Një verë jashtëzakonisht e nxehtë në Evropë ka marrë më shumë se 50,000 jetë njerëzish në zonat urbane, sipas një raporti të ri, duke e bërë atë më vdekjeprurësen e regjistruar ndonjëherë. Shkencëtarët thonë se ndryshimi i klimës, i shkaktuar kryesisht nga djegia e lëndëve djegëse fosile, është përgjegjës për rreth dy të tretat e këtyre vdekjeve. Shifra tejkalon shumë rekordet e mëparshme prej rreth 29,000 vdekjesh në verën e vitit 2022 dhe 28,000 gjatë valës së nxehtësisë së vitit 2003, raporton Euronews .
Të dhënat tregojnë qartë nxehtësinë ekstreme që përjetoi kontinenti me ngrohjen më të shpejtë në botë midis qershorit dhe gushtit të këtij viti. Një seri valësh të nxehti i rritën temperaturat në Evropën Perëndimore me 2.9°C mbi mesataren e periudhës 1991-2020.
Në disa ditë, temperaturat u rritën deri në 12°C mbi mesataren, duke goditur vendet e pamësuara dhe të papërgatitura për ekstreme të tilla. “Këto shifra janë një kujtesë e fortë se verat gjithnjë e më të nxehta dhe ekstreme po kanë pasoja gjithnjë e më të rënda për shëndetin publik”, tha bashkautori i studimit, Dr. Clair Barnes, një studiues në Imperial College London.
Si u vlerësuan vdekjet
“Pas statistikave janë njerëz të vërtetë që humbën jetën dhe familjet që i vajtojnë.” Pothuajse një e treta e vdekjeve të vlerësuara ndodhën gjatë një vale veçanërisht intensive të nxehtësisë midis 17 qershorit dhe 1 korrikut, kur temperaturat ishin mesatarisht 5.3°C mbi normalen.
Studimi përdori modelimin për të vlerësuar numrin e vdekjeve të tepërta të lidhura me nxehtësinë gjatë verës që nga fillimi i shekullit. “Barra e vërtetë e vdekshmërisë që lidhet me nxehtësinë nuk po regjistrohet drejtpërdrejt”, shpjegon bashkautori i studimit, Dr. Malcolm Mistry i Shkollës së Higjienës dhe Mjekësisë Tropikale në Londër.
“Prandaj, nxehtësia shpesh quhet ‘vrasësi i heshtur’ dhe numri i vdekjeve në shumë pjesë të botës mbetet i paraportuar.” Shkencëtarët përdorën të dhëna dhe modele të temperaturës bazuar në marrëdhënien historike midis nxehtësisë dhe vdekshmërisë për të vlerësuar numrin e viktimave në verën e vitit 2026.
Ato përfshinë në analizë karakteristikat gjeografike dhe mjedisore, faktorët socioekonomikë, aksesin në shërbimet shëndetësore dhe marrëdhënien specifike të moshës midis temperaturës dhe vdekshmërisë. Modelimi u aplikua në 854 zona urbane në Bashkimin Evropian, Mbretërinë e Bashkuar, Norvegji dhe Zvicër, duke mbuluar rreth 40 përqind të popullsisë së këtyre 30 vendeve.
Krahasimi i temperaturës
Një studim i veçantë që mbulon periudhën 2000-2025 u përdor për verifikim dhe rezultatet e tij u gjetën kryesisht në përputhje me statistikat zyrtare nga autoritetet kombëtare të shëndetësisë. Shumë vende evropiane nuk i kanë publikuar ende shifrat përfundimtare për verën e vitit 2026.
Studiuesit më pas krahasuan temperaturat aktuale me ato që do të priteshin pa ngrohjen globale për të vlerësuar numrin e vdekjeve shtesë. Ata zbuluan se një total prej 65 përqind e vdekjeve të lidhura me nxehtësinë e tepërt në verën e vitit 2026 – rreth 32,000 – mund t’i atribuohen ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga njeriu. Në fillim të shekullit, kjo përqindje ishte rreth 40 përqind.
