Sipas një stereotipi të përhapur gjerësisht, evropianët e jugut jetojnë përtej mundësive të tyre, ndërsa veriorët janë më kursimtarë. Megjithatë, të dhënat e fundit zbulojnë një realitet krejtësisht të ndryshëm. Familjet më të zhytura në borxhe në Bashkimin Evropian nuk janë në ekonomitë jugore, të cilat shpesh perceptohen si të paqëndrueshme, por në veriun e pasur të kontinentit.
Sipas të dhënave të publikuara këtë muaj nga Eurostat, borxhi i familjeve në BE në vitin 2025 arriti në 49.4 përqind të PBB-së, dhe në eurozonë ishte 50.7 përqind. Të dyja vlerat kanë rënë çdo vit që nga viti 2020, kur tejkaluan 60 përqind, raporton Euronews .
Çfarë tregon raporti i borxhit familjar ndaj PBB-së?
Borxhi familjar përfshin të gjitha detyrimet e një qytetari, siç janë hipotekat, kreditë konsumatore dhe format e tjera të borxhit. Kur shprehet si përqindje e produktit të brendshëm bruto (PBB), ekonomistët mund të krahasojnë vendet me madhësi të ndryshme ekonomike sepse kjo lidh huamarrjen private me performancën e përgjithshme ekonomike të një vendi.
Ky tregues nuk tregon se sa i detyrohet secila familje individuale, por jep një pamje më të gjerë të borxhit të të gjithë sektorit të familjeve në raport me të ardhurat kombëtare. Një vlerë prej 50 përqind, për shembull, do të thotë që borxhi total i familjeve korrespondon me gjysmën e asaj që prodhon ekonomia e një vendi në një vit.
Pse ka rëndësi borxhi familjar
Borxhi i lartë i familjeve në vetvete mund të mos jetë problem. Vendet me tregje të zhvilluara të pasurive të paluajtshme, norma të larta të pronësisë së shtëpive të financuara nga kreditë ose sisteme financiare të përparuara shpesh kanë nivele më të larta të borxhit.
Megjithatë, borxhi i tepërt mund të thellojë krizat ekonomike. Komisioni Evropian e konsideron borxhin familjar si një rrezik makroekonomik kur tejkalon 55 përqind të PBB-së. Historia tregon se borxhi privat, jo publik, i ka shtyrë më shpesh ekonomitë në kriza krediti. Kriza e Madhe Financiare e vitit 2008 filloi në bilancet e familjeve, jo në qeveri.
Ndarje e habitshme: Veriu më i borxhli se Jugu
Zbulimi më i habitshëm është ndarja e qartë midis Evropës veriore dhe asaj jugore. Shtatë shtete anëtare të BE-së kanë borxh familjar mbi 55 përqind të PBB-së dhe të gjitha ndodhen në Evropën veriore ose perëndimore. Nga ana tjetër, Evropa Jugore, e cila është shoqëruar me kriza të borxhit publik në të kaluarën, ka borxh familjar relativisht të ulët.
Borxhi i familjeve italiane është vetëm 35.9 përqind e PBB-së, krahasuar me 38.0 përqind në Greqi dhe 42.9 përqind në Spanjë, të gjitha shumë nën mesataren e BE-së. Edhe pse qeveritë në Evropën Jugore janë ndër më të borxhlidhurat në kontinent, familjet e tyre në përgjithësi janë shumë më të kujdesshme në lidhje me huamarrjen sesa familjet në veri.
https://flo.uri.sh/visualisation/29744167/embed?auto=1
Dhjetë vendet më borxhli
10. Gjermania: 49.0%. Ekonomia më e madhe e Evropës, pavarësisht pasurisë së saj, është afër mesatares së BE-së. Një arsye është shkalla e ulët e pronësisë së shtëpive prej vetëm 46.7 përqind në vitin 2022, ndër më të ulëtat në Evropë.
Një treg i madh qirash, qira relativisht të përballueshme dhe mungesa e lehtësirave tatimore për interesat e hipotekave historikisht kanë zvogëluar nevojën për huamarrje të mëdha.
9. Portugalia: 53.9%. Borxhi i familjeve arriti në rreth 171 miliardë euro në fund të vitit 2025, një rritje prej 8.6 përqind krahasuar me vitin e kaluar. Rritja u nxit kryesisht nga kreditë për strehim, për shkak të një prej rritjeve më të shpejta të çmimeve të pronave në BE.
