Daniel Vaynshteyn & Dr. Ivana Stradner
Të shtunën, Volodymyr Zelensky bëri vizitën e tij të parë zyrtare në Serbi, një vend që prej kohësh është parë si një nga partnerët më të ngushtë evropianë të Rusisë. Për disa në Perëndim, kjo ishte provë se Presidenti serb Aleksandar Vuçiç më në fund po lëvizte drejt Evropës dhe larg Moskës.
Ky festim ka të ngjarë të jetë i parakohshëm.
Vuçiç ka kohë që përpiqet t’i ndajë Lindjen dhe Perëndimin nga njëri-tjetri. Aktualisht, duke u përballur me protestat më të mëdha të sundimit të tij njëdekadësh, ai dëshiron me gjithë shpirt shfaqjen e legjitimitetit evropian për të ndihmuar në forcimin e pushtetit të tij. Për Vuçiçin, pritja e Zelensky-t është më shumë një hap taktik sesa një shenjë se Beogradi ka ndryshuar rrënjësisht strategjinë e tij gjeopolitike.
Pavarësisht se është një kandidat nominal për anëtarësim në BE, që kur Moska nisi pushtimin e Ukrainës në vitin 2022, makineria politike e Vuçiçit e ka paraqitur konfliktin në një dritë të favorshme për Rusinë. Mediat pro-qeveritare kanë përsëritur narrativat e Kremlinit se Ukraina sulmoi Rusinë, kanë promovuar propagandën ruse rreth armëve biologjike të supozuara ukrainase dhe kanë amplifikuar frikën se ndihma perëndimore për Kievin mund të çojë në Luftën e Tretë Botërore.Pavarësisht se është një kandidat nominal për anëtarësim në BE, që kur Moska nisi pushtimin e Ukrainës në vitin 2022, makineria politike e Vuçiçit e ka paraqitur konfliktin në një dritë të favorshme për Rusinë. Mediat pro-qeveritare kanë përsëritur narrativat e Kremlinit se Ukraina sulmoi Rusinë, kanë promovuar propagandën ruse rreth armëve biologjike të supozuara ukrainase dhe kanë amplifikuar frikën se ndihma perëndimore për Kievin mund të çojë në Luftën e Tretë Botërore.
Ndërkohë, Beogradi ka vazhduar të marrë armë nga Rusia dhe Kina . Vitin e kaluar, Serbia kreu stërvitjen e saj të parë të kombinuar me Kinën dhe bleu dronë dhe sisteme të mbrojtjes ajrore kineze.
Ndërsa Serbia pezulloi stërvitjet ushtarake me Rusinë pas pushtimit, lidhjet më të thella të inteligjencës mbijetuan. Inteligjenca serbe ka mbajtur kontakte me shërbimin e inteligjencës së jashtme të Rusisë, ose SVR. Aleksandar Vulin, një aleat i ngushtë i Vuçiçit, i cili është nën sanksione të SHBA-së dhe deri vonë shërbeu si shef i inteligjencës dhe më pas zëvendëskryeministër, kultivoi një marrëdhënie veçanërisht të ngushtë me kreun e SVR-së Sergey Naryshkin. Në mars të vitit 2025, ndërsa protestat masive tronditën Serbinë, Vulin tha se inteligjenca ruse kishte ndihmuar autoritetet serbe në përballjen me atë që Beogradi e portretizoi si një “revolucion me ngjyra” të mundshëm.
Dokumentet e rrjedhura tregojnë se inteligjenca serbe dhe FSB-ja ruse testuan së bashku topa zanorë kundër protestave mbi qen vitin e kaluar, pak pasi demonstruesit në Beograd raportuan se ishin goditur nga një shpërthim misterioz zanor. Inteligjenca ruse e ka përdorur Serbinë si një qendër tolerante për operacione në Evropë, nga trajnimi i paraushtarakëve për të destabilizuar Moldavinë deri te rekrutimi i agjentëve për provokime në Francë.
