjatësh.
Deri më tani, autoritetet kufitare nuk kanë regjistruar ndonjë lëvizje të madhe të popullsisë. Nëse ndodh një eksod masiv, nuk pritet që vetëm qytetarët iranianë të bëjnë lëvizjen; vlerësohet se më shumë se dy milionë refugjatë afganë që jetojnë aktualisht në Iran mund të shkojnë gjithashtu në perëndim.