Ky ekspozim është i konsiderueshëm sepse më shumë se 90 përqind e kredive portugeze për shtëpi kanë norma interesi të ndryshueshme ose të përziera të lidhura me Euribor. Kjo i bën familjet jashtëzakonisht të ndjeshme ndaj ndryshimeve në normat e interesit të Bankës Qendrore Evropiane.
Kredi për strehim
8. Qipro: 54.2%. Banka Qendrore e Qipros thotë se pjesa e borxhit të familjeve ka rënë me rreth 62 përqind që nga dhjetori 2016. Rreth 34 përqind e borxhit ende lidhet me kreditë e vjetra, me probleme, të marra përsipër nga agjencitë e mbledhjes së borxheve dhe që po zgjidhen gradualisht.
7. Belgjika: 56.4%. Rreth 43.1 përqind e familjeve belge zotërojnë pronën e tyre me hipotekë, shumë mbi mesataren e BE-së prej 24.3 përqind. Shumica e këtyre kredive kanë një normë interesi fikse. Banka Kombëtare e Belgjikës regjistroi një rritje të kredive hipotekare në vitin 2025, me vlerën e kredive të reja që u rrit në 40.7 miliardë euro nga 31.7 miliardë euro vitin e kaluar.
6. Franca: 59.5%. Kreditë hipotekare me normë fikse janë të përhapura në Francë. Ndryshe nga Portugalia ose Spanja, kreditë me normë të ndryshueshme nuk janë të zakonshme dhe kushtet e huadhënies janë të rrepta. Huamarrësit në përgjithësi nuk lejohen të shpenzojnë më shumë se një të tretën e të ardhurave të tyre neto për shlyerjen e borxhit, një limit që përditësohet çdo muaj nga banka qendrore franceze (Banque de France).
5. Luksemburgu: 60.5%. Borxhi është shumë i përqendruar në Luksemburg. Kreditë hipotekare përbëjnë 90 përqind të borxhit të familjeve, por pothuajse gjysma e familjeve nuk kanë fare borxh. Pasuria neto mesatare e familjeve në vitin 2023 ishte 676,000 euro.
Rregullore më e rreptë
4. Finlanda: 62.9%. Borxhi është pothuajse tërësisht i lidhur me strehimin, por ndjek një model specifik finlandez. Kreditë për strehim përbëjnë rreth 63 përqind të borxhit të familjeve. Kur shtohen kreditë bashkëpunuese për strehim, të cilat në fakt janë borxhe të vetë ndërtesës që marrin përsipër blerësit e apartamenteve, pjesa e kombinuar rritet në rreth 75 përqind.
Banka qendrore e Finlandës ka paralajmëruar vazhdimisht kundër përdorimit në rritje të kredive bashkëpunuese për strehim dhe po prezanton rregullore më të rrepta për të kufizuar huamarrjen.
3. Suedia: 82.3%. Suedia mbetet një nga ekonomitë evropiane më të varura nga hipotekat. Tregu dominohet nga kreditë me normë interesi të ndryshueshme, duke i lënë familjet shumë të ekspozuara ndaj ndryshimeve në normat e interesit. Kjo cenueshmëri është theksuar gjatë ciklit shtrëngues të politikës monetare të Bankës Qendrore Evropiane.
Borxhet bruto
2. Danimarka: 84.1%. Banka qendrore daneze dhe Komisioni Evropian kanë paralajmëruar prej kohësh për borxhin e lartë bruto, por theksojnë se ai kompensohet kryesisht nga kursimet e konsiderueshme të pensioneve dhe asetet e pasurive të paluajtshme. Borxhi i familjeve si pjesë e të ardhurave të disponueshme ishte rreth 177 përqind në vitin 2024 dhe mbetet ndër më të lartat në BE.
1. Holanda: 93.5%. Holanda ka borxhin më të lartë të familjeve në Evropë, si rezultat i politikave të synuara qeveritare. Banka qendrore holandeze (De Nederlandsche Bank) shpjegon se borxhi hipotekor është kaq i lartë “sepse qeveria e bën huamarrjen për të blerë një shtëpi tërheqëse”.
Kjo përfshin lehtësime tatimore mbi interesin dhe standardet e huadhënies që u lejojnë blerësve të financojnë vlerën e plotë të pronës, ndërsa në vende të tjera ky raport është i kufizuar në 90 përqind ose më pak. Borxhi balancohet nga asete shumë të mëdha pensionesh dhe nivele të larta të pasurisë financiare të familjeve.
