Ndërkohë që vëmendja ndërkombëtare është përqendruar në luftën midis Izraelit dhe Iranit dhe tensionet në rritje të sigurisë në Lindjen e Mesme në muajt e fundit, presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan, e ka shfrytëzuar këtë mundësi për të konsoliduar më tej pushtetin dhe për të dobësuar opozitën politike në vend, dhe ai mund të jetë fituesi i vërtetë i konfliktit në Lindjen e Mesme, shkruan gazeta britanike Telegraph .
Tensionet kulmuan kur forcat ndërhyrëse të policisë morën me forcë selinë e partisë kryesore të opozitës, Partisë Republikane Popullore (CHP), në Ankara. Policia theu gardhin e hyrjes, përdori gaz lotsjellës dhe plumba gome dhe largoi mbështetësit që po përpiqeshin të bllokonin hyrjen e ndërtesës.
Në ambientet e partisë ndodhej presidenti i saj Özgür Özel, i cili u shkarkua nga detyra tre ditë më parë me vendim gjykate. Një vendim i ri gjykate konfirmoi gjithashtu shkarkimin e tij dhe pezulloi udhëheqjen e partisë, duke e dobësuar kështu ndjeshëm kundërshtarin politik të Presidentit Erdogan.
Kriza gjeopolitike si një mundësi politike
Analistët besojnë se lufta midis Izraelit dhe Iranit ka krijuar rrethana ideale për presidentin turk. Ndërsa bashkësia ndërkombëtare merrej me konfliktin rajonal, Ankaraja intensifikoi goditjen ndaj opozitës pa shumë presion të jashtëm.
Gönül Tol, drejtor i programit të Turqisë në Institutin e Lindjes së Mesme në Uashington, vlerëson se situata aktuale ndërkombëtare i lejon Erdoganit të zbatojë politika që e ngushtojnë më tej hapësirën demokratike në vend pothuajse pa pengesa.
Sipas saj, trazirat gjeopolitike, nga pushtimi rus i Ukrainës deri te dobësimi i ndikimit amerikan në botë, kanë bërë që vendet evropiane, anëtarët e NATO-s dhe partnerët rajonalë të bëhen gjithnjë e më të varur nga bashkëpunimi me Turqinë.
Sulm ndaj rivalit kryesor politik
Vala e re e represionit pasoi arrestimin e kryetarit të bashkisë së Stambollit Ekrem İmamoğlu, kundërshtarit më të shquar politik të Erdoganit. Arrestimi i tij në mars të vitit 2025 shkaktoi protesta masive në të gjithë vendin.
Vetëm nëntë ditë pas shpërthimit të luftës me Iranin, filloi gjyqi i Imamoglut me akuzat për korrupsion dhe drejtim të një organizate kriminale. Kritikët pretendojnë se ky është një proces i motivuar politikisht që synon eliminimin e kandidatit më të fortë të opozitës para zgjedhjeve të ardhshme presidenciale.
Aktakuza, e cila përfshin më shumë se 4,000 faqe dokumentacion, mund të rezultojë në një dënim prej më shumë se 2,000 vjetësh burgim. İmamoğlu i mohon të gjitha akuzat dhe pretendon se ato janë përndjekje politike.
Dobësimi i mbështetjes për shkak të krizës ekonomike
Edhe pse Erdogan ka sunduar Turqinë për gati një çerek shekulli dhe vazhdon të gëzojë mbështetje të konsiderueshme nga një pjesë e popullsisë, problemet ekonomike në vitet e fundit kanë filluar të gërryejnë bazën e tij politike.
Që nga zgjedhjet presidenciale të vitit 2023, inflacioni ka qenë mesatarisht rreth 50 përqind, ndërsa Erdogan fitoi me një diferencë shumë të ngushtë. Ekspertët besojnë se është pikërisht rënia e popullaritetit që shpjegon masat gjithnjë e më intensive represive kundër kundërshtarëve politikë.
