Udhëheqësi Suprem Ajatollah Ali Khamenei, i cili udhëhoqi vendin për gati katër dekada, u vra në sulmet ajrore amerikane dhe izraelite më 28 shkurt në moshën 86 vjeç.
Vdekja e Rahbarit
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, njoftoi vdekjen e Khameneit të shtunën në mbrëmje : “Khamei, një nga njerëzit më të këqij në histori, ka vdekur. Kjo është drejtësi jo vetëm për popullin e Iranit, por për të gjithë amerikanët e mëdhenj dhe njerëzit nga shumë vende të botës që u vranë ose u gjymtuan nga Khamenei dhe banda e tij e banditëve të etur për gjak. Ai nuk ishte në gjendje t’i shmangej sistemeve tona të inteligjencës dhe mbikëqyrjes me teknologji të lartë, dhe, duke bashkëpunuar ngushtë me Izraelin, ne nuk i lamë asnjë shans atij ose udhëheqësve të tjerë që vdiqën me të”, shkroi presidenti i SHBA-së në platformën e mediave sociale Truth.
Disa orë më vonë, media zyrtare e Iranit konfirmoi vdekjen e udhëheqësit. Një prezantues lajmesh televiziv shpërtheu në lot ndërsa njoftoi lajmin:”Me martirizimin e Udhëheqësit Suprem, rruga dhe misioni i tij nuk do të humbasin dhe harrohen, [por] do të vazhdojnë me energji dhe zell edhe më të madh”, thuhet në deklaratën zyrtare mbi vdekjen e Ajatollah Khameneit.
Në të njëjtën kohë, mbrëmë pati raportime se shumë banorë të Teheranit dhe qyteteve të tjera iraniane e pritën me gëzim lajmin e vdekjes së Ajatollah-ut:Përdorimi i forcës nga Khamenei kundër popullit të tij, burgosja e figurave të opozitës së establishmentit dhe rezistenca e ashpër ndaj presionit të jashtëm, veçanërisht nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, kanë krijuar reputacionin e tij si një udhëheqës autoritar i ashpër dhe i pakompromis, i cili e ka çuar vendin e tij në izolim ndërkombëtar.
“Historia do të tregojë se sundimi i Khameneit ishte thellësisht traumatik për popullin iranian, i cili pa vendin e tyre të izolohej dhe të dobësohej deri në atë pikë sa shumica e njerëzve filluan ta shihnin emigracionin si shpresën e tyre të vetme”, thotë Alex Vatanka , drejtor i Programit të Iranit në Institutin e Lindjes së Mesme në Uashington.
Vitet e fundit të Khameneit në pushtet u shënuan nga protesta të shpeshta antiqeveritare në të gjithë vendin dhe represion brutal shtetëror që la mijëra demonstrues të vdekur.
Protestat kundër kostos së lartë të jetesës në vitin 2017, çmimeve të benzinës në vitin 2019, mungesës së ujit në vitin 2021 dhe vdekjes gjatë paraburgimit të Mahsa Amini, një gruaje të re që dyshohet se shkeli ligjin për hixhabin në vitin 2022, pasqyruan një rritje të ndjeshme të ndjenjave antiqeveritare në Iran.Protestat më të përgjakshme kundër Republikës Islamike ndodhën në fund të dhjetorit 2025 dhe vazhduan deri në fillim të janarit 2026. Trazirat u shtypën brutalisht dhe organizatat e të drejtave të njeriut konfirmuan mbi 7,000 vdekje, duke vënë në dukje se shifra reale është ndoshta shumë më e lartë. Disa vlerësime e çojnë atë katër herë më të lartë.
Khamenei nuk ka marrë kurrë përgjegjësi për pakënaqësinë në rritje me sundimin e tij dhe në vend të kësaj ia ka fajësuar protestat forcave të jashtme që ai pretendon se duan ta dobësojnë Republikën Islamike.
