Komisionerja e Zgjerimit e Bashkimit Evropian, Marta Kos, e përgëzoi fituesin e Listës së Studentëve, Ilija Srdanović, dhe me këtë rast i ofroi mbështetjen e saj qeverisë së re serbe, duke thënë se vlerat e promovuara nga SL do ta afrojnë Serbinë me Evropën.”Fola me Ilija Srdanoviç për të përgëzuar Listën e Studentëve për fitoren e saj mbresëlënëse në zgjedhje. Folëm për rëndësinë e ndërtimit të besimit. Qytetarët e Serbisë dhanë një mandat të fortë për ndryshim. Kërkesat e tyre për sundimin e ligjit, luftën kundër korrupsionit dhe median e lirë përfaqësojnë reforma që mund ta afrojnë Serbinë me Bashkimin Evropian. Ne jemi të gatshëm të mbështesim Qeverinë e re të Serbisë në përparimin në rrugën e saj evropiane”, tha Kos në një postim në llogarinë e saj në Instagram.Në një njoftim tjetër, ajo theksoi se, pas pothuajse dy vitesh protestash për demokraci, sundim të ligjit dhe luftë kundër korrupsionit, qytetarët e Serbisë dolën në numër historikisht të madh dhe se gjatë protestave dhe pjesëmarrjes masive në zgjedhje, ata portretizuan vlerat që janë në zemër të BE-së. Ajo tha se një kapitull i ri i integrimit evropian mund të fillojë për Serbinë dhe se dera e BE-së është e hapur për bashkëpunim dhe përparim të mëtejshëm.
Gjatë fushatës zgjedhore, patëm mundësinë të dëgjonim se zgjedhja e Listës Studentore do ta distancojë Serbinë nga BE-ja, duke pasur parasysh një mesazh të tillë nga Komisioneri për Zgjerim, lind pyetja se sa mirë u mbështetën parashikime të tilla dhe çfarë nënkuptojnë në të vërtetë mesazhet e Komisionit Evropian për rrugën e mëtejshme evropiane të vendit. Bashkëbiseduesit tanë tregojnë se këto mesazhe nga Brukseli janë inkurajuese, por se rrjedha e mëtejshme e integrimit evropian varet nga zgjidhja e çështjeve kryesore sistemike dhe gjeopolitike.
Analisti Dragomir Angjelkoviq i thotë gazetës Danas se vlerat që përfaqëson Lista e Studentëve në luftën kundër korrupsionit, krimit dhe devijimeve të tjera të ndryshme sistemike me siguri do ta afrojnë Serbinë me BE-në në ato sfera dhe se Marta Kos nuk gabon në këtë drejtim. Megjithatë, sipas tij, gjërat janë më komplekse.
Në programin e saj, lista studentore mori në mënyrë të qartë qëndrimin se do të kundërshtoje pavaresin e Kosovës dhe se nuk do ta lejonte Kosovën të anëtarësohej në organizata ndërkombëtare. Një qëndrim i tillë është inkurajues nga një këndvështrim patriotik, por bie ndesh me planin franko-gjerman, i cili, falë marrëveshjes jokushtetuese të Vuçiçit, u bë pjesë e Kapitullit 35 të Negociatave.
Ai kujton se plani i përmendur parashikon që marrëdhëniet midis Beogradit dhe Prishtines të rregullohen në bazë të Kartës së OKB-së, që do të thotë se Serbia de facto e njeh Kosovën, dhe përveç kësaj, Serbia kërkohet të bjerë dakord që Kosova t’i bashkohet të gjitha organizatave ndërkombëtare.
Kur merret parasysh kjo, Angjelković thekson se për të përshpejtuar integrimin evropian të Serbisë me mundësinë reale të hyrjes së vendit tonë në BE, Brukseli do të duhej të kthehej në qëndrimet që kishte para vitit 2023, kështu që Beogradit përsëri i kërkohet vetëm të normalizojë marrëdhëniet me Prishtinën pa pranuar pavarësinë e saj të rreme. Sipas tij, një mundësi tjetër është që Lista e Studentëve të shkelë parimet e saj, por kjo do të shkatërronte besimin e qytetarëve se do ta ringjallë Serbinë në bazë të respektimit të premtimeve programatike që ka bërë.
“Kjo nuk do të ishte e favorshme për rivendosjen e rendit ligjor dhe demokracisë në Serbi. Marta Kos dhe udhëheqës të tjerë të BE-së do të duhet ta kuptojnë këtë dhe se nëse ata vërtet duan përparimin e Serbisë në rrugën evropiane, ata duhet të inkurajojnë ndryshime pozitive sistemike këtu dhe jo të na mbyllin derën duke imponuar kombinime të papranueshme anti-serbe”, përfundon ai.
