Edhe pse pjesa jugore e liqenit mbetet një simbol i katastrofës ekologjike, pjesa veriore tregon se të paktën një restaurim i pjesshëm është i mundur…
Në mes të shkretëtirave të Azisë Qendrore që dikur ishin pjesë e Bashkimit Sovjetik , anijet e peshkimit ndryshken në fund të një ish-liqeni në Kazakistan dhe Uzbekistan . Pranë qytetit uzbek të Moynaq ndodhet një varrezë e famshme anijesh, një kujtesë e një kohe kur Deti Aral ishte liqeni i katërt më i madh në botë, me një sipërfaqe prej afërsisht 68,000 kilometrash katrorë.
Sot, pjesa më e madhe e shtratit të tij të mëparshëm është e mbuluar nga shkretëtira Aralkum . Megjithatë, Deti Aral nuk është zhdukur plotësisht. Ndërsa pjesa e tij jugore është pothuajse tharë, pjesa veriore në Kazakistan është rikuperuar gradualisht në dekadat e fundit.
Fatkeqësi ekologjike
Një nga katastrofat më të mëdha mjedisore të shekullit të 20-të ishte kryesisht për shkak të projekteve sovjetike të ujitjes. Autoritetet devijuan sasi të mëdha uji nga lumenjtë Amu Darya dhe Syr Darya , të cilët ushqenin liqenin, për të mundësuar kultivimin e pambukut, orizit, drithërave, shalqinjve dhe kulturave të tjera bujqësore.
Ndërtimi i sistemeve të mëdha të ujitjes filloi në vitet 1930 dhe u intensifikua në vitet 1960. Meqenëse shumë kanale ishin ndërtuar dobët, pati humbje të mëdha uji, duke arritur deri në 75 përqind në disa sisteme.
Pasojat ishin katastrofike. Gjatë viteve 1960, niveli i Detit Aral ra me një mesatare prej 20 centimetrash në vit, gjatë viteve 1970 rënia u përshpejtua dhe gjatë viteve 1980 arriti deri në 90 centimetra në vit.
Në të njëjtën kohë, kripa e liqenit u rrit shumëfish, duke shkatërruar pjesën më të madhe të jetës së egër. Industria e peshkimit, nga e cila varej popullsia vendase, u shemb pothuajse plotësisht. Ndërsa uji u tërhoq, anijet e peshkimit mbetën të bllokuara në shtratin e mëparshëm të liqenit. Zona përfundimisht u bë e njohur si një varrezë anijesh.
Rindërtimi i Veriut
Tharja e liqenit shkaktoi gjithashtu probleme serioze mjedisore dhe shëndetësore. Kripa dhe pluhuri nga shtrati i mëparshëm i liqenit, i kontaminuar me mbetje të pesticideve dhe kimikateve të tjera bujqësore, u përhapën nga era në zonat përreth. Toka u bë gjithnjë e më e kripur dhe më pak pjellore, papunësia u rrit dhe shumë banorë u larguan nga rajoni .
Megjithatë, vitet e fundit ka pasur shenja rimëkëmbjeje. Falë Digës Kok-Aral , të ndërtuar në vitin 2005, Deti Aral i Veriut ka filluar të rimëkëmbet, dhe bashkë me të edhe industria e peshkimit. Sipas të dhënave nga autoritetet kazake në vitin 2026, rreth 4,200 ton peshk u kapën atje në gjashtë muajt e parë të atij viti. Ndërsa pjesa jugore e liqenit mbetet një simbol i katastrofës ekologjike, pjesa veriore tregon se të paktën një rimëkëmbje e pjesshme është e mundur.
