Një bashki historike në flakë, dyqane të plaçkitura, mijëra arrestime dhe një president që i drejtohet kombit. Franca përjetoi një nga ditët e saj më të dhunshme në vite të shtunën dhe trazirat nuk qëndruan brenda kufijve të saj.
Nga Belgjika dhe Italia në Shqipëri, Greqi, Portugali dhe Spanjë, të rinjtë kanë dalë në rrugë javët e fundit. Arsyet nuk janë të njëjta kudo, por pakënaqësia është e ngjashme: kostoja e jetesës, strehimi që të rinjtë nuk mund ta përballojnë dhe arsimi që po dështon.
E gjitha filloi në Créteil
Shkëndija u ndez një muaj më parë. Mobilizimi filloi më 21 shtator në shkollën e mesme Antoine-de-Saint-Exupéry në Créteil, një ditë pasi mësuesit hynë në grevë më 17 shtator për mungesë fondesh dhe stafi. Nxënësit u ankuan për klasa të mbipopulluara, mungesë mësuesish, një orar të mbingarkuar, ndërtesa të rrënuara dhe stres për platformën e pranimeve në universitetin Parcoursup.
Presidenti i sindikatës së shkollave të mesme USL, Ryad Rani, dha shembullin e një nxënësi që ishte pa mësues frëngjishteje për shtatë muaj gjatë vitit që po jepte provimin në atë lëndë, si dhe të një klase me 32 deri në 36 nxënës.
Bllokadat u përhapën shpejt në të gjithë vendin nëpërmjet rrjeteve sociale. Ministria e Brendshme njoftoi se 1,949 persona u arrestuan vetëm më 1 tetor dhe qeveria akuzoi të majtën ekstreme për nxitje të trazirave për përfitime politike. Partia e akuzuar për këtë, Franca e Papushtuar, pretendon se lëvizja ishte spontane.
Reagimi i ashpër i policisë, në të cilin u plagosën edhe fëmijë, shkaktoi kritika. Amnesty International dënoi përdorimin “joproporcional” të forcës, Human Rights Watch raportoi lëndime serioze ndaj fëmijëve, dhe Zyra e OKB-së për të Drejtat e Njeriut shprehu shqetësim dhe bëri thirrje për qetësim të situatës.
E shtuna që tronditi Francën
Ndërkohë, kryengritja shkollore është bashkuar me një pakënaqësi më të gjerë për koston e lartë. Sipas informacionit të Ministrit të Brendshëm, Laurent Nuñez, 550,000 njerëz morën pjesë në 110 marshime proteste të shtunën, nga të cilat 110,000 ishin në Paris, ndërsa organizatorët flasin për 800,000.
Shumica e protestave ishin paqësore, por ato u shndërruan në trazira në mbrëmje. Në Lyon, një agjenci udhëtimesh u dogj, në Marsejë u dëmtuan dyqane dhe një stacion policie bashkiake, dhe në Limoges, u dogj bashkia historike e shekullit të 19-të. Sipas shifrave të raportuara nga BBC, policia arrestoi rreth 2,400 persona.
Presidenti Emmanuel Macron iu drejtua kombit të dielën. Ai tha se demonstruesit me “kërkesa legjitime” duhet të dallohen nga ata që “shkatërruan, shkatërruan dhe plaçkitën”. Ai njoftoi se prefektët dhe kryetarët e bashkive do të punonin së bashku për të mbrojtur dyqanet dhe ndërtesat dhe premtoi “transparencë të plotë” në lidhje me veprimet e policisë. Trazirat kanë rritur më tej presionin mbi Macron, mandati i të cilit skadon në vitin 2027.
Belgjika: një mësim nga Franca
Lëvizja u përhap fillimisht në Belgjikën fqinje. Nxënësit e shkollave të mesme atje kanë protestuar që nga 1 tetori kundër planit për të kursyer 500 milionë euro në arsimin në gjuhën frënge deri në vitin 2029. Epiqendra është Liège, ku, sipas zyrës së prokurorit, 22 oficerë policie u plagosën vetëm në një ditë. Në Bruksel, një marshim i veçantë kundër masave shtrënguese mblodhi rreth 30,000 njerëz, sipas vlerësimeve të policisë.
Itali: “Dita pa Melonin” dhe kaos në Milano
Më 16 tetor, studentët italianë në Milano, Torino, Bolonjë, Verona, Romë dhe Bari filluan të protestonin, duke ndjekur shembullin e bashkëmoshatarëve të tyre francezë, nën emrin “Dita Pa Meloni”, duke aluduar në kryeministrin Giorgio Meloni. Ata kërkojnë, ndër të tjera, që shteti të shpenzojë më shumë për arsimin dhe më pak për armatimet.
