SPACEX ka lëshuar me sukses raketën e saj gjigante Starship në orbitën e Tokës për herë të parë. Fluturimi, i cili u zhvillua dje nga Teksasi, është një hap kyç drejt misioneve të ardhshme në Hënë dhe Mars.
Anija kozmike, e cila është raketa më e madhe dhe më e fuqishme e ndërtuar ndonjëherë me fazën e saj të shtytjes, u ngrit nga objekti Starbase në orën 13:48 CET. Ishte fluturimi i katërmbëdhjetë provë dhe i pari që lundroi rreth planetit.
Një moment kritik në orbitë
Edhe pse një motor dështoi gjatë ngritjes, gjë që mund të kishte rrezikuar hyrjen në orbitë, kontrollorët e misionit vlerësuan se fluturimi mund të vazhdonte në mënyrë të sigurt. Ata aktivizuan shtytësit, të cilët e drejtuan anijen kozmike në trajektoren e saj të planifikuar.
Vendimi për të vazhduar misionin u prit me duartrokitje në qendrën e kontrollit të SpaceX, duke i dhënë fund spekulimeve rreth një ndërprerjeje të mundshme. Pak më vonë, inxhinieri Daniel Hewitt, prezantuesi i transmetimit të drejtpërdrejtë, konfirmoi: “Anija kozmike është në orbitë”.
Kompania e Elon Musk ka qenë duke testuar anijen kozmike në shkallë të plotë që nga viti 2023, por fluturimet deri më tani kanë qenë ekskluzivisht suborbitale. Trajektore të tilla janë më të thjeshta dhe paraqesin më pak rrezik sepse në rast të dështimit, mbetjet e raketës bien në Oqeanin Indian, larg zonave të populluara. Kontrolli i rrezikut është dukshëm më kompleks në shtigje të plota orbitale.
Ndryshimi i planit të fluturimit
Anija kozmike Starship arriti një lartësi prej afërsisht 275 kilometrash. Fillimisht ishte planifikuar të rrethonte Tokën gjashtë herë gjatë gati 10 orëve dhe të ulej në Oqeanin Paqësor në perëndim të Kilit. Megjithatë, pas pak më shumë se një ore fluturimi, SpaceX njoftoi se anija kozmike po kthehej herët. Ulja u devijua në Paqësorin e Veriut, rreth tre orë pas ngritjes.
Martin Barstow, profesor i astrofizikës dhe shkencave hapësinore në Universitetin e Leicesterit, e përshëndeti arritjen si një moment të rëndësishëm. “Ky është një moment vendimtar për SpaceX pasi Starship ka arritur me sukses orbitën në përpjekjen e saj të parë”, tha ai.
Sipas tij, suksesi shënon kalimin nga faza e testimit në fazën operative, në të cilën anija kozmike do të jetë në gjendje të mbajë ngarkesat masive të nevojshme për t’u kthyer në Hënë. Barstow përgëzoi ekipin e SpaceX dhe shtoi se një kapacitet i tillë lëshimi do të ndryshojë industrinë hapësinore.
Suksesi i misionit është gjithashtu i rëndësishëm për NASA-n, e cila planifikon të përdorë Starship me SpaceX për të transportuar astronautët në Hënë si pjesë e një programi të ripërtërirë hënor. Lajmi ka pasur gjithashtu një jehonë pozitive midis investitorëve. Pasi kompania u bë publike në qershor, çmimi i aksioneve të saj fillimisht u rrit ndjeshëm, pastaj ra dhe ndërkohë i ka rikuperuar pjesërisht humbjet e saj.
Performanca teknike dhe dështimet e mëparshme
E gjithë raketa në platformën e lëshimit është më shumë se 120 metra e lartë. Faza e sipërme, vetë Starship, është në raketën Super Heavy. Për të qëndruar në orbitë, ajo duhet të udhëtojë me një shpejtësi prej rreth 28,000 kilometrash në orë.
Ekipet e SpaceX monitoruan ndarjen e fazës së përforcuesit dhe kthimin e saj në Gjirin e Meksikës. Këtë herë, kompania nuk u përpoq ta kapte atë me krahë mekanikë, siç bëri në vitin 2024. Inxhinierët bënë ndryshime në harduer dhe softuer për të korrigjuar problemet nga fluturimi i mëparshëm. Pastaj, manovra e rihyrjes së fazës së përforcuesit u ndërpre kur tre motorë filluan të ngrinin, duke bërë që faza të përpiqej të ulej vetëm me tetë nga 13 motorët e saj dhe të ulej përplasje në ujë.
Gjatë këtij fluturimi, Starship vendosi gjithashtu në orbitë 26 satelitë Starlink të gjeneratës së ardhshme. Tre nga satelitët ishin të pajisur me kamera që kapën imazhe të mburojës së nxehtësisë së anijes kozmike, dhe imazhet do të përdoren për testime të ardhshme.
Kur u kthye në Tokë, Anija yjore përdori katër krahë aerodinamikë për të kontrolluar shpejtësinë dhe pozicionin. Ajo po zbriste horizontalisht drejt zonës së uljes në Paqësorin e Veriut. Ndërsa i afrohej ujit, anija u drejtua dhe ngadalësua, pastaj u zhduk në një top zjarri.
Qëllimi i Elon Musk është të zhvillojë raketa të ripërdorshme, të cilat duhet të ulin ndjeshëm kostot dhe të përshpejtojnë përgatitjet për misionet e ardhshme hapësinore. Megjithatë, rruga drejt këtij suksesi është shënuar nga pengesa. Në mars të vitit të kaluar, një raketë shpërtheu menjëherë pas ngritjes dhe dy muaj më vonë doli jashtë kontrollit. Një nga prototipet e mëparshme shpërtheu gjithashtu gjatë përgatitjeve në platformën e lëshimit.
