Qeveria talebane në Afganistan ka prezantuar një kod të ri penal që u lejon burrave të rrahin gratë e tyre derisa t’u thyejnë kockat ose të shkaktojnë plagë të hapura. Kodi gjithashtu i ndalon gratë të ikin nga dhuna dhe e bën drejtësinë strukturalisht të paarritshme.
Një dokument prej 60 faqesh, i nënshkruar nga udhëheqësi suprem i talebanëve, Hibatullah Akhundzada, dhe i shpërndarë në gjykatat në të gjithë vendin, e klasifikon rrahjen bashkëshortore si një “ta’zir” ose dënim diskrecionar, në vend të një vepre penale, raporton The Telegraph.
Legalizimi i dhunës në familje
Sipas ligjit të ri, burrit i lejohet të godasë gruan dhe fëmijët e tij për sa kohë që dhuna nuk rezulton në thyerje të dukshme të kockave ose plagë të hapura. Edhe në rastet e lëndimeve të rënda, dënimi maksimal është 15 ditë burg. Megjithatë, ligji është hartuar në një mënyrë të tillë që ky prag pothuajse nuk arrihet kurrë.
Për të paraqitur një ankesë, një grua duhet t’ia tregojë personalisht lëndimet e saj një gjyqtari mashkull, e mbuluar plotësisht dhe e shoqëruar nga një kujdestar mashkull. Në shumicën e rasteve të dhunës në familje, ky kujdestar është bashkëshorti që ka kryer dhunën. Kodi nuk përmban dispozita që ndalojnë dhunën fizike, psikologjike ose seksuale ndaj grave.
Të ikësh nga një ngacmues është një vepër penale.
Për gratë që përpiqen të arratisen, ligji parashikon pengesa shtesë. Neni 34 thotë se një grua që shkon në shtëpinë e prindërve të saj pa lejen e burrit të saj – edhe nëse po ikën nga dhuna – përballet me një dënim deri në tre muaj burg. I njëjti dënim vlen edhe për anëtarët e familjes që i ofrojnë asaj strehim.
Kjo shfuqizon kuadrin ligjor të krijuar nga qeveria e mëparshme afgane, duke përfshirë një ligj të vitit 2009 që kriminalizonte martesën e detyruar, përdhunimin dhe dhunën me bazë gjinore, dhe përcaktonte dënime nga tre muaj deri në një vit për dhunë në familje.
“Ne jetojmë në frikë dhe heshtje”
Një ish-studente nga Herati, Narges, i tha The Telegraph se ndihej e braktisur. “Bota na e ka treguar gjithmonë fytyrën e saj të padrejtë. Unë nuk ndihem gjallë, dhe kështu ndihet edhe çdokush që njoh”, tha ajo.
“Jeta jonë është më shumë si një rezistencë e vazhdueshme ndaj gjithçkaje përreth nesh. Askush nuk na sheh. Askush nuk interesohet për ne. Ky ligj i ri nuk është thjesht një ligj, ai i kthen trupat tanë në një fushë prove për kontrollin e tyre. Askush nuk do ta shihte dhimbjen tonë derisa të na thyente kockat. Ata legjitimojnë frikën. Ne jetojmë në frikë dhe heshtje”, shtoi ajo.
Ndëshkimi i kritikave dhe mendimeve
Talebanët e kanë bërë gjithashtu krim debatin për kodin penal. Ligji i ri gjithashtu kriminalizon të menduarit kritik. Kritikimi i çdo dispozite të udhëheqjes së talebanëve, përfshirë ndalimin e arsimimit për vajzat, konsiderohet vepër penale.
Sipas Nenit 23, fyerja e udhëheqësve talebanë dënohet me 20 goditje me kamzhik dhe gjashtë muaj burg. Çdo afgan që dëshmon aktivitetet e opozitës dhe nuk i raporton ato te autoritetet përballet me deri në dy vjet burg.
Një sistem i bazuar në klasa dhe diskriminim
Kodi e ndan shoqërinë afgane në katër klasa formale: dijetarë fetarë, elita, klasa e mesme dhe e ulët. Dënimi për të njëjtin krim varet nga klasa e autorit: dijetarët këshillohen, elitat thirren në gjykatë, anëtarët e klasës së mesme marrin dënim me burg dhe anëtarët e klasës punëtore marrin dënime me burg dhe trupore.
Kodi gjithashtu bën dallimin e qartë midis qytetarëve “të lirë” dhe “skllevërve”. Pakicat fetare, siç janë myslimanët shiitë, etiketohen si “femohues”. Mësuesve u lejohet të rrahin fëmijët dhe vetëm lëndimet më të rënda konsiderohen të tepërta. Baballarëve u lejohet të ndëshkojnë fizikisht djemtë mbi moshën 10 vjeç, gjë që kodi e interpreton si veprim në interesin më të mirë të fëmijës.
Konteksti më i gjerë i represionit
Që kur u kthyen në pushtet në gusht 2021, talebanët kanë kufizuar sistematikisht të drejtat e grave. Atyre u ndalohet të tregojnë fytyrat e tyre në publik, të ngasin makina dhe të flasin me burra që nuk janë të afërm të tyre. Atyre u është urdhëruar të mos flasin me zë të lartë, madje as në shtëpitë e tyre.
Një raport i OKB-së i korrikut 2024 tha se Ministria e Talibanëve për Promovimin e Virtyteve dhe Parandalimin e Veseve po kontribuonte në një klimë frike. Megjithatë, në muajt e fundit ka pasur shenja mospajtimi brenda radhëve të Talibanëve, ndërsa ata përpiqen të transformohen nga një forcë guerile në një qeveri funksionale.
