Të paktën 21 fluturime dhe disa aeroporte në të gjithë Evropën u goditën nga kërcënime me bomba dje, duke detyruar aeroplanët të devijoheshin dhe në disa raste avionë ushtarakë të ngriheshin në ajër. Të gjitha kërcënimet rezultuan të rreme, por njëkohësia e tyre dhe koordinimi i mundshëm ngritën pyetje nëse Rusia qëndronte pas tyre, raporton BBC .
Në pothuajse të gjitha rastet, me përjashtim të dukshëm të Aeroportit Heathrow të Londrës, kërcënimet u konsideruan mjaftueshëm serioze për të justifikuar masat e sigurisë. Në Itali, avionë luftarakë u ngritën në ajër për të shoqëruar një nga avionët e kërcënuar. Edhe pse nuk u gjetën pajisje shpërthyese, kjo nuk do të thotë që kërcënimet e ardhshme mund të përjashtohen si të rreme.
Pse dyshohet Rusia?
Seria e kërcënimeve të njëkohshme vjen pas incidenteve të tjera të dyshimta në të gjithë Evropën. Në muajt e fundit, sulmet kibernetike dhe pamjet e pashpjegueshme të dronëve mbi vende të ndjeshme kanë ngritur dyshime për veprime të mundshme të koordinuara.
Në ditët e fundit, u regjistruan gjithashtu sulme hakerash ndaj sistemeve të ftohjes në supermarkete dhe në një bankë gjaku, si dhe një incident i dyshimtë në kufirin polak me Rusinë. Në gusht, një sulm me dron u krye në aeroportin gjerman Leipzig/Halle, për të cilin Ministri i Brendshëm gjerman akuzoi publikisht Moskën.
Disa analistë besojnë se kërcënimet ndaj avionëve të pasagjerëve mund të jenë një shembull tjetër i luftës hibride, ose veprimeve që synojnë të prishin funksionimin e një shteti pa konflikt të hapur ushtarak.
Çfarë është lufta hibride?
Operacione të tilla mund të përfshijnë sabotim, sulme kibernetike, dezinformim dhe forma të tjera të ndërprerjes së infrastrukturës ose jetës së përditshme. Karakteristika e tyre dalluese është se autorët shpesh mbeten të panjohur ose mund të mohojnë përgjegjësinë, dhe incidentet në përgjithësi mbeten nën pragun që mund të shkaktojë një përgjigje mbrojtëse kolektive sipas Nenit 5 të NATO-s.
Rusia është e pakënaqur me mbështetjen e NATO-s për Ukrainën, e cila po e bën më të vështirë arritjen e qëllimeve të saj të luftës. Disa blogerë rusë kanë sugjeruar që edhe vendet perëndimore duhet të ndiejnë pasojat e ndërprerjes së trafikut ajror.
Si argumente, ata përmendin sulmet me dronë ukrainasë që kërcënojnë funksionimin e aeroporteve ruse dhe sanksionet perëndimore që i pengojnë linjat ajrore ruse të përdorin hapësirën ajrore evropiane.
Ende nuk ka prova kundër Rusisë.
Pavarësisht dyshimeve, deri të enjten në mbrëmje nuk kishte dalë asnjë provë e fortë që lidhte kërcënimet ndaj avionëve evropianë me Rusinë, Iranin apo grupet që vepronin në emër të tyre.
Një nga të dhënat që hetuesit mund të kenë është një email i dërguar autoriteteve të aeroportit të Romës të enjten në mëngjes. Dërguesit e tij e identifikuan veten si “Luftëtarë të Shtetit Mashkullor”, gjë që mund të tregojë për një grup rus të ekstremit të djathtë.
Ky është një grup i njohur si Legjioni Muzhskoi, ose Legjioni i Burrave, pikëpamjet e të cilit janë aq ekstreme sa një gjykatë në Moskë e ndaloi atë në vitin 2021. Pavarësisht ndalimit, ai mbajti dhjetëra mijëra ndjekës në Telegram dhe anëtarët e tij mirëpritën pushtimin rus të Ukrainës në vitin 2022.
Kush i dërgoi kërcënimet?
Megjithatë, as ai mesazh nuk vërteton se kush është përgjegjës për kërcënimet. Nuk përjashtohet që dikush tjetër ta ketë përdorur emrin e grupit ekstremist rus për të fshehur identitetin e vet ose për të drejtuar dyshimet në anën e gabuar.
Edhe nëse mesazhi është autentik, ai mund të mos përmbajë të dhëna që do t’i mundësonin policisë të përcaktojë se kush po organizon raportimet e rreme dhe për çfarë qëllimi.
Prandaj, është thelbësore që policia kombëtare, aeroportet dhe ministritë e transportit të gjejnë prova konkrete për origjinën e kërcënimeve. Në të njëjtën kohë, ato duhet të përcaktojnë se si të zbusin pasojat e incidenteve të reja të mundshme, pa lënë pas dore sigurinë e pasagjerëve.
