Nga Vladimir Muçaj
Krahasimi mes Shikut të Berishës dhe Shishit të Ramës po qarkullon këto ditë si një mënyrë për të matur dy epoka, dy stile dhe dy modele të pushtetit. Por, nëse e heqim për pak retorikën politike, mbetet një pyetje shumë më serioze: çfarë ka ndryshuar realisht në mënyrën se si shteti ruan, përdor dhe mbron informacionin e tij më të ndjeshëm?
Shiku i Berishës, në kujtesën politike dhe mediatike të viteve ’90, lidhet me një imazh të rëndë: gjurmime, përgjime, dhunë politike dhe një aparat që, sipas akuzave dhe episodeve të dokumentuara të asaj kohe, u përdor edhe kundër kundërshtarëve politikë e gazetarëve. Në atë periudhë, shërbimi sekret nuk ishte thjesht një institucion shtetëror; në perceptimin e një pjese të madhe të shoqërisë, ai u kthye në simbol të frikës dhe të pushtetit që depërtonte deri në jetën private.
Ishte një Shik me “spiunë bishtpëllumba”, militantë, njerëz të dhunshëm e personazhe që shpesh i ngjanin më shumë rrugës sesa një shërbimi inteligjence modern. Një epokë ku pushteti nuk kishte shumë nevojë të maskohej. Ishte brutaliteti që fliste vetë.
Shishi i Ramës, të paktën në këtë krahasim që po bëhet sot, paraqitet ndryshe. Më estetik, më i rafinuar, më i kuruar, pa atë imazhin e dhunës së hapur të viteve ’90. Por këtu vjen ironia: kur aparati bëhet më elegant, nuk do të thotë domosdoshmërisht se rreziku bëhet më i vogël.
Madje, ndonjëherë problemi bëhet edhe më serioz pikërisht kur gjithçka duket më e pastër, më moderne dhe më e sofistikuar.
Dhe këtu hyn në skenë episodi që ka ndezur debatin publik: akuzat dhe dyshimet se informacionet sensitive të shtetit mund të jenë vënë në dispozicion të personave të papërshtatshëm. Nëse kjo provohet, atëherë nuk kemi më thjesht një histori për përgjime, spiunazh apo një skandal personal. Kemi një çështje që prek drejtpërdrejt sigurinë kombëtare dhe mënyrën se si mbrohen sekretet e shtetit.
Sepse një shërbim inteligjence nuk matet me kostumin, parfumin, makinën apo mënyrën elegante të komunikimit. Matet me aftësinë për të ruajtur informacionin që i besohet nga shteti.
Prandaj pyetja nuk është nëse Shiku i Berishës ishte më brutal dhe Shishi i Ramës më modern. Kjo është pjesa më sipërfaqësore e debatit.
Pyetja e vërtetë është tjetër:
Çfarë sekretesh ka Shqipëria që ne, njerëzit e zakonshëm, nuk i dimë?
Çfarë informacioni kalon nëpër duart e njerëzve që kanë akses në të dhënat më të ndjeshme të shtetit? Kush e kontrollon këtë informacion? Kush mban përgjegjësi kur ai del nga zyrat ku duhet të mbrohet? Dhe mbi të gjitha, a është problemi vetëm te personi që kapet, apo te sistemi që i dha mundësinë ta kishte atë informacion?
Sepse historia e shërbimeve sekrete nuk duhet të reduktohet në një garë mes Berishës dhe Ramës. Një shtet serioz nuk mund të ketë shërbime inteligjence që ndryshojnë fytyrë sa herë ndryshon pushteti.
Nga Shiku i frikshëm i viteve ’90 te Shishi elegant i ditëve të sotme, mund të ketë ndryshuar shumëçka: kostumi, gjuha, teknologjia, mënyra e komunikimit.
Por një gjë nuk duhet të ndryshojë kurrë:
Sekreti i shtetit duhet të mbetet sekret i shtetit.
Dhe nëse nuk është më i tillë, atëherë problemi nuk është se kush është më “estetik”, më brutal apo më modern.
Problemi është shumë më i madh: kush po i ruan realisht sekretet e Shqipërisë?
