Gazetari dhe prezantuesi televiziv prej kohësh, Edward Rukidi, Kijanangoma Nyabongo I, është bërë mbreti i ri i mbretërisë Tooro të Ugandës. Edhe pse Kijanangoma, 56 vjeç, është një fytyrë e njohur në Ugandë në televizionin shtetëror, emërimi i tij si mbret ka shkaktuar një debat të ashpër mbi trashëgiminë e fronit. Vetë Kijanangoma ka bërë bujë në media pasi pasoi Mbretin Oya, i cili vdiq muajin e kaluar, raporton BBC .
Tooro është një nga katër mbretëritë historike të njohura zyrtarisht në Ugandë. Për 31 vitet e fundit, ajo u sundua nga Mbreti Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV, i cili u ngjit në fron në vitin 1995 në moshën tre vjeç, pas vdekjes së babait të tij. Në atë kohë, ai ishte monarku më i ri në botë dhe mbretëroi deri në vdekjen e tij nga kanceri në moshën 34 vjeç.
Mosmarrëveshja mbi trashëgimtarët
Zgjedhja e Kiyanangoma-s si mbret nuk u bë pa kundërshtime. Sipas traditës, froni trashëgohet nga djali i njohur i mbretit të ndjerë. Anëtarë të ngushtë të familjes mbretërore pretendojnë se Oyo la pas një djalë të mitur dhe një testament në të cilin ai e caktoi atë fëmijë si trashëgimtar të tij. Megjithatë, ky djalë nuk iu prezantua kurrë publikut dhe nuk u njoh nga komiteti prej 21 anëtarësh i klanit qeverisës Babiito, i cili zgjedh mbretin. Mbreti i ndjerë Oyo nuk u martua kurrë publikisht, kështu që pothuajse asgjë nuk dihet për gruan dhe djalin e tij.
Komiteti i trashëgimisë përfundimisht zgjodhi Kijanangoma-n. Nëna e Oyo-s, Mbretëresha Best Kemigisa, këmbënguli që testamenti i djalit të saj të respektohej, por komiteti i injoroi kërkesat e saj. Ata thanë se procesi i përzgjedhjes u krye në përputhje me zakonet dhe traditat e mbretërisë Tooro.
Kemigisa e quajti zgjedhjen e Kijanangoma-s “shpalljen e një mbreti të dytë” që u zhvillua “pasi testamenti i Mbretit Oya iu lexua familjes mbretërore”. “Si nënë, ishte jashtëzakonisht e dhimbshme për mua”, tha ajo, duke shtuar se festimi për mbretin e ri u mbajt “vetëm pak metra larg vendit ku ndodhej trupi i djalit tim”.
Mbretëresha më vonë deklaroi se djali i Oyo-s, i cili është në Teksas, duhej të kthehej në Ugandë, por kjo nuk ishte e mundur për shkak të një “mosmarrëveshjeje të tensionuar dhe përçarëse për trashëgiminë”. “Asnjë fëmijë nuk duhet të jetë në një situatë ku kthimi në atdheun e babait të tij do të thotë të futesh në armiqësi dhe konflikt”, tha Kemigisa në platformën X.
Ministri i Informacionit i mbretërisë Tooro, Charles Mwanguhya, thotë se djali nuk është paraqitur. Kjo do të thotë se “ka një pranim gjithnjë e në rritje se Mbreti i Oyo-s, sado i trishtueshëm të jetë, nuk la pas një bir”, tha ai për podkastin Focus on Africa të BBC-së.
Rregullat e trashëgimisë dhe mbështetja qeveritare
Edhe pse mbreti Oyo e trashëgoi kurorën nga i ati, Mwanguhya i tha BBC-së se “kurora i ka kaluar një linje tjetër brenda klanit sundues”. Sipas burimeve të pallatit, mbreti duhet të jetë pasardhës i klanit Babiito, një linjë e Mbretit George David Matthew Kamurasi Rukidi III. Kijanangoma dhe mbreti i ndjerë Oyo ishin kushërinj, të dy nipër të Rukidi III, i cili mbretëroi nga viti 1928 deri në vitin 1965.
Kijanangoma ishte një nga disa kandidatë. Midis tyre ishte Princi George Desmond Kamurasi, një futbollist për një nga klubet amatore më të famshme të Mbretërisë së Bashkuar. Sipas komitetit të trashëgimisë, kapiteni dhe portieri i South East Dons e hodhi poshtë ofertën e fronit për shkak të angazhimeve të tjera.
Mes polemikave, qeveria e Ugandës ka mbështetur zgjedhjen e klanit Babiito. Prokurori i Përgjithshëm Sam Mayanja tha se mbretëria Tooro mund të vazhdojë me kurorëzimin sepse nuk është paraqitur asnjë ankesë zyrtare kundër Kijanangoma-s. Data e kurorëzimit është njoftuar nga qeveria dhe pritet të marrë pjesë Presidenti Yoweri Museveni. Djali i tij dhe shefi i ushtrisë Muhoozi Kainerugaba gjithashtu e kanë mbështetur publikisht Kijanangoma-n. “Mbretëroftë gjatë”, postoi ai në platformën X.
Nga gazetar në mbret
Mbretërit tradicionalë në Ugandë nuk kanë pushtet formal politik, por ata ushtrojnë ndikim të madh kulturor. Mbretëritë u shfuqizuan nga regjimi i atëhershëm në vitin 1967, por u rivendosën nga qeveria e Presidentit Museveni në fillim të viteve 1990 për të promovuar krenarinë kulturore dhe unitetin kombëtar, si dhe për të siguruar besnikërinë politike.
Kijanangoma premtoi pas shpalljes se pallati do të ishte i hapur për popullin dhe njoftoi se do të përqendrohej te uniteti dhe zhvillimi. “Ju kërkoj vetëm një gjë – ata më dhanë këtë titull mbret, por unë nuk mund të punoj vetëm, duhet të punoj me ju”, tha ai.
I lindur në vitin 1970, ai u diplomua në Universitetin Makerere në vitin 1999 me një diplomë në gazetari. Ai punoi si gazetar në Ruandë dhe në UBC-në shtetërore të Ugandës për më shumë se dy dekada. Pas emërimit të tij, ai tha se do t’i përdorte lidhjet që kishte krijuar gjatë 21 viteve të tij si gazetar për të “siguruar gjëra të mira për popullin tonë”.
Nëna e tij, Assimwe Yusta Kijanangoma, beson se ai është i përgatitur mirë për rolin e tij të ri, sepse edukimi i tij ishte thellësisht i rrënjosur në traditë. “E rrita me mësimet e mbretërisë së vjetër, me disiplinë dhe udhëzim. Ndonjëherë qesh me të, ndonjëherë e qortoj”, i tha ajo BBC-së. Ajo e përshkroi atë si një njeri të sjellshëm që nuk zihet dhe nuk bërtet. “Edhe kur i bëhet padrejtësi, ai thotë vetëm disa fjalë dhe nuk futet shumë në të”, shtoi ajo.
