Teherani po i shton sulmet ndaj fqinjëve të tij, duke besuar se mund ta rrisë ndikimin ekonomik global më shpejt sesa Uashingtoni mund ta zbusë atë me forcë ushtarake. Kontrolli i Ngushticës së Hormuzit, ultimatumi i Trump dhe sulmet ndaj infrastrukturës energjetike.
Ndërsa lufta në Iran hyn në javën e katërt dhe operacionet e SHBA-së përqendrohen gjithnjë e më shumë në rrjedhat globale të energjisë, Teherani po hedh poshtë përpjekjet për të gjetur një rrugëdalje diplomatike nga konflikti i filluar nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, sipas zyrtarëve të cituar nga Washington Post.
Në vend të kësaj, po i shton sulmet ndaj fqinjëve të saj, duke vënë bast se mund ta rrisë ndikimin ekonomik global më shpejt sesa administrata Trump mund ta zbusë atë me forcë ushtarake, sipas një diplomati iranian, dy diplomatëve evropianë që shërbejnë në rajon dhe një zyrtari të lartë arab, i cili kërkoi të mos identifikohej.
Ngurrimi i Iranit për të hequr dorë lidhet me kontrollin e tij mbi Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon rreth një e pesta e naftës botërore, dhe të cilën Teherani e ka mbyllur kryesisht, duke shkaktuar trazira në tregjet e energjisë. Donald Trump i dha të shtunën Iranit një ultimatum 48-orësh për të rihapur kalimin kritik, duke kërcënuar se do të “shkatërrojë” infrastrukturën energjetike të vendit nëse nuk i bindet.
Duke e mbyllur pjesërisht Ngushticën, Irani kërkon ta “bëjë këtë sulm jashtëzakonisht të kushtueshëm për agresorët”, tha diplomati iranian. “Ne jemi vetëm kundër superfuqisë më të madhe ushtarake në histori”, shtoi ai.
Udhëheqësit e Iranit e shohin aftësinë e tyre për të kontrolluar Ngushticën e Hormuzit dhe për t’i bërë ballë sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit si një fitore afatshkurtër, thanë zyrtari arab dhe diplomatët evropianë. Por, ndërsa lufta zgjerohet dhe infrastruktura kritike kërcënohet gjithnjë e më shumë, udhëheqja e vendit është thellësisht e shqetësuar nëse mund të rikuperohet në planin afatgjatë.
“Për sa kohë që regjimi mbetet, ata mund të krijojnë terror në rajon dhe të trondisin tregjet ndërkombëtare përmes çmimeve të naftës dhe gazit. Po, ata e konsiderojnë këtë një fitore”, tha një nga diplomatët evropianë me qendër në Gjirin Persik. “Ata nuk ndiejnë asnjë presion për të negociuar.”
Deri më tani, ndikimi ekonomik i konfliktit mbi SHBA-në dhe aleatët e saj evropianë ka qenë “i moderuar”, sipas të njëjtit diplomat, dhe nuk ka arritur një nivel që do të rriste presionin për bisedime nga pala amerikane. Megjithatë, rritja e çmimeve të energjisë po shkakton shqetësim në Uashington.
Përpara se Trump të jepte një ultimatum 48-orësh për të hapur Ngushticën e Hormuzit, Pentagoni po shtonte operacionet rreth kalimit kritik, duke shtuar sulmet ajrore dhe duke vendosur helikopterë shtesë sulmi në zonë. Hapja e Ngushticës me forcë kërkon neutralizimin e pozicioneve iraniane në mënyrë që anijet luftarake amerikane të mund të shoqërojnë tankerat.
Departamenti i Thesarit i SHBA-së u përpoq të premten të qetësonte tregjet e energjisë duke lehtësuar sanksionet ndaj naftës bruto iraniane që ishte ngarkuar tashmë në anije.
Zyrtarët nga Katari dhe Omani filluan të kontaktojnë Iranin javën e kaluar në lidhje me një armëpushim të mundshëm, pasi vlerësuan se edhe fuqia dërrmuese ushtarake e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit nuk mund ta rrëzonte qeverinë iraniane në të ardhmen e afërt. Irani u përgjigj se do ta diskutonte këtë vetëm nëse Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli do të ndalonin sulmet e tyre të parat.
“Irani nuk është i gatshëm të pranojë një armëpushim të hershëm si në luftën 12-ditore”, tha diplomati iranian, duke iu referuar konfliktit të vitit të kaluar. Këtë herë, tha ai, Teherani nuk do t’i ndalë sulmet ndaj interesave amerikane nëse Uashingtoni nuk pranon një sërë garancish “mos-agresioni”, duke përfshirë kompensimin financiar për dëmet e luftës – diçka që e sheh të nevojshme për të penguar një sulm të ri nga Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara.
Diplomati i bëri thirrje Trumpit që t’i japë fund luftës përpara se ajo të përshkallëzohet më tej. “Ky është vetëm fillimi i bllokimit të SHBA-së”, tha ai. “Nuk ka rrugëdalje tjetër.”
