Shtetet anëtare të Bashkimit Evropian po shqyrtojnë tashmë se si të merren me Hungarinë nëse Viktor Orbán fiton rizgjedhjen, me mundësi që variojnë nga zvogëlimi i nevojës për vendime unanime deri te mënjanimi informal i Budapestit. Blloku po diskuton planet për një skenar të tillë ndërsa Hungaria përgatitet për zgjedhjet më 12 prill, me sondazhet që tregojnë se partia Fidesz e Orbán është nëntë pikë përqindje prapa partisë së Tisza Péter Magyar, raporton Politico.
Orbán është parë prej kohësh si një forcë përçarëse në Bashkim, dhe pika e fundit për shumë njerëz në Bruksel ishte bllokimi i fundit i një kredie për Ukrainën. “Askush nuk mund ta shantazhojë Këshillin Evropian, askush nuk mund t’i shantazhojë institucionet evropiane”, tha ashpër Presidenti i Këshillit Evropian António Costa. “Ajo që po bën Hungaria është plotësisht e papranueshme.”
Përveç kësaj, ka pasur akuza se Budapesti mbajti kontakte me Moskën gjatë luftës në Ukrainë dhe se Ministri i Jashtëm hungarez Péter Szijjártó e informoi homologun e tij rus Sergei Lavrov gjatë pushimeve nga takimet e BE-së.
Nëse Orbán fiton një mandat tjetër, “ai do të luajë pa doreza”, tha një diplomat i lartë i BE-së, i cili, ashtu si të intervistuarit e tjerë në këtë artikull, pranoi të fliste me kusht anonimiteti.
“Shumë besojnë se bllokada e ndihmës për Ukrainën ka kaluar vijën e kuqe dhe se diçka duhet bërë, por ende nuk është e qartë se çfarë”, shtoi një diplomat tjetër. “Pres diskutime të ripërtërira dhe të intensifikuara se si të merremi me Orbánin, të cilat do të inkurajojnë biseda më të ndershme dhe ndoshta zgjidhje më krijuese.”
Opinionet janë të ndara nëse Orbán do të ndryshojë nëse siguron një mandat të ri. “Ai është mjaftueshëm i zgjuar – një nga politikanët më të zgjuar në Këshillin Evropian – për të ditur se ku janë kufijtë”, tha një zyrtar i lartë i BE-së. Por një diplomat tjetër është skeptik: “Nuk mendoj se ai do të ndryshojë. Ai është një kalë i Trojës. I gjithë qëllimi i BE-së është besimi – themeli i Evropës është që ne të punojmë së bashku.”
Më poshtë janë disa nga opsionet që po diskutohen nëse Orbán fiton muajin tjetër.
Ndryshimi në rregullat e votimit
Një mundësi është zgjerimi i përdorimit të votimit me shumicë të kualifikuar, i cili zakonisht kërkon marrëveshjen e 55 përqind të shteteve anëtare që përfaqësojnë 65 përqind të popullsisë së BE-së. Një model i tillë do të zbatohej edhe në fusha të ndjeshme si politika e jashtme ose pjesë të buxhetit afatgjatë, ku aktualisht kërkohet unanimitet.Bashkimi ka treguar tashmë kreativitet në situata të ngjashme. Kur u diskutuan negociatat e pranimit me Ukrainën në vitin 2023, të cilat Budapesti i kundërshtoi, kancelari gjerman Olaf Scholz sugjeroi që Orbán të largohej nga salla. Sipas rregullave të BE-së, unanimiteti arrihet edhe nëse mungon një udhëheqës.
Tre diplomatë e theksuan këtë opsion si një mundësi, ku njëri prej tyre theksoi gatishmërinë në rritje për ta bërë vendimmarrjen më efikase. “Kjo është diçka për të cilën ne po mbështesim gjithsesi, pavarësisht rastit Orbán: nëse doni të reagoni shpejt, keni nevojë për më shumë vendime të marra me shumicë të kualifikuar”, tha ai.
Megjithatë, braktisja e unanimitetit do të ishte një hap i madh, sepse veprimi i përbashkët i të gjithë anëtarëve është një parim themelor i bllokut. Një përpjekje për të anashkaluar kundërshtimin e Hungarisë ndaj anëtarësimit të Ukrainës shtatorin e kaluar nuk arriti të sigurojë mbështetje të mjaftueshme, por dy diplomatë besojnë se mandati i ri i Orbán mund të jetë një katalizator për rishqyrtimin e propozimeve të tilla. Të tjerë janë skeptikë në lidhje me ndërhyrjen në politikën e jashtme, të cilën anëtarët ende e konsiderojnë një pjesë kyçe të sovranitetit kombëtar.
Evropë me shumë shpejtësi
Katër diplomatë përmendën mundësinë e përdorimit më të shpeshtë të formateve fleksibël, nga “koalicionet informale të të vullnetshëmve” deri te bashkëpunimi në rritje midis grupeve më të vogla të vendeve.
“Koalicioni i formatit të vullnetshëm tashmë po ndodh deri në një farë mase, veçanërisht në çështjet e sigurisë ku janë të përfshirë britanikët”, tha një diplomat, por ai paralajmëroi: “Nuk mund ta zëvendësojë formatin e BE27 si një forum për shkëmbim informacioni.” Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka propozuar vetë bashkëpunim të zgjeruar për të anashkaluar unanimitetin në fusha të tilla si konkurrueshmëria.
“Ambicia jonë duhet të jetë gjithmonë të arrijmë një marrëveshje midis të 27 Shteteve Anëtare. Megjithatë, aty ku mungesa e progresit ose ambicia rrezikon të dëmtojë konkurrueshmërinë ose aftësinë e Evropës për të vepruar, ne nuk duhet të hezitojmë të përdorim mundësitë e parashikuara në Traktate brenda kuadrit të bashkëpunimit të zgjeruar”, tha ajo në shkurt.
