Dokumentari i ri NAZA paraqet dëshmi nga 24 anëtarë të ushtrisë dhe shërbimeve të inteligjencës izraelite që morën pjesë në operacionet në Gaza. Ata flasin për përdorimin e inteligjencës artificiale për të gjetur objektiva, hakimin e telefonave, përgjimin e familjeve palestineze pak para sulmeve dhe shkatërrimin e vendbanimeve të tëra.Filmi nga regjisorët izraelitë Yuval Abraham dhe Rachel Szor , të cilët fituan një Oskar vitin e kaluar për dokumentarin e tyre “No Other Land”, u shfaq premierë në Festivalin e Filmit në Venecia të enjten. “NAZA” është dokumentari i vetëm që konkurron për Luanin e Artë këtë vit dhe është bashkëprodhuar nga gazeta britanike “The Guardian” .
Filmi mori 25-minuta duartrokitje në këmbë në premierën e tij, më i gjati deri më tani në festival këtë vit.
Vetë emri i filmit vjen nga shkurtesa ushtarake izraelite e cila, sipas autorëve, tregon civilët që pritet të vdesin në një sulm të caktuar ushtarak.
Shënjestrat u sulmuan në shtëpitë e tyre.
Pjesa më e madhe e dokumentarit bazohet në dëshminë e oficerëve të inteligjencës dhe ushtarëve izraelitë që ishin të përfshirë në mbikëqyrjen e palestinezëve dhe sulmet ndaj objektivave në Gaza. Për sigurinë e tyre, intervistat u regjistruan natën në çatitë e shtëpive në Tel Aviv, dhe fytyrat dhe zërat e bashkëbiseduesve u ndryshuan në mënyrë dixhitale në mënyrë që të mos mund të identifikoheshin.
Ato përshkruajnë sisteme sekrete të bazuara në inteligjencën artificiale që përdoreshin për të gjetur një numër të madh anëtarësh të mundshëm të Hamasit me rang të ulët. Pasi sistemi identifikonte një objektiv, sulmet shpesh kryheshin natën, ndërsa personi ndodhej në shtëpinë e tij.
Sipas dëshmive nga filmi, dihej se së bashku me objektivin, në sulm ka të ngjarë të vriteshin edhe anëtarë të familjes së saj.
Ushtria izraelite ka përdorur gjithashtu përgjimin e telefonave celularë për të përcaktuar vendndodhjen e individëve. Burimet thonë se oficerët e inteligjencës kanë dëgjuar fshehurazi bisedat e tyre me gratë dhe fëmijët e tyre, në disa raste vetëm pak çaste para një sulmi në të cilin do të vritej e gjithë familja.
Filmi ofron gjithashtu rrëfime për shkatërrimin e vendbanimeve të tëra. Të intervistuarit pohojnë se disa lagje u shkatërruan edhe kur ushtria izraelite vlerësoi se deri në 25 përqind e popullsisë ishte ende në shtëpitë e tyre.
Një oficer i inteligjencës: Misioni ynë ishte të “parandalojmë paqen”
Disa bashkëbisedues punonin në një njësi sekrete inteligjence që, sipas Guardian, raporton drejtpërdrejt në zyrën e kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu . Një nga anëtarët e asaj njësie tha se detyra e tyre ishte të “parandalonin paqen”.
Abraham dhe Szor theksojnë se nuk donin të hetonin me dokumentarin vetëm krimet individuale të kryera nga ushtarët, por sistemin brenda të cilit ndodhën akte të tilla, shkruan Guardian .
“Ne e realizuam këtë film nga një ndjenjë detyrimi për të përdorur pozicionin tonë si regjisorë dhe gazetarë izraelitë për të hetuar sistemet që qëndrojnë pas vrasjeve masive të civilëve palestinezë për të cilat është përgjegjës vendi ynë”, thanë ata.
NAZA mbështetet në hulumtimet e publikuara midis viteve 2023 dhe 2025 nga revista izraelito-palestineze +972 Magazine, Israel’s Local Call dhe Guardian. Paul Lewis , kreu i gazetarisë investigative të Guardian dhe një nga producentët ekzekutivë të filmit, tha se dokumentari ishte rezultat i “viteve të tëra pune të mundimshme për të zbuluar dhe verifikuar sistemet e përdorura nga inteligjenca ushtarake izraelite në Gaza”.