Sipas Pentagonit, SHBA-të dhe Izraeli kanë goditur më shumë se 15,000 objektiva në të gjithë Iranin . Sulmet kanë shkatërruar infrastrukturën ushtarake, ndërtesat publike dhe kanë neutralizuar udhëheqjen e lartë. Ministria iraniane e Shëndetësisë thotë se më shumë se 1,200 civilë janë vrarë, përfshirë fëmijë, në sulmin në shkollë që vrau të paktën 160 persona.
Vetëm javën e kaluar, sulmet izraelite vranë katër zyrtarë të lartë iranianë, përfshirë Ali Larijani, sekretar i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare, dhe zëdhënësin e Trupave të Gardës Revolucionare Islamike, Ali Mohammad Naini.
Konflikti është përhapur edhe në infrastrukturën energjetike të rajonit. Irani iu përgjigj një sulmi në fushën e gazit South Pars duke nisur sulme ndaj Katarit, Arabisë Saudite dhe Kuvajtit, duke shkaktuar dëme prej miliarda dollarësh në një objekt gazi natyror në Katar, sipas autoriteteve lokale.
“Ne jemi ende në një trajektore përshkallëzimi”, tha Alan Ayer, një bashkëpunëtor në Institutin e Lindjes së Mesme dhe një ish-zyrtar i Departamentit të Shtetit. Udhëheqësit e Iranit besojnë se duke shkaktuar një goditje ekonomike, ata mund ta detyrojnë Trumpin të tërhiqet.
Vrasjet e njëpasnjëshme të zyrtarëve të lartë iranianë duket se po e dekurajojnë Teheranin nga bisedimet, sipas një zyrtari evropian që kishte shërbyer në Iran. Vrasja e Larijani në veçanti shihet si një goditje ndaj perspektivës së dialogut, pasi ai ishte një nga të paktët që mund të komunikonte në mënyrë efektive me Perëndimin.
Për vite me radhë, Larijani mbajti një kanal komunikimi prapa skenave me SHBA-në përmes Evropës, ndërsa para vdekjes së tij thuhet se po kërkonte mënyra, përmes Moskës, për të kontaktuar administratën Trump.
Vrasjet janë “një provë e qëndrueshmërisë së një sistemi të projektuar për të mbijetuar përtej individëve të caktuar”, tha zyrtari. Në planin afatshkurtër, ato janë shqetësuese për elitën iraniane, por “në planin afatgjatë, ato përforcojnë kokëfortësinë”.
Mesazhet e rezistencës dominuan gjithashtu deklaratat e udhëheqësve iranianë për Vitin e Ri Persian të premten e kaluar. Ata shprehën mbështetje për familjet e viktimave, por gjithashtu premtuan se armiqtë e Iranit do të mposhten.
Në prag të festës, media shtetërore njoftoi tre ekzekutime — ndër të parat e pranuara zyrtarisht që kur Trump tha se kishte shmangur qindra me kërcënime për veprime ushtarake në janar.
Midis të ekzekutuarve ishte 19-vjeçari Saleh Mohammadi, anëtar i ekipit kombëtar të mundjes, i cili u akuzua për sulm ndaj oficerëve të policisë gjatë protestave të këtij viti — ndaj të cilave Irani u përgjigj me dhunë ekstreme, duke vrarë mijëra njerëz.
“Viti i ri do të jetë një vit i një goditjeje të fortë për armiqtë e Iranit”, tha Kryetari i Parlamentit Mohammad Bayer Ghalibaf, duke premtuar se vendi “do të dalë nga këto stuhi me krenari dhe më i fortë”.
Udhëheqësi i ri suprem i Iranit, Mojtaba Khamenei , lëshoi një deklaratë me shkrim të premten. Ai nuk është shfaqur në publik që nga fillimi i luftës dhe, sipas vlerësimeve të inteligjencës amerikane, është plagosur rëndë në një goditje që vrau të atin.
Pas retorikës publike, udhëheqja iraniane përballet me shqetësime të thella në lidhje me kostot afatgjata të luftës, tha Reuel Mark Gerecht, një ish-zyrtar i inteligjencës amerikane.
«Ata vazhdimisht mendojnë për politikën e brendshme dhe janë të vetëdijshëm për pakënaqësinë ndaj tyre», tha ai, duke iu referuar protestave antiqeveritare të viteve të fundit. «Në një luftë të gjatë, në fund pothuajse asgjë nuk do të funksionojë në Iran», vazhdoi ai. Shkatërrimi masiv nga mijëra sulme ajrore do të zvogëlojë aftësinë e qeverisë për t’u përballur me problemet ekzistuese dhe mund të shkaktojë valë të reja trazirash popullore.
“Momentet më kritike nuk janë kur ata marrin goditje dhe thirren për t’u përballur me to, por kur ndalojnë”, përfundoi ai.
Washington Post
