Në luftën që Rusia po zhvillon kundër Ukrainës, bjellorusët po luftojnë në të dyja anët: në Moskë dhe në Kiev. Numri i saktë i bjellorusëve të vrarë në anën e Rusisë nuk dihet, por ka të ngjarë të kalojë 300. Shërbimi bjellorus i Radios Evropa e Lirë/Radio Liberty kreu një hetim se si po rekrutohen qytetarët bjellorusë për të luftuar për Rusinë dhe premtimet që po u bëhen atyre.
24 shkurti shënoi katër vjet që nga fillimi i pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia. Ndërsa qeveria bjelloruse mbështet zyrtarisht Rusinë dhe lejon ushtrinë ruse të nisë sulme ndaj Ukrainës nga territori i saj, bjellorusët po luftojnë në të dyja anët e kësaj lufte.
Regjimenti Kalinovsky lufton në anën e Forcave të Armatosura të Ukrainës: në Bjellorusi, ai është përcaktuar si “organizatë terroriste” dhe janë hapur çështje penale kundër ushtarëve të tij. Që nga janari i vitit 2026, dihet se afërsisht 80 qytetarë bjellorusë kanë vdekur duke mbrojtur Ukrainën. Numri i saktë dhe lista e plotë e emrave nuk zbulohen për arsye sigurie dhe frikë nga hakmarrja.
Qytetarët bjellorusë po luftojnë gjithashtu në anën ruse. Informacioni rreth vdekjes së tyre ose kapjes së tyre nga forcat ukrainase shfaqet periodikisht në mediat jo-shtetërore ukrainase ose bjelloruse. Mediat shtetërore bjelloruse në përgjithësi heshtin për pjesëmarrjen e qytetarëve bjellorusë në luftë në anën e Rusisë dhe nuk i ndjekin penalisht ata, ndryshe nga ata që luftuan për Ukrainën. Zyrtarët bjellorusë gjithashtu nuk komentojnë për raste të tilla.
Një lojtar hokeji 21-vjeçar dhe një reper 23-vjeçar
Në fillim të shkurtit 2026, mediat e pavarura bjelloruse raportuan vdekjen në Ukrainë të banorit 21-vjeçar të Gomelit, Matvey Ugarov . Ai njihej si një lojtar aktiv hokeji, portier për ekipin amator të qytetit dhe herë pas here si gjyqtar për ndeshjet e fëmijëve në Gomel.
Përveç hokejit, Ugarovit i pëlqente airsoft dhe merrte pjesë në lojëra tematike. Dihet gjithashtu se pas diplomimit nga shkolla, ai shërbeu në njësinë famëkeqe ushtarake 3214 në Minsk, ku ndodhen trupat e brendshme të përdorura nga autoritetet bjelloruse për të shtypur protestat.
Përveç vdekjes së Matvey Ugarov, kanë dalë raportime për vdekjen në Ukrainë të një tjetër bjellorusi që lufton në anën ruse: 23-vjeçari German Matievich, me origjinë nga Smorgon në rajonin e Grodnos. Familja e Matievich u zhvendos në Ostrovets në të njëjtin rajon pas lindjes së tij. Atje, German ndoqi shkollën dhe u interesua për kulturën hip-hop dhe lojërat kompjuterike. Më vonë ai u regjistrua në kolegj në Molodechno, u diplomua dhe shkoi në Moskë në kërkim të punës, ku gjeti punë si roje sigurie.
Ugarov dhe Matievich janë qytetarët e fundit bjellorusë të njohur që kanë vdekur në luftën në Ukrainë duke luftuar në anën ruse. Të dy u nisën për në front në vitin 2025 dhe luftuan vetëm për disa muaj. Në total, sipas projektit ukrainas “Dua të jetoj”, që nga fundi i vjeshtës së vitit 2025, 314 qytetarë bjellorusë që luftonin në forcat e armatosura ruse kishin vdekur në luftën e Rusisë kundër Ukrainës. Burimet ukrainase nuk bëjnë dallim midis atyre që jetuan dhe punuan në Rusi për një kohë të gjatë dhe u rekrutuan atje, dhe atyre që shkuan në front direkt nga Bjellorusia.
“Kontrata SVO për qytetarët e Bjellorusisë”
Nuk dihet saktësisht se si përfunduan Ugarov dhe Matievich në ushtrinë ruse. Megjithatë, interneti bjellorus dhe rus është plot me njoftime pune për qytetarë bjellorusë që janë të gatshëm të luftojnë në anën e Rusisë në Ukrainë. Njoftime të tilla gjenden edhe në faqet e internetit bjelloruse të kërkimit të punës, të tilla si gorodrabot.by .
