Aleksandar Vuçiç, presidenti i Serbisë, e përfundon mandatin e tij në mosbesim të thellë dhe marrëdhënie shumë të këqija me Malin e Zi, të cilin nuk e konsideron shtet sovran, por një zonë ku Serbia duhet të ruajë një ndikim vendimtar politik, shoqëror dhe identitar.
Nuk është më mirë me rajonin, i cili, në vend të një politike fqinjësie të mirë dhe respekti të ndërsjellë, e përdori atë si një hapësirë për llogaritje politike dhe ruajtje të pushtetit. Vuçiç po përpiqet ta paraqesë veten si një partner kyç të Perëndimit në Ballkan, kështu që suksesi i Podgoricës mund ta relativizojë atë pozicion.
Kështu thonë bashkëbiseduesit e Danas për trashëgiminë e Vuçiçit në marrëdhëniet me Podgoricën.
Në këtë kohë të vitit, vite më parë, “boshtet e luftës” dhe retorika ndaj Kroacisë dhe Bosnjës e Hercegovinës zbulohen për shkak të përkujtimit të vuajtjeve të qytetarëve në luftën e viteve 1990.
Tani ishte radha e Malit të Zi, vendimi i të cilit për të mos dërguar një delegacion në Mrkonjić Grad për të shënuar përvjetorin e Stuhisë, por për të pasur një përfaqësues në Knin për të shënuar veprimin e ushtrisë kroate, e zemëroi Vuçiçin, për të mos thënë më shumë.
Madje, në fjalimin e tij në Mrkonjić Grad, Vuçiç tha se mendonte se kishte rënë dakord me përfaqësuesit e Malit të Zi, disa vjet më parë në Beograd , që të mos shkonin në përkujtimoren e Bljeskos. Vuçiç fajëson Malin e Zi, siç tha ai, për “katër herë akuza për gjenocid”.
Ai tha gjithashtu se e gjithë axhenda evropiane e Malit të Zi bazohet në antiserbizëm dhe veprime kundër Serbisë dhe se pret që ata të sillen shumë më keq .
Vetëm një muaj më parë, Vuçiç foli për rëndësinë e bashkëpunimit të ngushtë dhe marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë midis vendeve në rajon.
Gjatë qëndrimit të tij në Tivat, në fillim të qershorit, ai tha se para fundit të vitit, do ta ftonte përsëri Presidentin e Malit të Zi, Jakov Milatoviq, për të vizituar Beogradin. Pas fjalimit në Mrkonjić Grad, dërgimit të një aeroplani me persona të dyshimtë në Tivat, masave reciproke që ndalojnë hyrjen e qytetarëve të Malit të Zi në vend për shkak të pronarit të Informer, dhe të gjitha këtyre në dy muajt e fundit, duket se ai mund të ketë ndryshuar mendje.
Daliborka Uljarević, drejtoreshë ekzekutive e Qendrës për Edukim Qytetar nga Mali i Zi, i thotë gazetës Danas se qëndrimi aktual i Vuçiçit ndaj Malit të Zi është vazhdim i politikës që ai ka udhëhequr prej vitesh – deklarativisht miqësore, por në thelb paternaliste dhe ndërhyrëse.
– Ai kurrë nuk e pranoi Malin e Zi si një shtet plotësisht sovran, por si një zonë ku Serbia duhet të ruajë një ndikim vendimtar politik, shoqëror dhe identitar – thekson ajo.
Dhe ai deklaron se reagimi për shkak të mungesës së zyrtarëve të lartë malazezë në Mrkonjić Grad vetëm sa e konfirmon këtë model.
– Në vend që të pranojë të drejtën legjitime të një shteti sovran për të marrë në mënyrë të pavarur vendime për politikën e jashtme, Vuçiç i interpreton ato si një akt mosbesnikërie ose përafrimi. Kjo tregon se Mali i Zi dhe rajoni ende shihen nga pozicioni i tutelës politike, jo i partneritetit, prandaj mbetet një nga gjeneratorët kryesorë të paqëndrueshmërisë në Ballkanin Perëndimor – thotë Uljareviç.
Ajo deklaron se në të njëjtën kohë, fakti që Mali i Zi po përparon drejt BE-së shumë më shpejt se Serbia është qartësisht politikisht i padurueshëm.
– Kjo e rëndon më tej qeverinë e tij tashmë të tronditur, e cila për vite me radhë ndërtoi një narrativë për Serbinë si lidere e padiskutueshme e integrimit evropian në rajon. Megjithatë, qëndrimi i Vuçiçit ndaj Malit të Zi nuk është vetëm një shprehje e frustrimit për shkak të progresit të tij evropian, por një kombinim i nevojave të brendshme politike, ambicieve dhe një përpjekjeje të vazhdueshme për të mbajtur ndikimin dominues politik të Serbisë në Mal të Zi dhe më gjerë – thotë bashkëbiseduesi ynë.
Sipas saj, disa nga aktorët politikë që sot formojnë qeverinë në Mal të Zi kanë mbajtur prej kohësh marrëdhënie të ngushta me Vuçiçin dhe nuk e kanë fshehur mbështetjen e tyre te Beogradi në proceset kryesore politike.
– Kjo krijoi një asimetri politike nga e cila Vuçiç padyshim nxjerr pritjen që Mali i Zi sot ta përshtasë politikën e tij me interesat e tij. Kjo është arsyeja pse heshtja e Podgoricës zyrtare ndaj fyerjeve të shpeshta që vijnë nga Beogradi, qoftë nga Vuçiç, qoftë nga media dhe besnikët politikë pranë tij, është veçanërisht e habitshme. Por asnjë nga këto nuk mund të jetë një justifikim për të sfiduar të drejtën e Malit të Zi për të udhëhequr në mënyrë të pavarur politikën e tij të jashtme, rrugën evropiane dhe marrëdhëniet në rajon – shpjegon ai.
