jë ndryshim i ngadaltë, por i thellë duket se po ndodh në ujërat që lidhin Detin e Zi me Egjeun, një ndryshim që nuk është i dukshëm me sy të lirë, por që pasqyrohet qartë në të dhënat shkencore të dekadave të fundit.
Sipas një studimi të kryer nga një grup shkencëtarësh grekë nga Departamenti i Oqeanografisë dhe Bioshkencave Detare të Universitetit të Egjeut dhe të botuar së fundmi në revistën shkencore ndërkombëtare Environmental Research Discussions , rrjedhja e ujit nga Deti i Zi në Egjeun e Veriut duket se po zvogëlohet gradualisht.
Në veçanti, siç theksojnë studiuesit, Deti i Zi tradicionalisht ushqehet me sasi të mëdha uji të ëmbël nga lumenj të tillë si Danubi dhe Dniepri, gjë që krijon një “mbytje” natyrore drejt Egjeut. Kjo rrjedhë, siç shpjegojnë ata, ka formësuar fizionominë e Egjeut Verior për dekada të tëra. “Ujërat më pak të kripura të Detit të Zi formojnë një shtresë sipërfaqësore që ndikon në qarkullimin detar, temperaturën dhe produktivitetin biologjik të rajonit. Kjo shtresë vepron si rregullator i ekuilibrit në Egjeun verilindor. Vlen gjithashtu të përmendet se ujërat e Detit të Zi transportojnë jo vetëm ujë të ëmbël, por edhe ngarkesë të konsiderueshme organike, lëndë ushqyese dhe ndotës me origjinë nga pellgjet e mëdha të lumenjve të Evropës Qendrore dhe Lindore. Në disa raste, kjo ngarkesë bëhet veçanërisht e dukshme, siç ndodhi me fenomenin e mukusit detar (mucilagjit) që u zhvillua në Detin e Marmarasë dhe pjesë të tij arritën në Egjeun Verior, duke na kujtuar se sa të lidhura drejtpërdrejt janë ekosistemet e rajonit”, tha për Agjencinë e Lajmeve Athinë-Maqedonase Yannis Androulidakis, profesor i asociuar në Departamentin e Oqeanografisë dhe Bioshkencave Detare të Universitetit të Egjeut dhe një nga autorët e hulumtimit.
Sipas z. Androulidakis, megjithatë, sot të dhënat tregojnë se kjo rrjedhë po dobësohet. “Ndryshimi fillon shumë më në veri. Lumenjtë kryesorë që ushqejnë Detin e Zi, më së shumti Danubi, po përjetojnë një reduktim afatgjatë të rrjedhës së tyre, ndërsa normat e reshjeve dhe avullimit ndryshojnë , duke ndryshuar kushtet hidrologjike në zonat e tyre të pellgut. Rezultati është një “tepricë” më e vogël e ujit të ëmbël në Detin e Zi dhe, rrjedhimisht, një rrjedhje më e vogël në Egje. Në të njëjtën kohë, ndryshimi në nivelin e detit midis Detit të Zi dhe Egjeut (forca natyrore që i shtyn ujërat në jug) po zvogëlohet. Kjo do të thotë që shkëmbimi i ujit po dobësohet gradualisht. Në të njëjtën kohë, ky ndryshim është pjesë e një skenari më të gjerë ndryshimesh në Mesdheun Lindor. Temperatura e deteve po rritet, niveli po rritet dhe ekuilibrat natyrorë po ndryshojnë. “Fakti që Deti Egje duket se po rritet më shpejt se Deti i Zi përforcon më tej reduktimin e ndryshimit të nivelit që nxit rrjedhën”, thekson z. Androulidakis.
Sa i përket Egjeut të Veriut, siç thekson ekipi shkencor, ndryshimet janë tashmë të dukshme. Ujërat po bëhen më të kripura dhe shtresa sipërfaqësore karakteristike me kripësi të ulët po dobësohet, ndërsa produktiviteti detar po tregon shenja rënieje, të cilat mund të ndikojnë në zinxhirin ushqimor dhe, në planin afatgjatë, në peshkim. “Zona e Egjeut verilindor, pranë daljes së Ngushticës, po fiton kështu një rëndësi edhe më të madhe. Atje, ndryshimet që burojnë nga Deti i Zi regjistrohen për herë të parë. Ekzistenca e stacioneve të përhershme të monitorimit, matjet e rregullta oqeanografike dhe regjistrimi i vazhdueshëm i parametrave fizikë dhe kimikë janë një mjet thelbësor për të kuptuar ndryshimet. Gjithashtu i rëndësishëm është simulimi (parashikimi) i vlefshëm i daljes dhe përhapjes së këtyre ujërave në Egjeun e Veriut”, vëren z. Androulidakis në APE-MPE.
Me rëndësi të veçantë është rivënia në funksion e radarit bregdetar për regjistrimin e kushteve të detit të instaluar në Lemnos. Ky sistem, siç shpjegojnë studiuesit, lejon monitorimin në kohë reale të qarkullimit sipërfaqësor dhe përhapjes së ujërave që dalin nga Ngushticat në Egje. Në këtë mënyrë, jo vetëm që mund të regjistrohet rruga e këtyre ujërave, por edhe transporti i mundshëm i ndotësve ose substancave të tjera që mund të ndikojnë në mjedisin detar. “Funksionimi i vazhdueshëm i infrastrukturave të tilla nuk ka të bëjë vetëm me njohuritë shkencore. Është një mjet kyç për mbrojtjen e mjedisit, paralajmërimin e hershëm në rast ndotjeje dhe mbështetjen për menaxhimin e qëndrueshëm të burimeve detare”, thotë z. Androulidakis.
Rëndësia e rajonit, megjithatë, nuk kufizohet vetëm në Egjeun e Veriut, pasi shkëmbimi i ujit midis Detit të Zi dhe Egjeut ndikon në Mesdheun Lindor në një mënyrë më të gjerë. “Egjeu i Veriut përbën një ‘qendër’ kritike në qarkullimin mesdhetar, duke ndikuar në stratifikim, krijimin e ujërave të dendura dhe në fund të fundit në qarkullimin e thellë të Mesdheut Lindor. Me fjalë të tjera, ajo që ndodh në Ngushtica nuk qëndron në Ngushtica – ajo përhapet në të gjithë Mesdheun”, vëren z. Androulidakis.
Në një kohë kur ndryshimet klimatike po ndryshojnë ekuilibrat globalë, të kuptuarit e këtyre mekanizmave rajonalë është thelbësore. “Deti i Zi, Egjeu dhe Mesdheu Lindor përbëjnë një sistem të vetëm dhe të ndërlidhur. Monitorimi dhe forcimi i infrastrukturës shkencore në rajon nuk është luks – është një kusht i domosdoshëm që ne të jemi në gjendje të kuptojmë, parashikojmë dhe menaxhojmë ndryshimet që janë tashmë në proces.”
“Historia që po shkruhet sot në ujërat e Egjeut të Veriut nuk shqetëson vetëm shkencëtarët. Ajo shqetëson ekuilibrin ekologjik , ekonominë e ishujve dhe të ardhmen e Mesdheut në tërësi. Nëse kjo tendencë vazhdon, ndikimet mund të arrijnë deri te peshkimi dhe ekonomitë lokale që varen prej tij”, thekson z. Androulidakis.
*Ekipi hulumtues përbëhet nga Yannis Mamoutos, Yannis Androulidakis, Manos Potiris, Vassilis Kolovogiannis, Elina Tragou, Vassilis Zervakis dhe Yannis Krestenitis.
RES-MPA
