Të paktën 14 persona nga shoqëria civile në të gjithë Serbinë u shënjestruan nga programe të përparuara spiune përpara zgjedhjeve lokale në mars, njoftoi të mërkurën organizata për të drejtat dixhitale SHARE Foundation.
Kjo valë e infeksioneve me programe spiune, e zbuluar në gusht pasi Apple njoftoi njerëz në 110 vende se mund të kenë qenë viktima të programeve spiune të përdorura nga kompani private, përfaqëson valën më të madhe të dokumentuar të sulmeve të tilla në Serbi deri më sot, tha Fondacioni SHARE në një deklaratë.
Rastet e konfirmuara të sulmeve përfshijnë anëtarë të lëvizjes studentore, aktivistë, anëtarë të partive opozitare në parlament dhe një këshilltar vendor, tha organizata.
Të paktën një pajisje u shënjestrua nga Pegasus, i cili prodhohet nga kompania izraelite NSO Group, ndërsa të paktën dy pajisje u shënjestruan nga një softuer i ngjashëm me NoviSpy, të cilin Amnesty International e ekspozoi për herë të parë në Serbi në dhjetor 2024.
Në një rast, një pajisje e lidhur me një anëtar të lëvizjes studentore u shënjestrua nga një version “zero-click” i Pegasus, që do të thotë se nuk kërkohej asnjë ndërveprim nga përdoruesi për të instaluar softuerin në pajisje.
NoviSpy u gjet në telefonin e një anëtari të lëvizjes studentore, pajisja e të cilit ishte sekuestruar më parë gjatë marrjes në pyetje nga policia, sipas SHARE.
Sulmet përkuan me zgjedhjet lokale të mbajtura më 29 mars në 10 bashki, të cilat sipas SHARE u konsideruan si një provë e aftësisë së grupeve politike të opozitës të mbështetura nga studentët për t’u organizuar dhe konkurruar kundër kandidatëve të partisë në pushtet.
Sulmet dixhitale mund të jenë një njoftim për aktivitete të ngjashme gjatë zgjedhjeve parlamentare të planifikuara për tetor, tha organizata.
“Këto gjetje të reja mjeko-ligjore tregojnë se aktivistët studentorë serbë vazhdojnë të jenë shënjestër e programeve spiune pushtuese”, tha Donncha Ó Cearbhaill, drejtuese e laboratorit të sigurisë të Amnesty International, i cili ndihmoi në hetimin e sulmeve.
Pegasus u instalua në telefonin e të paktën një studenti midis dhjetorit 2025 dhe janarit 2026, tha Bill Marczak, një studiues i lartë në Citizen Lab, një organizatë kanadeze që monitoron gjendjen e internetit dhe gjithashtu heton këto sulme. Përditësimet e sigurisë së Apple që atëherë e kanë neutralizuar programin spiun, shtoi ai.
John Scott-Railton, një tjetër studiues i lartë në Citizen Lab, tha se gjetjet e organizatës së tij dhe paralajmërimet e Apple tregojnë se lëvizja studentore serbe po shënjestrohet nga programet spiune të përdorura nga kompanitë private përpara cikleve kyçe zgjedhore të vitit 2026.
Qeveria amerikane e futi në listën e zezë NSO Group në vitin 2021 për shkak të shqetësimeve rreth shkeljeve të të drejtave të njeriut. Një grup amerikan investimesh bleu kompaninë në vitin 2025, megjithëse ajo ende operon nga Izraeli dhe i nënshtrohet rregulloreve izraelite.
Apple tha në një deklaratë se më 13 gusht u dërgoi paralajmërime kërcënimesh përdoruesve që ishin cak i sulmeve në 110 vende, duke shtuar se deri më sot ka njoftuar përdoruesit në më shumë se 150 vende në total.