Uljarević pohon se marrëdhëniet e qëndrueshme të fqinjësisë së mirë mund të ndërtohen vetëm mbi respektin e ndërsjellë për sovranitetin dhe barazinë, dhe jo mbi pritjen e bindjes politike.
– Megjithatë, një qasje e tillë është e vështirë të pritet nga Aleksandar Vuçiç, politika e të cilit bazohet në dominimin personal, kontrollin dhe një distancë gjithnjë e më të dukshme nga realiteti politik – thotë Uljareviç.
Ksenija Marković, sekretarja ndërkombëtare e DS-së, mendon në të njëjtën mënyrë, e cila i thotë Danas se Vuçiç do ta lërë Serbinë me marrëdhënie të prishura me Malin e Zi dhe me mosbesimin e thellë që ka prodhuar sistematikisht për vite me radhë në fund të mandatit të tij presidencial.
– Në vend të një politike fqinjësie të mirë dhe respekti të ndërsjellë, rajoni u përdor si hapësirë për llogaritje politike dhe ruajtjen e pushtetit të vet – pohon ajo.
Dhe ai thekson se mungesa e përfaqësuesve malazezë në përkujtimoren në Mrkonjić Grad nuk duhet të jetë arsye për zemërim, por për një rishqyrtim serioz të politikës së jashtme të Serbisë.
– Kur ke shkatërruar besimin me fqinjët e tu më të afërt për vite me radhë, nuk mund të presësh që gjestet simbolike të zëvendësojnë atë që është humbur – thekson ajo.
Dhe ai shpjegon se Vuçiç i shndërroi temat dhe përkujtimet më të ndjeshme historike në një instrument të politikës ditore.
– Në vend që të jenë vende kujtimi dhe pajtimi, ato janë bërë një mjet për mobilizim politik dhe thellim të përçarjeve në rajon. Një politikë e tillë nuk u solli asnjë përfitim qytetarëve të Serbisë, por na distancoi më tej nga fqinjët dhe partnerët tanë evropianë – thotë ai.
Dhe ai thekson se qëndrimi i tij ndaj Malit të Zi, të cilin ai kurrë nuk e pranoi si një shtet sovran që merr në mënyrë të pavarur vendimet e veta politike, është veçanërisht simptomatik.
– Në të njëjtën kohë, është gjithnjë e më e qartë se ai është i frustruar nga përparimi i Malit të Zi drejt anëtarësimit në BE. Nëse Podgorica bëhet anëtari i ardhshëm i BE-së, kjo do të jetë prova më e mirë se politika e zgjerimit është ende e mundur, por edhe prova më bindëse e dështimit të qeverisë së Aleksandar Vuçiç. Ndërsa Mali i Zi po përparon drejt Evropës, Serbia nën regjimin e tij po mbetet gjithnjë e më shumë prapa – sipas Markoviqit.
Ndërsa Mijat Kostić, një studiues i Rrugës së Tretë të Re, thekson se në vitin e fundit, marrëdhënia e Vuçiçit me Malin e Zi mund të shihet përmes dy aspekteve të ndërlidhura: çështja e identitetit dhe pozicionimi gjeopolitik rajonal.
– Nga perspektiva e tij, Podgorica ka kohë që ndërton një identitet modern malazez duke u distancuar nga Serbia, gjë që ilustrohet nga lëvizje të tilla si njohja e Kosovës, pjesëmarrja e përfaqësuesve shtetërorë në përkujtimin e “Stuhisë” ose qëndrimi ndaj Kishës Ortodokse Serbe. Vuçiç nuk e mohon plotësisht ekzistencën e një identiteti të veçantë malazez, por kritikon përpjekjet për të hequr ose margjinalizuar komponentin serb prej tij. Në të njëjtën kohë, ai beson se lëvizje të caktuara nga autoritetet në Podgoricë shkojnë kundër interesave të serbëve në Mal të Zi dhe konceptit të një lidhjeje më të ngushtë kulturore dhe identitare të popullit serb, të cilën qeveria shpesh e promovonte si “bota serbe”, shpjegon ai për Danas.
Një aspekt tjetër, shton ai, lidhet me pozicionin ndërkombëtar të Malit të Zi, i cili si anëtar i NATO-s dhe një vend që BE-ja aktualisht e sheh si anëtarin më të mundshëm të ardhshëm, është gjithashtu një konkurrent simbolik i Serbisë në përfaqësimin rajonal.
– Vuçiç përpiqet ta paraqesë veten si një partner kyç të Perëndimit në Ballkan, kështu që suksesi i Podgoricës mund ta relativizojë atë pozicion. Prandaj, retorika më e ashpër ndaj Malit të Zi ka edhe një funksion të brendshëm politik: t’i tregojë elektoratit se Vuçiç po lufton vazhdimisht për mbrojtjen e popullit dhe identitetit serb jashtë Serbisë, por edhe ta paraqesë Serbinë si një vend më serioz dhe me ndikim sesa fqinji i saj më i vogël, thekson Kostiç.Në këtë mënyrë, thuhet, po ndërtohet narrativa se Vuçiç është një politikan më serioz dhe më i përgjegjshëm dhe se Mali i Zi po e ndërton politikën e tij mbi antiserbizmin.
– Kështu, problemet reale të Serbisë, siç janë mungesa e reformave dhe mosrespektimi i politikës së jashtme të BE-së, lihen në plan të dytë dhe vëmendja e publikut drejtohet drejt çështjeve të identitetit dhe atyre kombëtare me të cilat votuesit mund të identifikohen dhe mbështesin Vuçiçin – përfundon Kostiç.
