Skena apokaliptike tymi të dendur toksik dhe flakësh janë përhapur prej ditësh nga qyteti Tuapse i Detit të Zi , i cili u godit dje nga dronë ukrainas për herë të katërt brenda dy javësh. Zjarret pas sulmit u shuan për ditë të tëra dhe çuan në katastrofën më të keqe mjedisore në rajon në vitet e fundit, shkruan CNN.
Tuapse, i vendosur rreth njëqind kilometra në veriperëndim të Soçit, është pjesë e një vendpushimi subtropikal të njohur si “Riviera Ruse”. Rafineria e qytetit, e lidhur me një terminal detar, është një qendër kyçe për përpunimin dhe eksportimin e naftës ruse dhe ka qenë shënjestër e sulmeve të përsëritura ukrainase në muajt e fundit.
“Nafta po bie fjalë për fjalë nga qielli. Nuk marrim dot frymë. I gjithë qyteti mban erë nafte që pikon mbi makina”, tha për CNN Elmira Ajrapetyan, një sipërmarrëse që erdhi në Tuapse për të ndihmuar me pastrimin.
Vullnetarët u mblodhën pjesërisht sepse autoriteteve rajonale dhe federale iu deshën gati dy javë – dhe katër sulme të njëpasnjëshme – për t’u përgjigjur. Kremlini e pranoi për herë të parë situatën të martën, kur Presidenti Vladimir Putin dërgoi Ministrin e Situatave të Emergjencave Alexander Kurenkov për të koordinuar mbylljen.
“Situata nuk është e lehtë, por është nën kontroll”, tha ministri. Guvernatori i rajonit të Krasnodarit përdori të njëjtën formulim më herët atë ditë, ndërsa vizitonte zonën nga e cila ende ngriheshin flakë dhe tym.
Një katastrofë e vërtetë ekologjike
Putini e përdori katastrofën për të përsëritur akuzat kundër Ukrainës për kryerjen e “sulmeve terroriste” kundër civilëve rusë dhe infrastrukturës energjetike. Në një takim sigurie të martën në mbrëmje, ai tha se sulmet ndaj Tuapse “mund të shkaktojnë pasoja serioze mjedisore”, por shtoi se “duket se nuk ka kërcënim serioz; njerëzit në terren po përballen me sfidat”.
Ekspertët mjedisorë kanë një mendim të ndryshëm. “Kjo është një katastrofë e vërtetë ekologjike, të paktën në shkallë rajonale. Diçka e tillë nuk ka ndodhur prej disa vitesh”, tha për CNN ekologu dhe aktivisti i opozitës Yevgeny Vitishko.
Imazhet satelitore dhe videot nga rrjetet sociale konfirmojnë se nafta është derdhur në lumin Tuapse dhe Detin e Zi. Analiza e imazheve satelitore të së dielës tregon se njollat e naftës janë përhapur të paktën 50 kilometra larg bregdetit. Ministri për Situata Emergjente njoftoi të martën se barrierat do të vendosen “së shpejti” për të parandaluar një “rrjedhje të mundshme në det”.
“Gjëja e rëndësishme këtu është se situata në Tuapse përfshin ndotjen e njëkohshme të sistemeve të shumta mjedisore: ajrit, tokës në një sipërfaqe të madhe, lumit që kalon nëpër qytet dhe Detit të Zi”, tha ekologu rus Dmitry Lisitsyn. “Kjo është një katastrofë ekologjike shumë komplekse, shkalla e vërtetë e së cilës është ende e vështirë të vlerësohet në këtë fazë.”
Ai e krahasoi dukurinë e rrallë të shiut të ngopur me naftë me ngjarjet në Iran muajin e kaluar. “Që mbetjet e naftës të bien nga qielli në copa – ajo që mund ta quani ‘shi nafte’ – është jashtëzakonisht e rrallë”, tha ai.
“Në të ardhmen, me siguri do të shohim një rritje të sëmundjeve të frymëmarrjes dhe me shumë mundësi të sëmundjeve onkologjike”, tha Vitiško, duke shtuar se kancerogjenët mund të grumbullohen në trup, veçanërisht përmes ujit. Vitiško beson se duhet të ishin ndërmarrë veprime më të shpejta “të paktën për të izoluar fëmijët, kopshtet, shkollat”.
Autoritetet lokale evakuuan banorët pranë rafinerisë të martën, por këshillat shëndetësore për të qëndruar brenda dhe për të mbajtur maska nuk u lëshuan deri dy ditë pas sulmit të dytë. Zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, tha se ishte “shumë herët për të gjykuar” nëse autoritetet duhet të kishin vepruar më shpejt.
Rebelim në rritje kundër Putinit
Banorë të shumtë të Tuapses në rrjetet sociale, përveç zemërimit dhe dëshpërimit, akuzojnë edhe Putinin për mungesën e reagimit nga autoritetet në Moskë. “Ndotja, zjarret, emetimet – asgjë prej tyre nuk do të zhduket brenda një dite apo edhe një viti”, shkroi një grua. “Kjo do të ndikojë në shëndetin e njerëzve, shëndetin e fëmijëve tanë, mjedisin dhe të ardhmen e qytetit. E gjithë kjo mund të ishte shmangur. Por ambiciet dhe vendimet e dikujt kanë provuar edhe një herë se janë më të rëndësishme se siguria jonë”, përfundoi ajo.
“Nuk kam më frikë nga NATO-ja. Kam frikë të dal nga shtëpia. Sirenat e sulmeve ajrore po ulërijnë, nuk mund ta shohësh diellin për shkak të tymit”, thotë një banore në një video në X. “Kjo është shumë afër mënyrës se si e imagjinova një të ardhme të ndritur nën këto autoritete”, shtoi ajo.