Të shtunën, Milano u shndërrua në një fushë beteje. Protesta kundër çmimeve të larta dhe pagave të ulëta, e organizuar në internet nga një lëvizje që e quan veten jopartiake dhe nuk është e lidhur me sindikatat tradicionale, mblodhi rreth 5,000 persona. Disa prej tyre, kryesisht të rinj të maskuar, u përleshën me policinë pranë katedrales. Agjencia italiane ANSA raporton se të paktën katër policë dhe 20 demonstrues u plagosën vetëm në Milano, dhe më shumë se 50 të rinj u arrestuan, gjysma e të cilëve janë të mitur. Trazira shpërthyen gjithashtu në Torino dhe Bolonja, dhe Meloni tha se çdo përmbajtje në dënimin e dhunës është në fakt justifikimi i saj.
Shqipëria: “Revolucioni i Flamingo-ve” në rrugët e Tiranës
Në Shqipëri, studentët iu bashkuan protestës për kushte më të mira studimi në një lëvizje më të gjerë antiqeveritare. Demonstruesit në Tiranë sulmuan ndërtesat qeveritare, bankat dhe dyqanet në trazira që zgjatën më shumë se tetë orë. Lëvizja, e quajtur “Revolucioni i Flamingo-s”, po bën thirrje për dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama për shkak të akuzave për korrupsion dhe kundërshton një projekt luksoz për bregun e detit të lidhur me Jared Kushner, dhëndrin e Presidentit të SHBA-së Donald Trump.
Policia njoftoi se 51 oficerë policie u plagosën vetëm të mërkurën dhe 65 persona u arrestuan. Rama fajësoi opozitën për kaosin, ndërsa shefi i policisë Skënder Hita tha se vetëm disa studentë ishin midis të ndaluarve.
Greqia, Portugalia dhe Spanja: një apartament si luks
Në Athinë, më 13 tetor, studentët filluan një protestë në sheshin Syntagma, përpara Parlamentit dhe Ministrisë së Financave, për shkak të çmimeve të papërballueshme të akomodimit të studentëve dhe financimit të pamjaftueshëm të arsimit publik.
Në Portugali, kriza e strehimit ka dalë në rrugë. Lëvizja për të drejtat e strehimit në Lisbonë ka njoftuar një tubim në Sheshin Rossio të shtunën, më 17 tetor, duke thënë se do të ndjekë shembullin e kampit të Madridit. Qeveria po përgjigjet ashpër. Ministri i Çështjeve Parlamentare, Carlos Abreu Amorim, tha se qeveria “nuk do t’u dorëzohet britmave nga rrugët”.
Spanja është një shembull se sa larg mund të shkojë një valë. Protestat filluan pasi 87-vjeçarja Maricarmen Abascal u dëbua nga apartamenti i Madridit ku kishte jetuar për më shumë se 70 vjet më 23 shtator. Ajo vdiq më vonë në spital. Pasi parlamenti hodhi poshtë masat e qeverisë për të lehtësuar krizën e strehimit, kryeministri Pedro Sánchez thirri zgjedhje të parakohshme për 29 nëntor. Sindikatat kryesore kanë thirrur një grevë të përgjithshme për 11 nëntor, e para në Spanjë që nga viti 2012.
Çfarë lidh Parisin, Milanon dhe Tiranën
Nuk ka një organizatë të vetme pas këtyre protestave dhe ato nuk kanë një udhëheqje të përbashkët. Megjithatë, ato kanë disa emërues të përbashkët. Ato vishen kryesisht nga të rinjtë dhe temat që ata kërkojnë janë të ngjashme: shtrenjtësia, strehimi dhe gjendja e shkollave. Shumë lëvizje kopjojnë hapur njëra-tjetrën. Studentët italianë u bëjnë thirrje aktivistëve francezë, aktivistëve portugezë në Madrid dhe thirrjet po përhapen në rrjetet sociale. Një pjesëmarrëse në protestën në Lisbonë i tha agjencisë Lusa se mësoi për tubimin në Instagram dhe se u frymëzua nga shembulli i Spanjës.
Në të gjitha vendet, autoritetet po përsërisin të njëjtin mesazh: kërkesat janë legjitime, por dhuna jo. Ajo që sjell vala e ardhshme varet gjithashtu nëse qeveritë ofrojnë përgjigje konkrete. Kryeministri francez Sébastien Lecornu u ka urdhëruar ministrave të paraqesin propozime fillestare mbi kërkesat kryesore të studentëve deri në fund të tetorit, duke përfshirë zëvendësimin e mësuesve që mungojnë dhe riparimin e ndërtesave të vjetra të shkollave.