Autoritetet e Republikës Islamike mbajtën një tubim në kujtim të Ajatollah Khameneit në qendër të Teheranit:
Ata që e takuan në rininë e tij e kujtojnë si një klerik të gjatë, të hollë dhe simpatik që e donte letërsinë, pipëzonte dhe kërkonte të lidhej me të rinjtë. Kjo bie ndesh me pamjen e tij në vitet e mëvonshme – një orator i zjarrtë dhe i moshuar që akuzonte armiqtë e huaj dhe të brendshëm për komplot kundër Iranit.
Për dekada të tëra, udhëheqësi suprem (rahbar) kishte fjalën e fundit për pothuajse çdo çështje në Iran, nga fakti nëse gratë mund të ngasin biçikleta në publik deri te marrëdhëniet e vendit me Shtetet e Bashkuara, të cilat ai i quante “Satani i Madh”.Khamenei e ushtroi lirisht pushtetin e tij mbi institucionet kryesore, të tilla si gjyqësori, transmetimi shtetëror dhe forcat e armatosura. Kur kishte nevojë për forcë, ai mbështetej te aparati i sigurisë, i cili përfshinte Trupat e fuqishme të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) dhe shërbimet e frikshme të inteligjencës iraniane.
“Duke forcuar pozicionin e IRGC-së, ai militarizoi politikën e vendit dhe, duke nënshtruar klerin, ai e delegjitimoi atë”, vëren Ali Vaez , drejtor i Projektit Irani në Grupin Ndërkombëtar të Krizave.
Rruga drejt pushtetit
Ali Khamenei lindi në Mashhad në vitin 1939. Ai ishte djali i dytë i një kleriku. Aliu e filloi edukimin e tij fetar në moshë të re. Si adoleshent, ai u frymëzua nga revolucionari i zjarrtë Sayyid Nawwab Safavi dhe më vonë studioi në qytetin e shenjtë të Komit me themeluesin e ardhshëm të Republikës Islamike, Ajatollah Ruhollah Khomeini .
Khamenei fitoi reputacionin si një teolog modest dhe i devotshëm, dhe në vitin 1962 ai iu bashkua lëvizjes revolucionare të Khomeinit, e cila kundërshtoi regjimin e Shahut dhe politikat e tij pro-amerikane. Aktivitetet revolucionare të Khameneit tërhoqën vëmendjen e autoriteteve, duke çuar në arrestimin dhe burgosjen e tij të parë nga shumë arrestime.

Në vitin 1964, Khamenei 25-vjeçar vendosi të largohej nga Komi për t’u kujdesur për babanë e tij të sëmurë. Në Mashhad, ai dha mësim Kuranin dhe ideologjinë islame, gjë që çoi në burgosje, tortura dhe mërgim. Kur ndodhi Revolucioni Islamik në vitin 1979 , ish-mësuesi i tij, Khomeini, emëroi Ali Khamenein anëtar të Këshillit Revolucionar Islamik.
Më pas ai mbajti disa pozicione të shquara në hierarkinë e regjimit klerikal, duke përfshirë dy mandate si president. Ai i mbijetoi një atentati në vitin 1981, i cili i la krahun e djathtë të paralizuar.Kur Khomeini vdiq në vitin 1989, Khamenei u zgjodh si Udhëheqësi i dytë Suprem i Iranit nga Asambleja e Ekspertëve, një organ i veçantë klerikal. Kjo zgjedhje i habiti shumë veta – me sa duket edhe vetë Khamenein. “Ne duhet të derdhim lot gjaku, duke mbajtur zi për shoqërinë islamike që u detyrua të më propozonte mua [si Udhëheqës Suprem]”, tha Khamenei përpara se të merrte postin më të lartë.
“Ndryshe nga paraardhësi i tij, i cili nuk ishte i lidhur me asnjë fraksion politik, Ajatollah Khamenei ishte udhëheqësi de facto i kampit konservator. Prandaj, ai humbi aftësinë për të qëndruar mbi grindjet dhe për të menaxhuar në mënyrë efektive grindjet midis fraksioneve”, thekson Ali Vaez.
Rënia e një udhëheqësi të palëkundur
Gjatë gjithë sundimit të tij, Khamenei kundërshtoi hapur Shtetet e Bashkuara, të cilat ai pretendonte se kërkonin të përmbysnin Republikën Islamike dhe të rivendosnin një marrëdhënie patron-klient me Iranin, siç kishte bërë nën Shahun.