“Ky është një tjetër kujtesë se duhet të ndërmarrim urgjentisht ndërhyrje të synuara për të mbrojtur më të prekshmit. Po aq urgjente është nevoja për t’u larguar shpejt nga lëndët djegëse fosile për të ngadalësuar ndryshimin dhe për të kufizuar ngrohjen në të ardhmen”, thekson Dr. Barnes.
Kush është më në rrezik?
Nxehtësia ekstreme është më e rrezikshmja për grupet vulnerabël. Këtu përfshihen të sëmurët kronikë, të moshuarit, fëmijët shumë të vegjël dhe ata që nuk mund t’i shpëtojnë vapës për arsye fizike ose socioekonomike.
Në analizën për verën e vitit 2026, njerëzit mbi moshën 85 vjeç përbëjnë rreth gjysmën e vdekjeve të vlerësuara. Por edhe të rriturit më të rinj preken: rreth 800 vdekje të tepërta u regjistruan midis njerëzve të moshës 20 deri në 44 vjeç, ndërsa një total prej rreth 6,000 vdekjesh ishin nën moshën 65 vjeç.
Studiuesit vunë re gjithashtu ndryshime gjeografike. Evropa Jugore regjistroi dukshëm më shumë vdekje të lidhura me nxehtësinë sesa Evropa Veriore.
Kjo është kryesisht për shkak të temperaturave më të larta në jug, megjithëse edhe faktorë të tjerë luajtën një rol. Bashkautori i studimit, Dr. Garyfallos Konstantinoudis, thotë se këto përfshijnë ndotje më të lartë të ajrit, mungesë të hapësirave të gjelbra dhe disponueshmërinë e sistemeve të kujdesit shëndetësor dhe paralajmërimit për valët e të nxehtit.
Cili vend është më i godituri?
Rreziqet për shëndetin publik këtë verë kanë qenë të jashtëzakonshme, me disa qeveri që kanë lëshuar paralajmërime dhe vlerësime të vdekshmërisë në kohë reale. Sipas raportit, Italia ka regjistruar numrin më të lartë të vdekjeve të lidhura me nxehtësinë, me një total prej 13,303. Franca ka ndjekur me 7,268 dhe Spanja me 6,824 vdekje.
Vendet tradicionalisht më të ftohta gjithashtu përballuan vështirësi me vapën. Situata atje u bë edhe më e vështirë nga infrastruktura e projektuar për një klimë të ndryshme, si dhe nga banorët që nuk janë mësuar me temperatura të tilla. Gjermania regjistroi rreth 6,340 vdekje të tepërta dhe Mbretëria e Bashkuar 4,354.
“Në Mbretërinë e Bashkuar, vera është historikisht koha më e qetë për sistemin shëndetësor. Megjithatë, kjo verë ka sjellë presione të krahasueshme me një sezon të ashpër viral dimëror”, thotë Andrew Hartle, profesor i anesteziologjisë në Imperial College Healthcare. Saktësia e këtij modelimi u lejon shërbimeve shëndetësore të përgatiten për ngjarje ekstreme përpara se ato të ndodhin.
Zonat e gjelbra
Përveç reduktimit të emetimeve të gazrave serrë, qytetet mund të investojnë në zona “të gjelbra-blu” siç janë parqet dhe trupat ujorë, të cilat njëkohësisht ulin temperaturat dhe përmirësojnë cilësinë e ajrit. Autorët e studimit thonë se Evropa veriore dhe perëndimore duhet të miratojnë zgjidhje nga jugu, ku disa masa janë tashmë të vendosura mirë.
Kjo përfshin investimin në strehimore publike me ajër të kondicionuar, përshtatjen e ndërtesave, si p.sh. duke instaluar perde të jashtme, dhe inkurajimin e ndryshimeve në sjellje. Qytetarëve u këshillohet të kontrollojnë fqinjët e moshuar, të shmangin daljen në diellin e mesditës, t’i marrin seriozisht paralajmërimet, të qëndrojnë në hije dhe të pinë mjaftueshëm ujë.