Analisti politik Yusuf Can thekson se qeveria nuk e ka më nivelin e mbështetjes publike që gëzonte dhjetë apo pesëmbëdhjetë vjet më parë. Sipas mendimit të tij, kjo është pikërisht arsyeja pse po përdor metoda autoritare për të dobësuar dhe margjinalizuar CHP-në.
Turqia forcon ndikimin ushtarak dhe ekonomik
Në të njëjtën kohë, Turqia po përdor ndryshimet në rendin ndërkombëtar për të rritur rëndësinë e saj gjeopolitike. Pas luftës me Iranin, shumë vende po rivlerësojnë varësinë e tyre nga Shtetet e Bashkuara si partneri i tyre kryesor i sigurisë.
Në maj, Iraku nënshkroi një marrëveshje për të blerë 20 sisteme turke të mbrojtjes ajrore, një kthesë e rëndësishme për një vend që ishte varur nga mbrojtja e hapësirës ajrore amerikane për dekada të tëra.
Një trend i ngjashëm është i dukshëm në Azi. Indonezia ka nënshkruar një marrëveshje për të blerë deri në 60 avionë luftarakë pa pilot turk Bayraktar Kızılelma, me dërgesat që do të fillojnë në vitin 2028.
Turqia ka lidhur gjithashtu kontratë për të dërguar anije mbështetëse ushtarake në Portugali, e cila përfaqëson eksportin e parë të tillë në një anëtar të Bashkimit Evropian dhe NATO-s.
Sot, Turqia është eksportuesi i njëmbëdhjetë më i madh i armëve në botë, dhe dronët e saj përdoren në shumë vende, përfshirë Ukrainën dhe Libinë.
Ambiciet e një fuqie rajonale
Në të njëjtën kohë, Erdogan po kërkon ta transformojë Turqinë në një qendër kyçe të energjisë dhe transportit midis Evropës, Azisë dhe Lindjes së Mesme. Planet përfshijnë zhvillimin e korridoreve të reja të energjisë, shfrytëzimin e lëndëve të para strategjike dhe lidhjen e porteve dhe rrjeteve të transportit në të gjithë territorin turk.
Pas shkarkimit të Özgür Özel, presidenti tha se qëllimi i Turqisë nuk është të mbetet vëzhgues i proceseve ndërkombëtare, por të bëhet “një lojtar që ndryshon rregullat e lojës”.
Sipas ekspertëve, arritja e ambicieve të tilla kërkon heqjen e pengesave politike brenda vendit, përfshirë opozitën dhe këdo që mund të sfidojë drejtimin e politikave të tij.
Demokracia në sfond
Turqia po e përdor gjithnjë e më shumë rëndësinë e saj strategjike për të minimizuar kritikat ndërkombëtare ndaj gjendjes së demokracisë dhe të drejtave të njeriut. Si anëtare e NATO-s me ushtrinë e dytë më të madhe në Aleancë, Ankaraja sot ka dukshëm më shumë fuqi negociuese sesa para shpërthimit të luftës midis Izraelit dhe Iranit.
Ekspertët paralajmërojnë se vendet perëndimore po i injorojnë gjithnjë e më shumë standardet demokratike në favor të sigurisë dhe bashkëpunimit ushtarak. Por një qasje e tillë, besojnë ata, mbart rreziqe serioze.
“Regjimet autokratike mendojnë kryesisht për mbijetesën e tyre. Kur mbijetesa e tyre kërcënohet, marrëveshjet dhe aleancat ndërkombëtare shpesh bëhen dytësore. Pikërisht për këtë arsye partnerë të tillë mund të jenë aleatë të paqëndrueshëm”, paralajmëron Gönül Tol.
Ndërsa Turqia po forcon ndikimin e saj ndërkombëtar, shumë vëzhgues besojnë se ajo po largohet me shpejtësi edhe nga standardet demokratike. Lufta në Lindjen e Mesme mund të mos jetë zhvilluar në tokën turke, por i ka dhënë Presidentit Erdogan një mundësi për të konsoliduar më tej pushtetin dhe për t’iu afruar një modeli qeverisjeje në të cilin konkurrenca politike dekurajohet gjithnjë e më shumë.