Vlen të përmendet se gazetarët e Radio Liberty nuk gjetën asnjë ofertë për të luftuar në anën e Rusisë në faqet e internetit të kërkimit të punës që shfaqnin reklama ekskluzivisht nga punëdhënës bjellorusë. Reklama të tilla gjenden kryesisht në faqet e internetit që veprojnë si agregues të reklamave nga faqet e internetit të palëve të treta, përfshirë ato ruse.
Uebsajti i kërkimit të punës gorodrabot.by u ofron bjellorusëve 13 vende të lira pune që lidhen me pjesëmarrjen në “SVO” (operacion special ushtarak, siç e quan zyrtarisht Rusia luftën kundër Ukrainës). Punëdhënësi në të gjitha rastet është Ministria Ruse e Mbrojtjes, dhe paga për të gjitha këto vende të lira pune është e njëjtë: 7,670 rubla bjelloruse në muaj (afërsisht 2,300 euro me kursin e këmbimit në fund të shkurtit). Banorëve të Ostrovets, ku jetonte German Matievich, u ofrohen rreth 200 vende të lira pune në Ostrovets dhe zonën përreth në të njëjtën faqe interneti. Megjithatë, pagat për këto pozicione janë dukshëm më të ulëta – përgjithësisht deri në 1,500 rubla bjelloruse në muaj (afërsisht 540 euro).
Shpallje të ngjashme pune që u ofrojnë qytetarëve bjellorusë “një udhëtim në SVO” mund të gjenden në faqet e qyteteve të tjera bjelloruse. Pagat e ofruara janë të njëjta kudo dhe ata që postojnë kërkojnë të njëjtët specialistë: operatorë dronësh, operatorë avionësh sulmues, specialistë komunikimi, snajperë, shoferë, artileri dhe granatahedhës. Disa reklama as nuk e përmendin titullin e punës, duke i quajtur thjesht “Kontrata për punë në SVO për qytetarët bjellorusë”.
Teksti i të gjitha reklamave është praktikisht identik. “Burra të rritur, të shëndetshëm nga ana shëndetësore”, shkruhet në reklamë . “Kontratë e drejtpërdrejtë me Ministrinë Ruse të Mbrojtjes për qytetarët bjellorusë. Ne mbulojmë biletat dhe akomodimin në Shën Petersburg. Pagesat garantohen nga shteti. Duke filluar nga 126,500 rubla bjelloruse me nënshkrimin e kontratës.”
I njëjti rrjet faqesh interneti për kërkim pune u ofron bjellorusëve vende të lira pune në forcat bjelloruse të sigurisë – ushtri dhe polici. Megjithatë, pagat atje janë tre herë më të ulëta, deri në 2,000 rubla bjelloruse.
Burimi i lidhjeve për vende të lira pune nga Ministria e Mbrojtjes Ruse e postuar në gorodrabot.by është listuar si naydi-rabotu.ru , por të gjitha të çojnë në një faqe tjetër interneti ruse, kontrakt-minoborony.rf . Më konkretisht, ato të çojnë direkt në faqen e saj, e cila i kushtohet rekrutimit të qytetarëve bjellorusë. Faqja kryesore e faqes së internetit thotë se ata rekrutohen për shërbim me kontratë në ushtrinë ruse përmes qendrave të rekrutimit në Shën Petersburg dhe Rajonin e Leningradit.
Mund të kontaktoni rekrutuesit duke përdorur formularin në faqen e internetit, duke telefonuar numrin e telefonit të dhënë ose duke u dërguar mesazh. Kjo përfshin ata, puna e të cilëve është zyrtarisht e kufizuar në Rusi.
Gazetarët e Radio Liberty paraqitën një kërkesë të tillë, duke pyetur rreth kushteve të shërbimit në ushtrinë ruse për një bjellorus me patentë shoferi dhe pa përvojë ushtarake. Një përgjigje mbërriti brenda dhjetë minutash. Personi në anën tjetër të linjës u identifikua si specialist i rekrutimit ushtarak civil që punonte me kontratë me Ministrinë e Mbrojtjes Ruse. Ai menjëherë ofroi të blinte bileta nga Bjellorusia në Shën Petersburg me shpenzimet e ministrisë.