Po kështu, Kisha Ortodokse Serbe mbetet një nga kanalet kryesore të Moskës për fuqi të butë në Ballkan. Patriarku serb Porfirije e ka falënderuar publikisht Vladimir Putinin për mbështetjen e Rusisë në Kosovë, ndërsa Vuçiç i dha Patriarkut të Rusisë Kirill dekoratën më të lartë shtetërore të Serbisë në vitin 2025.
Energjia është një shembull i përsosur se si Beogradi balancon midis Lindjes dhe Perëndimit. Serbia mbetet shumë e varur nga gazi rus edhe pse Vuçiç u premton partnerëve perëndimorë se Beogradi do të diversifikohet. Propozimi i tij i fundit është një partneritet energjitik SHBA-Serbi i përqendruar në projektin e planifikuar të hidrocentralit Đerdap 3. Megjithatë, pasi Shtetet e Bashkuara vendosën sanksione ndaj kompanisë serbe të naftës në pronësi ruse, NIS, Vuçiç është përpjekur të fitojë kohë duke siguruar heqje dorë nga sanksionet dhe duke u përpjekur të ristrukturojë pronësinë ruse të kompanisë.
Pastaj është Kosova, e cila ndihmon të shpjegohet pse Rusia mbetet kaq e dobishme për Vuçiçin. Rusia e hedh poshtë deklaratën e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008 dhe Beogradi varet nga Moska që të ushtrojë veton e saj në Këshillin e Sigurimit të OKB-së për të bllokuar njohjen e plotë ndërkombëtare të sovranitetit të Kosovës. Ndërsa Vuçiç këmbëngul se nuk do ta njohë kurrë kontrollin rus mbi territorin e pushtuar ukrainas, ai e bën këtë jo nga besnikëria ndaj Kievit, por për të mbrojtur pretendimin e vetë Serbisë ndaj Kosovës.
Brukseli dhe Uashingtoni duan që Serbia të jetë më afër Evropës dhe më pak e varur nga Moska. Kremlini dëshiron që Serbia të jetë një pikëmbështetje në Ballkan. Vuçiç dëshiron që të dyja palët të vazhdojnë të konkurrojnë për vëmendjen e tij dhe askush të mos kërkojë një çmim shumë të lartë për të.
Kjo strategji është veçanërisht e vlefshme tani. Protestat e opozitës në Serbi kanë paraqitur sfidën më të madhe politike për Vuçiçin në vite. Një vizitë e profilit të lartë nga Zelensky i lejon atij të tregojë rëndësinë për qeveritë perëndimore pikërisht në momentin kur legjitimiteti i tij i brendshëm është nën presion. Dhe i kushton relativisht pak: mirëpritja e Zelensky nuk kërkon që ai të vendosë sanksione ndaj Rusisë, të braktisë energjinë ruse ose të ndërpresë lidhjet e inteligjencës.
Uashingtoni i ka toleruar sjelljet e Beogradit sepse zyrtarët amerikanë kanë frikë se një qëndrim shumë i ashpër do ta shtynte vendin drejt një përqafimi të ashpër me Moskën. Në korrik, Sekretari i Shtetit Marco Rubio dhe Ministri i Jashtëm Marko Djuriç mbajten Dialogun e Parë Strategjik SHBA-Serbi, duke u zotuar të thellojnë marrëdhëniet edhe pse Vuçiç vazhdon të ruajë ekuilibrin midis dy palëve.
Kjo qasje duhet të ndryshojë. Uashingtoni duhet të shqyrtojë vendosjen e sanksioneve Global Magnitsky ndaj zyrtarëve serbë të përfshirë në represion, korrupsion dhe bashkëpunim me Moskën, Pekinin dhe Teheranin.
Vizita e Zelensky-t nuk duhet të matet nga shtrëngimi i duarve në Beograd, por nga ajo që vjen më pas. Nëse Vuçiç dëshiron legjitimitetin dhe përfitimet e Perëndimit, atij duhet t’i kërkohet të bëjë zgjedhje të vërteta – jo thjesht premtime. Deri atëherë, Uashingtoni dhe Brukseli duhet të ndalojnë së ngatërruari aktin e tij të balancimit me një kthesë strategjike drejt Perëndimit.