Naim Leo Beshiri, drejtor i Institutit për Çështje Evropiane, i thotë gazetës Danas se deklarata e Komisioneres Evropiane Marta Kos nga 26 tetori përfaqëson një sinjal të rëndësishëm politik se Komisioni Evropian njeh mundësinë e rivendosjes së marrëdhënieve me Serbinë, por edhe të daljes nga stanjacioni shumëvjeçar i integrimit evropian.
Sipas tij, është veçanërisht domethënëse që Kos nuk këmbënguli në angazhimin ideologjik të shumicës së re, por njohu kërkesat e studentëve për sundimin e ligjit, luftën kundër korrupsionit dhe lirinë e medias si reforma që e afrojnë Serbinë me Bashkimin Evropian. Me këtë, Brukseli praktikisht konfirmoi se demokratizimi i Serbisë dhe integrimi i saj evropian nuk janë dy procese të ndara politike.
“Kjo është gjithashtu e rëndësishme për shkak të përpjekjes për ta paraqitur Listën Studentore si një forcë politike që do ta distancojë Serbinë nga Evropa gjatë fushatës. Një vlerësim i tillë injoroi ndryshimin midis heterogjenitetit ideologjik të kandidatëve, pozicioneve të tyre në politikën e jashtme dhe vlerave të njerëzve që i mbështetën ata. Sipas anketës së CRTA-së dhe Universitetit Stanford nga qershori 2026, 75 përqind e votuesve të Listës Studentore mbështetën marrëdhënie më të ngushta me Bashkimin Evropian, ndërsa vetëm 10 përqind preferuan Rusinë. Midis votuesve të SNS-së, raporti ishte pothuajse i kundërt: vetëm 15 përqind zgjodhën afrimin me BE-në, dhe madje 60 përqind për Rusinë”, thotë bashkëbiseduesi ynë, duke shtuar se këto të dhëna nuk përfaqësojnë një masë të drejtpërdrejtë të mbështetjes për anëtarësimin në BE, por tregojnë qartë se elektorati i orientuar drejt Evropës ishte shumë më i përfaqësuar midis mbështetësve të ndryshimeve politike sesa midis mbështetësve të qeverisë së mëparshme”, thotë ai.
Beshiri thekson se struktura e vlerave të atij elektorati është edhe më domethënëse. Sipas të njëjtit sondazh, thotë ai, 85 përqind e mbështetësve të Listës Studentore e konsideronin demokracinë si formën më të mirë të sistemit politik, krahasuar me 38 përqind të votuesve të SNS-së.
“Korrupsioni sistemik ishte një nga tre problemet më të rëndësishme për 46 përqind të votuesve studentë, arsimi për 45 përqind, liria e medias për 27 përqind dhe integrimi evropian për 21 përqind. Me fjalë të tjera, përparësia e këtyre votuesve nuk ishte një kthesë gjeopolitike, por një ndryshim në mënyrën se si funksionon shteti. Pikërisht këtu qëndron potenciali më i madh për integrimet e ardhshme evropiane: axhenda e reformave të qeverisë së re përkon kryesisht me kushtet thelbësore që Bashkimi Evropian i ka vendosur Serbisë prej vitesh”, shpjegon ai.
Megjithatë, Beshiri thekson se nuk duhet idealizuar Lista e Studentëve ose të supozohet se një ndryshim i qeverisë do të thotë automatikisht anëtarësim i përshpejtuar në BE.
“Heterogjeniteti i saj politik, kundërshtimi ndaj sanksioneve kundër Rusisë, këmbëngulja për një referendum për anëtarësim dhe një politikë e pamjaftueshme ndaj Kosovës paraqesin sfida serioze”, thekson ai, duke shtuar se në korrik 2026 Parlamenti Evropian përsëriti kërkesën për harmonizimin e Serbisë me sanksionet kundër Rusisë, ndërsa Komisioni Evropian e lidh progresin në negociata me normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën. Këto janë çështje që qeveria e ardhshme nuk do të jetë në gjendje t’i shtyjë përgjithmonë. Megjithatë, fakti që ka mosmarrëveshje mbi prioritetet e politikës së jashtme nuk do të thotë se nuk ka marrëveshje për reformat demokratike. Janë pikërisht rezultatet e këtyre reformave që mund të ndërtojnë gradualisht një konsensus më të gjerë shoqëror mbi të ardhmen evropiane të Serbisë”, tha ai.
