Pesë ditë para votimit të 4 tetorit në Bosnje dhe Hercegovinë, presidenti rus Vladimir Putin mbështeti publikisht koalicionin qeverisës të udhëheqësit serb të Bosnjës, Milorad Dodik, dhe premtoi çmime të pandryshuara të gazit për Republikën Srpska, tha Dodik pasi u takua me presidentin rus në Moskë.
Dodik dhe kryeministri i entitetit Savo Miniç, kandidati i Aleancës së Social Demokratëve të Pavarur (SNSD) në pushtet për presidencën e entitetit, u takuan me Putinin në Kremlin më 29 shtator, duke siguruar mbështetjen e presidentit rus përpara votimit.
“Ne nuk duam që ndikimi i huaj të jetë vendimtar. Ne duam një marrëdhënie më të drejtë me serbët dhe popullin serb. Ne duam stabilitet për të gjithë rajonin. Ju uroj sinqerisht suksese”, tha Putin, sipas një deklarate nga qeveria e Republikës Srpska.
Dodik ka udhëtuar për në Moskë përpara zgjedhjeve të kaluara dhe koha është e vështirë të injorohet: SNSD përballet me një kandidat të vetëm të përbashkët të opozitës për presidencën e Republika Srpska dhe bekimi i Kremlinit u drejtohet drejtpërdrejt votuesve serbë.
Gazi dhe mbrojtja
Dodik tha se bisedimet mbuluan “fushat politike, ekonomike dhe të gjitha fushat e tjera” dhe se Rusia mbeti e përkushtuar ndaj partneritetit të saj me Republikën Srpska “pa vonesa ose pengesa institucionale”. “Në Kremlin, me Presidentin e Rusisë Vladimir Putin, konfirmova se çmimi i gazit për Republikën Srpska mbetet i njëjtë”, shkroi ai në X më 29 shtator, duke shtuar se të dy palët kishin konfirmuar gjithashtu bashkëpunimin në sektorin e gazit, “përfshirë ndërtimin e termocentraleve me gaz”.
Pika më konkrete e biznesit ishte Instituti Aeronautik Orao në Bijeljina, i cili riparon motorë reaktivësh ushtarakë. “Presidenti Putin konfirmoi bashkëpunimin me kompaninë tonë Orao”, tha Miniç pas takimit. Më 30 shtator në Banja Luka, ai tha se ishte arritur një marrëveshje në parim për të filluar punën në projektin Orao dhe se ishin diskutuar edhe kuota më të larta për eksportet nga Republika Srpska në Rusi.
Dodik propozoi që qeveritë e Rusisë dhe Republikës Srpska të mbajnë një seancë të përbashkët një herë në vit. Me kthimin e tij, ai shkoi më tej, duke thënë se të dyja palët kishin diskutuar një ekip këshillimor “në nivelin më të lartë”, të përbërë nga presidentët dhe kryeministrat, që do të shqyrtonte marrëdhëniet çdo vit pas një seance të përbashkët qeveritare.
Miniç, në vizitën e tij të parë në këtë nivel, tha se pritja tregoi se si e sheh Moska entitetin. “Ishte një bisedë që tregon se ne jemi vërtet një partner që Federata Ruse e percepton në një nivel që, për të qenë i sinqertë, as nuk jemi të vetëdijshëm nëse e meritojmë”, tha ai.
Mesazhi për Brukselin
Përmbajtja politike e vizitës ishte e drejtuar po aq shumë ndaj Brukselit dhe Sarajevës sa edhe ndaj Moskës. “Edhe ne e ndiejmë presionin nga Brukseli, por politikat tona mbeten të njëjta”, tha Dodik pas takimit. “Ne nuk lejojmë sanksione kundër Rusisë. Ne mbështesim neutralitetin ushtarak dhe nuk lejojmë hyrjen në NATO. Nuk do të ketë viza për qytetarët rusë në Bosnjë dhe Hercegovinë.”
Ai tha se marrëveshja e paqes e Dejtonit që i dha fund luftës së viteve 1992-95 kishte dështuar dhe ishte “shkatërruar nga perëndimorët” dhe se besimi brenda vendit “nuk ka qenë kurrë më i ulët”. Më 30 shtator ai tha se i kishte thënë Putinit se e ardhmja e Bosnjës ishte “e diskutueshme” nëse nuk kthehej në marrëveshjen origjinale të “tre popujve dhe dy entiteteve” dhe shkroi se “Rusia është garantuesja e Marrëveshjes së Dejtonit, mbetet e përkushtuar ndaj Dejtonit dhe kundërshton çdo imponim”.
Kritikët e interpretojnë vizitën ndryshe. “Separanisti serb i Bosnjës, Dodik, e ka kaluar ditën duke u mburrur për një vizitë tjetër në Moskë. Jo për shkak të qasjes së tij të njohur me Putinin, por sepse ai kënaqet duke poshtëruar zyrtarët amerikanë që e liruan nga sanksionet e SHBA-së në bazë të një sërë borxhesh të dobëta”, shkroi politologu Jasmin Mujanovic në X. Në një postim të mëparshëm, ai tha se nuk kishte pasur “asnjë moderim në politikën e tij që nga lehtësimi i sanksioneve të SHBA-së vitin e kaluar”.
Sanksionet u hoqën, ndalimi mbetet në fuqi
Dodik mbetet shumë me ndikim pavarësisht se u shkarkua nga posti i presidentit të Republikës Srpska në vitin 2025, pasi Gjykata e Bosnjës dhe Hercegovinës e dënoi atë për refuzimin e zbatimit të vendimeve të përfaqësuesit të lartë të atëhershëm Christian Schmidt, dhe atij i ndalohet të mbajë poste publike për gjashtë vjet.
