Referendumi i ardhshëm i Italisë mbi reformën gjyqësore do të vërë në provë forcën politike të kryeministres së krahut të djathtë Giorgia Meloni dhe mund t’i japë opozitës së fragmentuar një nxitje për të krijuar një aleancë të gjerë para zgjedhjeve parlamentare të vitit të ardhshëm.
Italianët po votojnë në një referendum dy-ditor të dielën dhe të hënën mbi një propozim për të ndarë karrierat e gjyqtarëve dhe prokurorëve publikë, i cili do ta ndante Këshillin e Lartë të Gjyqësorit (CSM), organin që garanton pavarësinë e gjyqësorit italian, në dy organe, dhe anëtarët e tij do të bëheshin anëtarë me short, në vend të një procesi zgjedhor.
Meloni përmend si qëllim të reformës një transparencë më të madhe, pavarësi dhe një ndarje të qartë të roleve në procedurat penale. Sipas mendimit të saj, ndarja e dy degëve të qeverisjes është e nevojshme për të parandaluar konfliktet e interesit dhe afërsinë e tepërt midis gjyqtarëve dhe prokurorëve, gjë që do t’i bënte procedurat penale më të balancuara dhe të drejta.
Edhe pse është çështje drejtësie, referendumi është shndërruar në një përballje të përgjithshme politike midis kampit “pro” të mbështetur nga qeveria dhe “kundër” të mbështetur nga opozita. Nuk kërkohet kuorum pjesëmarrjeje që referendumi të jetë i vlefshëm.Analistët thonë se shumica e njerëzve ka të ngjarë të votojnë bazuar në preferencat politike, pa i kushtuar shumë vëmendje përmbajtjes së referendumit, pas një fushate torturuese të shënuar nga pretendime të pabazuara në lidhje me ndikimin e mundshëm të reformës nga të dyja palët.
“Vetëm një pakicë e vogël italianësh janë të informuar mirë për këtë çështje. Shumë prej tyre do të orientohen drejt udhëheqësve të partive dhe koalicioneve, të cilët po përpiqen të mobilizojnë votuesit e tyre për fitore”, tha Fabrizio Masia , kreu i sondazhit të EMG.
Ndryshimet kanë të bëjnë konkretisht me ndarjen e karrierave profesionale të prokurorëve dhe gjyqtarëve, në mënyrë që kalimi midis dy funksioneve, në kundërshtim me rregullimin aktual, të mos jetë më i mundur. Organi mbikëqyrës i emërimeve do të jetë gjithashtu i ndarë për të dy profesionet, dhe hyrja në to do të bëhet me short dhe jo me zgjedhje.Zgjimi i së Majtës
Sondazhet e publikuara përpara se të hynte në fuqi heshtja zgjedhore tregojnë se të dy kampet janë të barabarta.Meloni ka përjashtuar mundësinë e dorëheqjes nëse humbet, një veprim që shihet gjerësisht si një përpjekje për të dekurajuar votuesit e opozitës që të dalin në votime në numër të madh me shpresën e rrëzimit të saj nga posti.
Koalicioni, i cili përfshin partinë e saj Vëllezërit e Italisë dhe partitë Lidhja dhe Forza Italia, mbetet më popullor se e majta, e cila ende po përpiqet të krijojë një aleancë të qëndrueshme rreth Partisë Demokratike dhe Lëvizjes 5-Yje.“Një rezultat ‘jo’ mund t’i japë një vrull të ri përpjekjeve për të ndërtuar një bllok të qendrës së majtë, gjë që do të shkaktonte probleme edhe brenda radhëve të Melonës”, tha analisti Masia.
Megjithatë, nëse reforma miratohet, Meloni do të merrte një nxitje të madhe ndërsa i afrohet fundit të mandatit të tij, duke u përballur me pasojat e luftës në rritje SHBA-Izrael kundër Iranit dhe një ekonomie në stanjacion.
“Një fitore për qeverinë do të forconte projektin e saj politik afatgjatë, duke pasur parasysh edhe zgjedhjet e vitit 2027”, tha Emanuele Massetti , profesor i shkencave politike në Universitetin e Trentos.
Gjyqësori italian vuan gjithashtu nga procedura të gjata dhe ngecje të mëdha në çështje. Kjo thuhet se është për shkak të mungesës së stafit dhe ligjit kompleks procedural. Komisioni Evropian po kërkon gjithashtu që Italia të zvogëlojë kohëzgjatjen e procedurave me të paktën 40 përqind, përndryshe nuk do të ishte në gjendje të përfitonte nga fonde të caktuara evropiane.
Kundërshtarët e reformës theksojnë se ndarja strikte e karrierave të prokurorëve dhe gjyqtarëve mund ta ndërlikojë sistemin, të zvogëlojë efikasitetin e tij dhe të kërcënojë ekuilibrin e sistemit ligjor italian.Opozita argumenton gjithashtu se risitë nuk do t’i zgjidhin problemet e ngadalësisë dhe mungesës së personelit në gjyqësor dhe në fakt do ta dobësojnë pavarësinë e gjyqësorit dhe do t’i lejojnë qeverisë të ndikojë te prokurorët në vendimmarrjen për ndjekjet penale.