Një video e një burri që qëndronte pranë bregut, me një re të madhe tymi të zi që ngrihej pas tij, u bë gjithashtu virale.
Edhe propagandistët e pranojnë pafuqinë e tyre
Kritikat po vijnë edhe nga mbështetësit më të zëshëm të Moskës.
“Lufta është në kulmin e saj këtu. Tani për tani, ukrainasit e kanë goditur Tuapsen, dhe jo lehtë. Ata po na godasin kudo”, tha prezantuesi Vladimir Solovyov në emisionin e tij disa ditë më parë, ndërsa bisedonte me influencuesen ruse Viktoria Bonya. “Çështja është se një pjesë e shoqërisë sonë mendon se nuk ka luftë. Ata nuk duan ta pranojnë atë. Ata nuk duan ta shohin atë.”
Bonya, një sipërmarrëse nga Monako, i tha Solovyov se beson që autoritetet lokale nuk po bëjnë mjaftueshëm për të mbrojtur banorët dhe mjedisin.
“Do t’ju them, tani për tani gjëja më e mirë do të ishte një paqe e pasigurt me Ukrainën. Pse? Sepse tensioni është i madh. Është një tension i tmerrshëm. E ndiej në zemër dhe në shpirt. Po ndodh një katastrofë e tmerrshme në Tuapse. Pronari i asaj fabrike, siç e kuptoj unë, është Rosneft. Dhe njerëzit me të vërtetë duan të shohin zyrtarët të bëjnë diçka. Mijëra njerëz po punojnë me lopata; po bëjnë diçka që njerëzit dhe kafshët të mos vuajnë. Nafta po futet në ujërat nëntokësore. Njerëzit do ta pinë. Do të shkojnë në plazhe të ndotura prej saj. Njerëzit më thonë: ‘Shkoj në plazh dhe peshqiri im është i mbuluar me njolla vaji’… dhe unë them se shumë shpesh guvernatorët në takimet me Presidentin Putin thonë se gjithçka është në rregull. Kjo është arsyeja pse fola.”Komentet e saj provokuan një reagim të furishëm nga Solovyov, i cili e sulmoi atë se kujdesej më shumë për peshqirët e pastër sesa për jetën e ushtarëve rusë, por në të njëjtën kohë pranoi efektivitetin e sulmeve ukrainase në televizionin kombëtar.
“Seriozisht e ke fjalën, Vika? Nuk është ky problemi. Problemi janë sulmet ushtarake. Problemi është se ukrainasit po sulmojnë. Lufta ka filluar, Vika! Të bombarduan sot në Monako? Jo! Dhe këtu në Rusi, kjo po ndodh në të gjithë territorin. Sulmet po na prekin. Në Jekaterinburg, u godit një pallat apartamentesh. Në Tuapse, kafshët po vuajnë sepse nazistët ukrainas sulmuan një rafineri nafte. Ky është një problem!”, tha ai.
“Ku është fuqia e armëve ruse? Ku janë modelet tona të pakrahasueshme?”
Propagandistë të tjerë gjithashtu kanë filluar të shprehin publikisht dyshimet e tyre. “Sulmet ndaj infrastrukturës sonë kyçe dhe rrjetit energjetik vazhdojnë dhe ne nuk mund të bëjmë asgjë për këtë”, tha propagandisti i shquar Aleksandr Rogatkin për kanalin shtetëror Rossiya 24. “Personalisht, nuk mund ta kuptoj se cili është problemi. E dini, dronët, çfarë janë ato? Ato nuk janë as në nivelin teknologjik të Luftës së Dytë Botërore. Janë bërë prej druri dhe bobinash, mbeturina. E megjithatë ne nuk mund të organizojmë një mbrojtje të mirë ajrore kundër këtyre gjërave. Çfarë dreqin është problemi? Po i hedhin në erë portet tona rreth Leningradit (Shën Petersburg).”
Në TikTok-un rus, komentet janë edhe më të ashpra. Një folës i identifikuar si një oficer rus në pension kritikoi udhëheqjen ushtarake në një postim më 22 prill. “A e patë çfarë po ndodh në Tuapse? Është një poshtërim i plotë i të gjitha forcave të armatosura ruse. Ata e kanë shndërruar vendin në një ngrohës uji. Ku është fuqia e armëve ruse? Ku janë modelet tona të pakrahasueshme? E thashë dhe do ta them përsëri: Së pari, duhet të rivendosim rendin. Dhe vetëm pastaj të kërkojmë telashe. Duhet të rishqyrtojmë menjëherë qëllimet e operacionit ushtarak special dhe të tërhiqemi para se të jetë tepër vonë”, tha një burrë i quajtur Shamanov.
Ukraina shton sulmet ndaj infrastrukturës energjetike
Ukraina pranoi të katër sulmet ndaj rafinerisë, duke thënë në një deklaratë nga Shtabi i Përgjithshëm se ato u kryen “si pjesë e përpjekjeve për të zvogëluar potencialin ushtarak dhe ekonomik të agresorit rus”.
Për muaj të tërë, Kievi ka shtuar sulmet me dronë me rreze të gjatë veprimi ndaj infrastrukturës kyçe energjetike ruse për të shtrydhur buxhetin e luftës së Moskës dhe për të komplikuar logjistikën ushtarake. Në fund të marsit, Presidenti Volodymyr Zelensky tha se Ukraina do të ndalonte sulmet e saj nëse Rusia do të ndalonte së synuari sektorin energjetik të Ukrainës.