Ai është kreu i SNSD-së dhe ka dominuar fushatën parazgjedhore të partisë së tij, duke e lënë në hije kandidatin zyrtar të partisë së tij, Sinisa Karan. Pas largimit të Dodik, Karan fitoi ngushtë zgjedhjet e parakohshme presidenciale, duke marrë 50.54% pas një rivotimi të pjesshëm në shkurt. Ai tani po kërkon rizgjedhje.
Në të njëjtën kohë, pozicioni i Dodikut në Uashington është transformuar. SHBA-të vendosën sanksione ndaj politikanit boshnjak në vitin 2017 për pengimin e marrëveshjes së Dejtonit dhe i zgjeruan ato në vitin 2022. Megjithatë, sanksionet u hoqën në tetor 2025 së bashku me ato ndaj anëtarëve të familjes dhe bashkëpunëtorëve të tij.
Përveç admirimit të tij të shprehur shpesh për Putinin, Dodik ka lavdëruar publikisht edhe Presidentin e SHBA-së Donald Trump dhe është fotografuar me një kapelë të kuqe MAGA duke festuar fitoren e tij të dytë zgjedhore.
Një hetim nga BIRN dhe Capital zbuloi se Republika Srpska shpenzoi rreth 2.38 milionë euro për lobim në Uashington midis janarit 2025 dhe mesit të vitit 2026, pothuajse aq sa në tre vitet e mëparshme së bashku. Në shkurt, një delegacion i Republika Srpska, përfshirë Dodikun, zhvilloi bisedime me ligjvënës amerikanë në Uashington.
Ky afrim nuk ka ardhur në kurriz të Moskës. Dodik u takua me Putinin në Soçi në tetor 2025 , disa javë pasi Ministri i Jashtëm Sergei Lavrov e priti atë në Moskë . Në gusht, një grup dypartiak senatorësh dhe kongresmenësh amerikanë i kërkuan administratës Trump të rivendoste sanksionet ndaj zyrtarëve të Republika Srpska.
Levat e mbetura të Rusisë
Ndikimi i Rusisë në Ballkanin Perëndimor është zvogëluar që nga pushtimi i Ukrainës, përfundoi Këshilli Gjerman për Marrëdhëniet me Jashtë (DGAP) në shtator , por Moska mban ndikim në Bosnjë. Vendi i saj në Këshillin e Sigurimit të OKB-së i jep asaj të drejtë fjale mbi të ardhmen e misionit paqeruajtës të udhëhequr nga BE-ja, dhe mediat ruse operojnë në Republikën Srpska, e cila gjithashtu varet ende nga gazi rus.
Sarajeva ka dhënë alarmin. Në një letër drejtuar Sekretarit të Shtetit të SHBA-së, Marco Rubio, në qershor, Ministri i Jashtëm Elmedin Konakovic e përshkroi krizën e vendit si “një krizë gjeopolitike e gjeneruar dhe instrumentalizuar qëllimisht nga Rusia” dhe e quajti Dodikun aleatin kryesor lokal të Moskës. Ai gjithashtu paralajmëroi për zgjerimin e bashkëpunimit me Gazpromin dhe mbështeti tubacionin e gazit Southern Interconnection nga Kroacia, i mbështetur nga SHBA-të, si një alternativë.
Arkitektura ndërkombëtare që synon të përmbajë këtë rivalitet është më e dobët se në çdo moment që nga lufta, jo vetëm për shkak të përçarjes në rritje midis SHBA-së dhe BE-së që nga kthimi i Trump në Uashington. Schmidt njoftoi dorëheqjen e tij në fillim të këtij viti nën presionin e SHBA-së, dhe Bosnja shkon në zgjedhje vetëm me një përfaqësues të lartë në detyrë, diplomatin amerikan Louis Crishock, pasi kryeqytetet perëndimore u ndanë për një pasardhës.
Çfarë do të thotë kjo për rrugën drejt BE-së dhe NATO-s
Bosnjës iu dha statusi i kandidatit të BE-së në vitin 2022 dhe drita jeshile për të hapur bisedimet e pranimit në vitin 2024, por progresi pothuajse është ndalur . Vendi ende nuk ka emëruar një kryenegociator dhe asnjë nga 113 reformat e kërkuara për pranim nuk është zbatuar, raportoi Deutsche Welle , duke cituar një analizë të pavarur të raporteve të BE-së që tregoi se rezultati i gatishmërisë së Bosnjës ra nga 4.14 në 2.91 nga dhjetë në një vit të vetëm.
Premtimet e Dodikut në Moskë e prekin drejtpërdrejt atë proces. Vendet kandidate pritet të përputhen me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së, duke përfshirë sanksionet e saj ndaj Rusisë, dhe BE-ja ka thënë vazhdimisht se lëvizjet e Republikës Srpska kundër institucioneve të shtetit janë në kundërshtim me rrugën evropiane të Bosnjës. Sa i përket NATO-s, këmbëngulja e entitetit për neutralitet ushtarak do të thotë që ambiciet e anëtarësimit të vendit mbeten të ngrira, pasi vendimet për mbrojtjen dhe politikën e jashtme kërkojnë konsensus midis tre komuniteteve të saj etnike.
Nëse mbështetja e Moskës ndihmon në vend do të vihet në provë më 4 tetor. Një sondazh i Metrics Consulting i kryer më 14-19 shtator e vendosi Miniçin në 49% kundrejt 45% për Branko Blanusën, kandidatin e përbashkët të opozitës për presidencën e Republika Srpska, raportoi Europe Elects , brenda diapazonit ku një pjesëmarrje e fortë nga të dyja palët mund të përcaktojë rezultatin.