“Po rekrutojmë për SVO-në, përfshirë edhe qytetarë bjellorusë”, tha një përfaqësues i kompanisë. “Mund t’i regjistrojmë shoferët përmes Shën Petersburgut. Pagesa e njëhershme është 3.4 milionë rubla dhe kontrata është për një vit.”
3.4 milionë rubla ruse që iu ofruan specialistit bjellorus pas nënshkrimit të një kontrate njëvjeçare për shërbim ushtarak janë afërsisht 38,000 euro me kursin e këmbimit që nga fundi i shkurtit. Shtetasve rusë u premtohet një shumë edhe më e madhe – 4 milionë rubla ruse (45,000 euro).
Bjellorusëve po u premtohet gjithashtu shtetësia ruse: një ligj i miratuar së fundmi në Rusi lejon që ajo t’u jepet të huajve që regjistrohen në ushtrinë ruse dhe shkojnë të luftojnë në Ukrainë.
“Nëse doni të merrni shtetësinë ruse, mund të paraqisni një aplikim,” vazhdon oficeri i personelit të Ministrisë së Mbrojtjes. “Pas nënshkrimit të kontratës dhe marrjes së saj, do ta merrni atë (një pasaportë ruse) brenda dy deri në tre muajsh, duke ndjekur një procedurë të thjeshtuar. Do t’ju duhet të udhëtoni për në Shën Petersburg. Mund ta bëni vetë këtë; gjëja kryesore është të na njoftoni se kur dhe si do të arrini në mënyrë që të mund t’ju takojmë dhe t’ju çojmë direkt në stacionin e rekrutimit ushtarak.”
Gjatë gjithë bisedës, rekrutuesi bëri vetëm disa pyetje sqaruese: moshën e personit që kërkonte të “regjistrohej në Shërbimin Ushtarak Special”, praninë e sëmundjeve virale ose kronike dhe nëse shtetasi bjellorus kishte punuar më parë zyrtarisht në Rusi dhe nëse ai ose ajo posedonte ndonjë dokument rus. Kur u pyet për problemet e mundshme me autoritetet bjelloruse për shkak të pjesëmarrjes në luftën në Ukrainë (aktivitetet mercenare janë zyrtarisht të ndaluara në Bjellorusi), rekrutuesi u përgjigj me besim:
“Nuk do të ketë probleme në Bjellorusi. Qytetarët bjellorusë shërbejnë dhe kthehen në shtëpi në paqe.”
Gjatë bisedës, intervistuesi nuk e pyeti asnjëherë personin për përvojën e shërbimit në ushtrinë bjelloruse, specialitetin e tij ushtarak apo nëse kishte një kartë identiteti ushtarake. Sipas tij, lista e dokumenteve që një bjellorus duhet të ketë kur nënshkruan një kontratë ushtarake me ushtrinë ruse përfshin vetëm një pasaportë, një patentë shoferi (për ata që aplikojnë për një punë shoferi), kopje të dokumenteve arsimore, një certifikatë martese ose divorci dhe, nëse është e aplikueshme, certifikatat e lindjes së fëmijëve.
Uebsajti kontrakt-minoborony.rf nuk është i vetmi burim që u ofron qytetarëve bjellorusë mundësinë për të shërbyer në ushtrinë ruse dhe për të luftuar në luftën kundër Ukrainës. Pothuajse një duzinë burimesh të ngjashme mund të gjenden në internet, dhe madje ka edhe një video të dedikuar, gati nëntë minutëshe në YouTube që shpjegon në detaje se si ta bëni këtë shpejt dhe me përpjekje minimale. Në tre muajt që nga publikimi i saj, ajo ka marrë 1,800 shikime.
Faqet e internetit që u ofrojnë qytetarëve bjellorusë mundësinë për të nënshkruar kontrata me Ministrinë Ruse të Mbrojtjes dhe për të marrë pjesë në luftën kundër Ukrainës detajojnë procedurat e pagesës, pagat dhe kompensimin në rast lëndimi ose vdekjeje. Ato gjithashtu deklarojnë se pjesëmarrja bjelloruse në operacionet luftarake në territorin ukrainas është në përputhje me ligjin rus.
“Bjellorusët që kanë jetuar në Rusi për një kohë të gjatë, njerëz me precedentë kriminalë dhe të papunë.”
