VETËM dy javë pas hapjes së një fabrike për të prodhuar robotë të projektuar në Kinë, Ushtria Serbe ka shfaqur robotë të armatosur me katër këmbë që veprojnë së bashku me ushtarët në një stërvitje të madhe ushtarake. Përdorimi i robotëve më 13 shtator erdhi pasi Presidenti Aleksandar Vuçiç premtoi më 29 gusht se robotët e armatosur të projektuar në Kinë do të shfaqen në shërbim ushtarak “brenda 15 ditëve” nga hapja e fabrikës në Shabac, raporton Radio Free Europe /Radio Liberty .
Origjina e paqartë dhe armatimi i rëndë
Katërkëmbëshët e armatosur ngjajnë me modelin D1 Max Pro, një robot industrial nga kompania kineze AgiBot, e cila është partnere në fabrikën e Šabacit. Megjithatë, ende nuk dihet nëse robotët e paraqitur në stërvitje janë montuar në Serbi. Ushtria Serbe nuk iu përgjigj pyetjes së Radios Evropa e Lirë në lidhje me vendin ku prodhohen qentë robotë.
Sipas raportimeve nga stërvitja ushtarake “Viktor 2026” e mbajtur në Serbinë jugperëndimore, katërkëmbëshët ishin të armatosur me raketa antitank “Osa” të projektuara në Jugosllavi, pushkë automatike dhe granatahedhës 40 milimetër. Pamjet tregojnë robotët duke qëlluar me armë automatike dhe duke hyrë në një ndërtesë model, ndërsa ushtarët i ndjekin ata.
Dyshime rreth efektivitetit të luftimit
Me një fabrikë robotike në Sabac që planifikon të prodhojë 3,000 robotë humanoide dhe katërkëmbësh çdo vit, pamjet nga stërvitja ushtarake kanë ngritur shqetësime në lidhje me zhvillimin e ushtrive të “robotëve vrasës” në Ballkan. Megjithatë, analistët besojnë se një skenar i tillë është i pamundur në të ardhmen e afërt.
“Serbia ka të ngjarë të përballet me të njëjtat probleme që i kanë shtyrë ushtritë e tjera të vënë në pikëpyetje futjen e qenve robotikë”, tha për Radion Evropa e Lirë Jared Keller, një ekspert amerikan i teknologjisë ushtarake. Ai shtoi se robotët me katër këmbë, krahasuar me platformat e tjera pa pilot, ende kërkojnë zhvillim të konsiderueshëm për të adresuar çështjet e besueshmërisë dhe rrezes së veprimit.
Ushtria ukrainase tërhoqi vëmendjen e gjerë të publikut në gusht 2024 kur publikoi pamje të ushtarëve të saj duke përdorur qen robotikë. Megjithatë, në dy vitet që nga ajo kohë, robotët janë parë rrallë në fushën e betejës. Gjatë së njëjtës periudhë, njësitë e vijës së parë kanë përdorur masivisht dronë tokësorë me rrota.
Kufizime teknike dhe çmim i lartë
Një përfaqësues i iniciativës ukrainase Brave1, përgjegjëse për shumë inovacione në fushën e betejës, i tha Radios Evropa e Lirë se dronët me rrota “mund të jenë një zgjedhje më e mirë për misione të caktuara për shkak të ngarkesës së tyre, qëndrueshmërisë dhe aftësisë për t’u përdorur në operacione me rreze të gjatë veprimi”. Brave1 nuk iu përgjigj drejtpërdrejt pyetjes nëse robotët me katër këmbë ishin tërhequr nga përdorimi në Ukrainë, por vuri në dukje se “platformat me këmbë mund të kenë përparësi në terren të vështirë ose kur kapërcehen pengesat”.
Droni tokësor me rrota ukrainas “Spider” peshon 50 kilogramë, por mund të mbajë një ngarkesë prej 100 kilogramësh. Në krahasim, një robot i përparuar me katër këmbë me të njëjtën peshë mund të mbajë vetëm 10 kilogramë. Beogradi, nga ana tjetër, pretendon se “qeni i tij robot” ka një ngarkesë maksimale prej 50 kilogramësh.
Qentë robotë janë mekanikisht shumë më kompleksë sesa dronët me rrota. Çdo katërkëmbësh kërkon rreth 12 motorë të veçantë dhe një sërë sensorësh. Ky kompleksitet i shkarkon shpejt bateritë, rrit rrezikun e dështimit dhe rrit koston e teknologjisë. Modelet e përparuara kushtojnë dhjetëra mijëra dollarë dhe do të ishin objektiva të lehtë për dronët e lirë FPV.
Mesazh gjeopolitik
Serbia zbuloi teknologjinë e armëve me katër këmbë të armatosura në një kohë kur Beogradi po përfshin gjithnjë e më shumë sisteme të përparuara kineze në arsenalin e tij ushtarak, duke përfshirë sistemet e raketave dhe dronë. Pothuajse 60 përqind e importeve të armëve të Serbisë midis viteve 2020 dhe 2024 erdhën nga Kina.
Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara kanë sinjalizuar shqetësim për atë që Pekini dhe Beogradi e quajnë “miqësi të hekurt”. Një zëdhënës i Departamentit të Shtetit të SHBA-së i tha Shërbimit të Ballkanit të Radios Evropa e Lirë se “mundësitë e ardhshme ekonomike të Serbisë do të varen kryesisht nga investimet, vendimet politike dhe partneritetet që ajo zgjedh sot”. Ai gjithashtu i kërkoi Beogradit të zgjedhë “burime dhe furnizues të besueshëm të pajisjeve dhe teknologjisë së inteligjencës artificiale” dhe “partnerë të besuar si Shtetet e Bashkuara”.
Keller beson se shfaqja publike e katërkëmbëshëve të armatosur nga Serbia është më shumë çështje imazhi gjeopolitik sesa strategjie aktuale luftarake. “Udhëheqësit e fuqive të nivelit të mesëm shpesh shfaqin armë të përparuara për të dërguar një mesazh fuqie teknologjike, edhe kur këto sisteme nuk mbështeten nga taktika dhe doktrina të qarta që qëndrojnë në themel të operacioneve aktuale”, përfundoi ai.
