Agjencia hapësinore amerikane NASA ka publikuar detaje mbi pajisjet robotike të uljes, dronët që kërcejnë dhe automjetet që planifikon të dërgojë në hënë si pjesë e ndërtimit të një baze të përhershme hënore.
Ndër kompanitë e pakta të zgjedhura që do të ndërtojnë këto makina është Blue Origin, kompania hapësinore e themeluesit të Amazon, Jeff Bezos, shkruan BBC News .
Një garë e re hapësinore
Shtetet e Bashkuara duan t’i kthejnë astronautët e tyre në Hënë përpara se Presidenti Donald Trump të largohet nga detyra në vitin 2028. Por NASA po konkurron me Kinën në kthimin e njerëzve në sipërfaqen hënore, gjë që po e vë agjencinë nën presion që të duket fitimtare në garën e re hapësinore.
Në fakt, Kina po ecën përpara me planet e saj për të dërguar njerëz në Hënë deri në vitin 2030 dhe të hënën lëshoi anijen kozmike Shenzhou-23, duke dërguar një ekuipazh në stacionin e saj hapësinor Tiangong.
Ambiciet dhe afatet jorealiste
Në mars, NASA njoftoi një program prej 20 miliardë dollarësh për të ndërtuar një bazë të përhershme në polin jugor të hënës deri në vitin 2032, e cila do të furnizohet me energji bërthamore dhe diellore. Administratori i NASA-s, Jared Isaacman, tha se njoftimet nënkuptonin që SHBA-të “nuk do ta linin më kurrë hënën”.
Baza do t’i lejonte SHBA-së të kryente eksperimente shkencore, potencialisht të nxirrte burime të vlefshme dhe të lehtësonte udhëtimin drejt Marsit. Megjithatë, shumica e ekspertëve pajtohen se afati kohor i NASA-s është jorealist. Edhe pse SHBA-të dërguan me sukses katër astronautë rreth hënës në misionin Artemis II në prill, disa shkencëtarë besojnë se Kina ka të ngjarë të jetë vendi i radhës që do të zbarkojë njerëz në sipërfaqen hënore.
“Nuk do të habitesha aspak nëse Kina do të arrinte atje e para”, tha për BBC News Dr. Simeon Barber, një shkencëtar hënor në Universitetin e Hapur, duke treguar problemet e NASA-s në sigurimin e një anijeje kozmike për të ulur njerëzit në hënë.
Programi “Baza e Hënës së Ndezur”
Programi i NASA-s “Ignition Moon Base” përbëhet nga tre faza. Përpara se të mbërrijnë njerëzit, agjencia planifikon të dërgojë anije uljeje robotike dhe anije dronësh për të eksploruar dhe hartëzuar terrenin sfidues të Hënës.
Gjithashtu do të sjellë automjete shpërndarjeje që mund të transportojnë astronautët rreth sipërfaqes dhe të mbajnë pajisje komunikimi dhe shkencore. NASA njoftoi të martën se kontratat për ndërtimin e automjeteve u janë dhënë kompanive, duke përfshirë Blue Origin, Intuitive Machines dhe Astrobotics. Agjencia kërkon që anija hënore e Blue Origin, e quajtur Endurance, të jetë e aftë të bëjë ulje precize dhe navigim e kontroll autonom.
Anija kozmike Griffin-1 e Astrobotic pritet të ulet në kraterin Nobile pranë Polit të Jugut. Anija do të sjellë gjithashtu instrumente shkencore për NASA-n, duke përfshirë kamera me rezolucion të lartë dhe mjete që përdorin dritën e reflektuar lazer për të ndihmuar në ulje.
Nga robotët te banesat njerëzore
Ky eksplorim robotik pritet të zgjasë deri në vitin 2029, me 25 nisje të planifikuara dhe uljen e 4 tonëve metrikë ngarkesë në Hënë, tha Carlos García-Galán, drejtor ekzekutiv i Programit të Bazës Hënore. Pas kësaj, NASA planifikon të ndërtojë objekte bërthamore dhe të energjisë diellore, duke përfshirë reaktorë të ndarjes bërthamore.
Deri në vitin 2032, agjencia dëshiron t’u lejojë njerëzve të jetojnë në Hënë në banesa “gjysmë të përhershme”, dhe roverët do t’u lejonin astronautëve të udhëtonin distanca më të gjata në sipërfaqen shkëmbore. Poli jugor i Hënës është veçanërisht tërheqës sepse uji i ngrirë atje mund të përdoret për të pirë ose për të prodhuar oksigjen.
Pengesa kryesore dhe presioni politik
Megjithatë, planet e NASA-s varen nga disponueshmëria e një anijeje kozmike që mund t’i çojë njerëzit në mënyrë të sigurt në Hënë. SpaceX i Elon Musk është kontraktuar për të ndërtuar një anije kozmike të quajtur Sistemi i Uljes Njerëzore Starship, por është përballur me pengesa dhe vonesa të shumta. “Hapi kufizues është zbarkimi i astronautëve në sipërfaqe”, shpjegon shkencëtari hënor Simeon Barber. “Mendoj se NASA ndihet sikur është në një pozicion ku duhet të fillojë të njoftojë se ka plane. Kështu që mendoj se ka shumë shtysë politike pas kësaj”, përfundon ai.
