Ish-komandanti i ushtrisë serbe të Bosnjës dhe i dënuari nga Haga, Ratko Mladiç, ka ndërruar jetë në moshën 84-vjeçare .
Ratko Mladiç, i cili u dënua nga Tribunali i Hagës (ICTY) për gjenocidin në Srebrenicë dhe krime të tjera gjatë konflikteve të luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë në vitet ’90, ka qenë në një spital paraburgimi që nga viti 2024 dhe ishte nën kujdes paliativ për shkak të gjendjes së tij të rëndë shëndetësore. Pasardhësi i Tribunalit të Hagës (MICT) ka refuzuar vazhdimisht kërkesat për lirimin e përkohshëm të Mladiçit për trajtim në Serbi.
Përbindësh
Ai do të mbahet mend si një nga kriminelët më të këqij të luftës dhe njerëzit gjakatarë të shekullit të 20-të, si gjenerali që kreu një operacion gjenocidal në Evropë në fund të shekullit të 20-të. Historia i kujton kriminelët. Janë rritur breza të tërë të rinj që e konsiderojnë atë hero, luftëtar të madh dhe martir për kauzën serbe, ata gjithashtu e vazhdojnë me zell lavdinë e tij dhe e bëjnë emrin e tij jetësor.
Mladić është gjithashtu një fitues në një kuptim konkret politik: e keqja që ai kreu u krye, ndër të tjera, në emër të krijimit dhe mbijetesës së Republika Srpska, e cila që nga fillimi u konceptua si gjenocidale, e pastruar nga kroatët dhe boshnjakët. Duke pasur parasysh përzierjen etnike në BiH, ishte e qartë se një program i tillë politik i shkëputjes dhe copëtimit të BiH dhe spastrimit etnik nuk mund të kryhej pa krime masive dhe në fund të fundit gjenocid. Republika Srpska u certifikua nga Marrëveshja e Dejtonit, ajo ekziston ende sot dhe duket më e fortë se BiH si shtet. Sigurisht, Mladić është një hero në RS.
Republika Srpska është një krijim gjenocidal
Shumë njerëz në Serbi dhe RS e hedhin poshtë cilësimin e Republikës Srpska si gjenocidale. Por vetë Mladić e konsideronte atë si të tillë.
“Prandaj, ne nuk mund të pastrojmë, as nuk mund të kemi një sitë për të shoshitur vetëm që serbët të mbeten ose serbët të zhduken, dhe pjesa tjetër të largohet. Epo, kaq është, kjo nuk do të ndodhë, nuk e di se si do t’ia shpjegojnë botës z. Karaxhiç dhe z. Krajisnik. Kjo, njerëz, është gjenocid.”
Këto fjalë u thanë më 12 maj 1992, nga askush tjetër përveç Ratko Mladiçit, në një seancë të asaj që quhej Kuvendi i Serbëve të Bosnjës. Atë ditë, u themelua Ushtria e Republikës Srpska, Mladiç u emërua komandant i saj, dhe fjalët e cituara janë reagimi i tij ndaj programit politik të paraqitur më parë nga udhëheqja civile e RS-së. “Z. Karaxhiç” në deklaratën e Mladiçit është presidenti i SDS-së dhe udhëheqësi i serbëve të Bosnjës, Radovan Karaxhiç, ndërsa “Z. Krajishnik” është presidenti i asaj asambleje, Momçilo Krajishnik, një nga bashkëpunëtorët më të ngushtë të Karaxhiçit. Që atëherë të gjithë janë dënuar për krime lufte.
Paralajmërimi i Mladiçit drejtuar udhëheqjes politike në vitin 1992, në fillim të luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë, RS-në e atëhershme të panjohur ndërkombëtarisht, se zbatimi i platformës së tyre politike nënkuptonte kryerjen e gjenocidit, doli të ishte plotësisht i saktë. Kulmi i asaj fushate krimesh dhe gjenocidi ishte sigurisht në Srebrenicë, por nuk duhet të harrojmë Prijedorin, Banja Llukën, Sarajevën, Mostarin, pushtimin e Bijeljinës nga Arkani, masakrat në Zvornik, etj.