Nuk ka informacion zyrtar mbi numrin e qytetarëve bjellorusë që kanë nënshkruar kontrata me Ministrinë e Mbrojtjes Ruse. Jozyrtarisht, dihet se që nga fillimi i pushtimit rus, numri i tyre ka tejkaluar një mijë. Në shtator 2025, këto shifra u publikuan nga slidstvo.info, duke cituar të dhëna nga inteligjenca ushtarake ukrainase.
Sipas hetuesve ukrainas, nga korriku 2022 deri në korrik 2025, 1,031 qytetarë bjellorusë nënshkruan kontrata me Ministrinë e Mbrojtjes Ruse. Numri i bjellorusëve që shprehën dëshirën për t’u bashkuar me luftën në anën e Rusisë filloi të rritet në vitin 2023: Agjencitë e inteligjencës ukrainase janë në dijeni të 235 kontratave të nënshkruara atë vit. Deri në vitin 2024, numri ishte rritur në 518.
Për më tepër, pjesëmarrja e qytetarëve bjellorusë në një konflikt të armatosur në territorin e një shteti tjetër pa miratimin e shtetit bjellorusi shkel disa nene të Kodit Penal të Bjellorusisë. Para së gjithash, ky është Neni 361-3, i titulluar “Pjesëmarrja në një Formacion të Armatosur në Territorin e një Shteti të Huaj”. Është sipas këtij neni që ish-anëtarët dhe anëtarët aktualë të Regjimentit Kalinovsky po gjykohen në Bjellorusi . Kjo mbart një dënim prej 2 deri në 5 vjet burg. Për më tepër, Kodi Penal i Bjellorusisë përmban Nenin 133, “Mercenarizmi”.
“Pjesëmarrja në konflikte të armatosura ose operacione ushtarake në territorin e një shteti të huaj nga një person që nuk është anëtar i forcave të armatosura të palëve ndërluftuese dhe që vepron me qëllim marrjen e kompensimit material pa lejen e shtetit shtetas i të cilit është ose në territorin e të cilit banon përgjithmonë” – ky nen sqaron përkufizimin e aktivitetit mercenar. Dënimi për këtë vepër penale është burgim për një afat prej 3 deri në 7 vjet.
Vladimir Zhigar, një përfaqësues i shoqatës së ish-punonjësve të forcave të sigurisë bjelloruse, BelPol, thekson se “nuk ka asnjë informacion të disponueshëm publikisht se autoritetet bjelloruse po i ndëshkojnë në ndonjë mënyrë bjellorusët që nënshkruajnë kontrata me Ministrinë e Mbrojtjes Ruse dhe shkojnë të luftojnë në Ukrainë”.
Sipas tij, ata që shkojnë të luftojnë për Rusinë janë më shpesh njerëz të papunë në Bjellorusi ose ata qytetarë bjellorusë që kanë jetuar në Rusi për një kohë të gjatë dhe kanë punuar atje.
“Ndonjëherë jemi mësuar të kontrollojmë bjellorusët që kanë vdekur në Ukrainë”, thotë Vladimir Zhigar. “Ose ata që janë kapur robër. Dhe shohim se, si rregull, këta janë bjellorusë që kanë jetuar në Rusi për një kohë të gjatë. Dhe, e përsëris, këta janë kryesisht njerëz me precedentë kriminalë dhe të papunë. Ka edhe nga ata që i janë nënshtruar trajtimit të detyruar për varësinë nga alkooli.”
Sipas një përfaqësuesi të BelPol, pavarësisht faktit se Minsku zyrtar e mbështet plotësisht Kremlinin në luftën me Ukrainën, autoritetet bjelloruse kanë frikë nga pjesëmarrja e qytetarëve të tyre në operacione ushtarake në anën ruse.
“Kushdo që luftoi në luftë dhe më pas u kthye në Bjellorusi përbën një kërcënim potencial”, thotë Vladimir Zhigar. “Dhe të gjithë ata që morën pjesë në të ashtuquajturën ‘SVO’ duhet të ngjallin gjithashtu dyshime dhe shqetësime tek autoritetet; ata duhet të monitorohen. Pikërisht për këtë arsye regjimit të Lukashenkos nuk i pëlqen kjo (bjellorusët që nënshkruajnë kontrata me Ministrinë e Mbrojtjes Ruse – red.). Por është gjithashtu e pamundur ta kundërshtosh publikisht: nëse ata fillojnë, të themi, të shtypin njerëzit që luftuan në anën ruse, kjo mund të ngrejë pyetje të caktuara në Moskë.”