Nën udhëheqjen e tij, Irani forcoi ndikimin e tij në rajon përmes të ashtuquajturit “Boshti i Rezistencës” – një rrjet joformal i përfaqësuesve , grupeve të armatosura të mbështetura nga Teherani dhe regjimeve aleate. Ata luajtën një rol kyç në strategjinë e Iranit për t’u përballur me Perëndimin, armiqtë e Teheranit në botën arabe dhe kundërshtarin e tij kryesor, Izraelin.Megjithatë, ky bosht u shpërbë pas rënies së regjimit të Bashar al-Assad në Siri në vitin 2024 dhe fushatës izraelite për të shkatërruar Hezbollahun në Liban. Kjo u përkeqësua nga dobësimi i rebelëve Huthi në Jemen dhe dobësimi i ndjeshëm i Hamasit në Rripin e Gazës si rezultat i sulmit të grupit ndaj Izraelit më 7 tetor 2023 dhe kundërsulmit izraelit në Gaza.
Khamenei u zhduk nga sytë e publikut gjatë luftës 12-ditore të Izraelit kundër Iranit në qershor 2025, duke ngritur dyshime rreth efektivitetit të udhëheqjes së tij në qarqet politike të vendit.

Gjatë mbretërimit të tij, Khamenei u përplas me shumë presidentë iranianë—në sistemin politik të Republikës Islamike, rahbari mban pushtetin suprem, duke e tejkaluar atë të kreut të shtetit. Shumë ish-presidentë u përjashtuan më pas.
Përjashtimi kryesor ishte Ibrahim Raisi , një klerik i linjës së ashpër, të cilin shumë ekspertë besonin se po përgatitej për të pasuar Khamenein si Udhëheqës Suprem. Raisi vdiq në një rrëzim helikopteri në maj 2024, duke i komplikuar planet e Khameneit për një trashëgimi.“Ai do të mbahet mend si një njeri që pati shumë mundësi për të dëgjuar popullin e tij dhe për të ndryshuar kursin. Por, si një udhëheqës suprem, ai ishte aq i përkushtuar ndaj metodave të tij të ashpra, aq i vendosur për të mbizotëruar mbi kundërshtarët e brendshëm dhe të jashtëm dhe aq thellësisht i pasigurt për atë fitore, saqë kurrë nuk u angazhua vërtet në vetë-reflektim serioz”, thotë Alex Vatanka.
Ali Khamenei kishte një grua, katër djem, dy vajza dhe nipër e mbesa. Sipas raporteve të medias iraniane , një nga vajzat e ish-Udhëheqësit Suprem, si dhe një nga nipërit e tij, dhëndri dhe nusja e tij, u vranë në të njëjtat sulme amerikane dhe izraelite që vranë vetë Khamenein.
Çfarë vjen më pas?
Asambleja e Ekspertëve me 88 anëtarë, e dominuar nga klerikë konservatorë, tani do të duhet të emërojë pasardhësin e Khameneit.Mediat shtetërore iraniane raportuan se një këshill i përbërë nga Presidenti Masoud Pezeshkian, i konsideruar relativisht i moderuar, kreu i gjyqësorit Gholamhossein Mohseni-Ejei, i njohur për qëndrimin e tij të ashpër, dhe Mohammad Mokhber, një këshilltar i Khameneit dhe ish-president në detyrë i Iranit, do të marrë përkohësisht rolin e udhëheqësit suprem pas vdekjes së Khameneit.
Gjithashtu u raportua se në vend do të shpallet një periudhë zie kombëtare prej 40 ditësh. Zyrat dhe bizneset do të mbyllen për shtatë ditë.
Por e ardhmja e regjimit iranian, i cili festoi 47-vjetorin e Revolucionit Islamik që e krijoi atë në shkurt, do të varet kryesisht nga rrjedha e mëtejshme e operacionit ushtarak amerikan dhe izraelit dhe nga reagimi i vetë shoqërisë iraniane ndaj asaj që po ndodh.