Problemi është se Hungaria mund t’i bllokojë ende përpjekjet e tilla, edhe nëse nuk merr pjesë në to. Për shembull, në rastin e kredisë për Ukrainën, një nga ligjet e kërkuara për të shpërndarë paratë kërkon pëlqimin e të gjitha shteteve anëtare. “Në raste emergjence kjo mund të jetë një zgjidhje, por në fund gjithçka varet nga një vendim nga të 27-të”, shpjegoi një diplomat i lartë. Dy diplomatë të tjerë kritikuan formate të tilla, duke argumentuar se ato duhet të jenë përjashtim, jo rregull. “Ne duhet të ruajmë unitetin”, tha njëri prej tyre.
Presioni financiar dhe zbatimi më i rreptë
Opsioni i dytë përfshin masa më agresive, të tilla si mbajtja e parave evropiane nga Hungaria.
Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, hodhi idenë se bllokimi i kredisë për Ukrainën nga Orbán shkelte Nenin 4(3) të Traktatit të BE-së, i cili i detyron shtetet anëtare të “bashkëpunojnë sinqerisht”. “Costa dërgoi një letër në lidhje me këtë, por nuk e ndoqi kurrë”, kujtoi një diplomat, duke përmendur frikën e akuzave për ndërhyrje në zgjedhje. Një zyrtar i lartë i Komisionit konfirmoi se përdorimi i nenit ishte një mundësi dhe një shkelje mund të çonte në procedura para Gjykatës së Drejtësisë të BE-së dhe penalitete financiare.
Një shtresë shtesë kushtëzimi – kufizimi ose pezullimi i aksesit në fondet e BE-së nëse një vend shkel standardet e sundimit të ligjit – është përfshirë tashmë në propozimin e Komisionit për buxhetin e ardhshëm afatgjatë. Komisioneri Evropian Michael McGrath tha se sipas propozimit të ri, buxheti i BE-së do të mbështesë reformat që forcojnë sundimin e ligjit. “Kjo do të thotë që nëse ka një shkelje të sundimit të ligjit, pezullimi i pagesave ose bllokimi i fondeve tani do të jetë në tryezë”, tha ai, pa përmendur drejtpërdrejt Hungarinë.
Por kjo qasje ka edhe problemet e veta. Një këshilltar i gjykatës së BE-së rekomandoi së fundmi anulimin e vendimit të Komisionit për të zhbllokuar 10.2 miliardë euro për Hungarinë, të cilin Parlamenti Evropian po e sfidon, duke dyshuar se ishte një marrëveshje për të bindur Budapestin të heqë veton e tij. “Mund të bllokosh fondet, por duhet të ketë një lidhje të drejtpërdrejtë me keqpërdorimin e fondeve të BE-së. Nuk mund të thuash thjesht se është një çështje politike”, shpjegoi diplomati. Budapesti tashmë ka njoftuar se do të vërë veton mbi çdo kushtëzimi më të rreptë. “Nëse ekziston një mundësi reale që ne të mos kemi fare qasje në fondet e BE-së, pse do të ishim të interesuar të pranonim një buxhet të tillë?” pyeti János Bóka, ministri i çështjeve të BE-së i Hungarisë.
Heqja e të drejtës së votës
Në vitin 2018, Parlamenti Europian aktivizoi Nenin 7 të Traktatit të BE-së, i cili lejon tërheqjen e të drejtës së votës nga një shtet anëtar nëse ai shkel vlerat themelore të bllokut.
Ish-Ministri i Jashtëm lituanez, Gabrielius Landsbergis, argumentoi se edhe nisja e procedurës ka një efekt. Ndërsa ishte në detyrë, ai tha: “Edhe këmbëngulja në Nenin 7 ushtron presion mbi Hungarinë – ata janë bërë shumë nervozë.”
Megjithatë, edhe pse Parlamenti e ka aktivizuar Nenin 7, procesi ka ngecur. Për t’i hequr një vendi të drejtën e votës kërkohet mbështetja unanime e 26 anëtarëve të tjerë, dhe pritet që Sllovakia të mos bjerë dakord me këtë.
“Neni 7 kërkon unanimitet – kjo do të jetë e vështirë”, tha një diplomat. Një tjetër shtoi: “Nuk ka një mjet të vërtetë ligjor. Neni 7 mund të heqë të drejtën e votës, por të 26 të tjerët do të duhet të bien dakord. Dhe mund ta imagjinoj të paktën një udhëheqës që nuk do të binte dakord”, duke aluduar në kryeministrin sllovak Robert Fico.
Përjashtimi nga Bashkimi Evropian
Opsioni më dramatik dhe në të njëjtën kohë më jorealist do të ishte përjashtimi i Hungarisë nga Bashkimi Evropian. Asnjë vend nuk është përjashtuar ndonjëherë nga BE-ja, dhe vetë tema është ende tabu.
Një diplomat përmendi komentet ligjore që sugjerojnë mundësinë e ripërdorimit të klauzolës së daljes, Nenit 50, të përdorur nga Mbretëria e Bashkuar për Brexit-in, ose zgjidhje të tjera ligjore për të “larguar nga Hungaria”. Diplomati tha se kjo nuk ishte “realiste, por një sugjerim i mirë”, duke shtuar se “ky skenar u diskutua hipotetikisht disa vite më parë dhe tani po përmendet përsëri”.
Por shanset që kjo të ndodhë janë të pakta. “Dëbimi nuk parashikohet në traktate dhe nuk shoh interesin tonë për ta bërë këtë”, tha një diplomat. “Çfarë do të bënte Hungaria në këtë rast? Do të përfundonte në orbitën ruse”.