Filmi u realizua për tre vjet.
Përpara premierës , drejtori artistik i Festivalit të Filmit në Venecia, Alberto Barbera, e përshkroi NAZA-n si “një vepër politikisht shqetësuese dhe kinematografikisht jashtëzakonisht interesante”.
“Ky nuk është vetëm një koleksion intervistash. Atyre iu deshën tre vjet për të bindur këta zyrtarë të inteligjencës dhe ushtrisë izraelite që të flisnin për punën që bënë pas fillimit të pushtimit të Gazës, dhe ju siguroj se dëshmitë e tyre janë tronditëse”, tha Barbera.
Filmi u bashkëprodhua nga James Wilson dhe u bë producent ekzekutiv nga Jonathan Glazer , i njëjti ekip që punoi në filmin fitues të çmimit Oscar, Zone of Interest.
Sulmet izraelite në Gaza që nga viti 2023 kanë marrë më shumë se 73,000 jetë palestineze, ndërsa më shumë se 174,000 njerëz janë plagosur. Sipas informacionit të dhënë nga Guardian, shumica e të vdekurve janë civilë, dhe numri i të vdekurve dhe i të plagosurve së bashku korrespondon me më shumë se dhjetë përqind të popullsisë së Gazës para luftës.
Izraeli nisi luftën pas një sulmi nga Hamasi dhe grupe të tjera të armatosura palestineze më 7 tetor 2023. Sulmi ndaj Izraelit vrau më shumë se 1,200 njerëz, kryesisht civilë, dhe 251 persona u morën peng në Gaza.
Vrasje masive në shkallë industriale’
Ishte “vrasje masive në shkallë industriale”, thotë një nga oficerët në një seri intervistash anonime.
Izraeli zyrtar pretendon se ka bërë përpjekje të mëdha për të shmangur viktimat civile dhe se Hamasi po përdor civilët në Gaza si mburoja njerëzore në zonat me popullsi të dendur, gjë që grupi militant e mohon. Por filmi tregon një histori tjetër.
“Në film ne tregojmë një sistem shënjestrimi që synon të shënjestrojë njerëzit në zonat civile, në shtëpitë e tyre”, tha Abraham për Reuters.
Zyrtarët e inteligjencës përshkruan një sistem të mundësuar nga inteligjenca artificiale që identifikon objektivat duke përdorur të dhënat e mbledhura nga mijëra telefona celularë të hakuar.
Disa nga oficerët e intervistuar i krahasojnë dëshmitë e tyre me modelet historike të dehumanizimit, duke bërë paralele midis veprimeve izraelite dhe Holokaustit nazist.
“Kjo lidhje vjen nga vetë ushtarët”, tha Abraham. “Aq shpesh kujtimi i Holokaustit përdoret si mjet për të justifikuar veprimet e ushtrisë izraelite në Gaza, saqë na çon në një përfundim më të gjerë.”
Ushtria izraelite ende nuk i është përgjigjur kërkesës së Reuters për koment mbi dokumentarin.
Të gjitha intervistat u filmuan në çatitë e shtëpive në Tel Aviv, kryeqytetin tregtar të Izraelit, natën. “Ne u përpoqëm të tregonim se si vazhdon jeta në Tel Aviv”, tha Szor, e cila fitoi një Oskar me Abraham vitin e kaluar për dokumentarin e saj “Asnjë Tokë Tjetër”, që flet për prishjen e shtëpive në Bregun Perëndimor nga Izraeli.
Abrahami shprehu dyshime se Izraeli do të sillte dikë para drejtësisë për vdekjet e civilëve pa presion të jashtëm.
“Shpresoj se do të ketë drejtësi dhe llogaridhënie për krimet… Kjo varet nëse njerëzit mbahen përgjegjës dhe nga vullneti politik i Shteteve të Bashkuara dhe BE-së”, tha ai. (Hina)