Prandaj, është krejtësisht në rregull, megjithëse mund të mos jetë më e sakta në kuptimin ligjor, të përshkruhet politika e zbatuar nga Ratko Mladić si gjenocidale, siç e pa dhe e tha ai vetë. Rezultati i asaj politike është RS. Mladić ishte një ushtarak, dhe miku i tij Radovan Karaxhiç ishte udhëheqësi politik i atij projekti politik gjenocidal.
Mladić është fitues edhe për shkak të faktit se u desh kaq shumë kohë për ta sjellë në gjykatë, për t’u gjykuar, kështu që vetëm në vitin 2021 do të arrijmë vendimin përfundimtar në Hagë për këtë kriminel lufte, i cili kreu gjenocidin në Srebrenicë në vitin 1995. Drejtësia është e ngadaltë, por e arritshme – ky është ngushëllimi standard në kohë si ky, por është e qartë se thjesht nuk ka dhe nuk mund të ketë drejtësi të mjaftueshme në vendimin e Mladić-it. Krimet e tij janë aq të mëdha, mizore dhe të përgjakshme, sa nuk ka dënim proporcional për to. Nuk do të ishte as dënim me vdekje.
Vendimi i shkallës së parë 2017
Mladiç apeloi pasi u dënua me burgim të përjetshëm me një vendim të shkallës së parë në vitin 2017 për gjenocidin kundër boshnjakëve nga Srebrenica në vitin 1995, persekutimin e boshnjakëve dhe kroatëve në të gjithë Bosnjën dhe Hercegovinën gjatë luftës 1992-1995, terrorizimin e popullsisë së Sarajevës gjatë rrethimit të qytetit dhe marrjen peng të paqeruajtësve të OKB-së.
Kujtojmë se në vitin 2017, Dhoma Gjyqësore e Tribunalit Ndërkombëtar Penal për ish-Jugosllavinë (ICTY) e shpalli Mlladiçin fajtor për gjenocid në Srebrenicë, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte në Bosnjë dhe Hercegovinë, dhe e dënoi atë me burgim të përjetshëm, duke deklaruar se ish-komandanti i ushtrisë serbe të Bosnjës ishte fajtor për krime që ishin “ndër më të urryerat e njohura nga njerëzimi”.
“Krimet e kryera janë ndër më të urryerat e njohura për njerëzimin dhe përfshijnë gjenocidin dhe shfarosjen si krime kundër njerëzimit”, tha kryetari i trupit gjykues Alphons Orie, duke e dënuar Mlladiçin me burgim të përjetshëm.
“Veprimet e të akuzuarve ishin aq thelbësore për kryerjen e krimeve saqë pa to krimet nuk do të kishin qenë ato që janë”, tha gjykatësi i Hagës.
Mladiç u shpall fajtor për dhjetë nga 11 akuzat në aktakuzë. Ai u lirua nga akuza e parë, e cila e ngarkonte atë me gjenocid në gjashtë komuna në Bosnjën dhe Hercegovinën lindore, sepse Dhoma Gjyqësore arriti në përfundimin se krimet e kryera në ato komuna nuk përbënin gjenocid. Ai u shpall fajtor për gjenocid në Srebrenicë, për persekutim, shfarosje, vrasje, deportim dhe akte çnjerëzore si krime kundër njerëzimit, dhe për vrasje, terror, sulme të paligjshme ndaj civilëve dhe marrjen peng të personelit të OKB-së si krime lufte.
Krimet ndodhën në Bosnjë dhe Hercegovinë nga viti 1992 deri në vitin 1995. Dhoma konfirmoi vendimet e mëparshme të ICTY-së se në Srebrenicë në korrik të vitit 1995 u krye gjenocid me vrasjen e mijëra burrave myslimanë dhe se anëtarët e ushtrisë serbe të Bosnjës kishin qëllimin të shfarosnin popullin mysliman.
Mladić e ndoqi shpalljen e vendimit deri në pushim, pjesërisht me shpinë nga trupi gjykues dhe duke shikuar nga galeria e gjykatës, herë pas here duke qeshur dhe duke tundur kokën. Pas pushimit, i cili ndodhi për shkak të tensionit të lartë të gjakut, Mladić u nxor nga salla e gjyqit për ndërprerje të seancës duke bërtitur dhe u transferua në një dhomë brenda gjykatës ku mund të vazhdonte të shihte shpalljen e vendimit.
