Ekziston një lloj tradhtie që është dërrmuese në paturpësinë e saj – një tradhti që ndodh hapur, dokumentohet, por megjithatë arrin të vazhdojë në hapësirën midis qytetërimit diplomatik dhe një mungese vullneti institucional për ta quajtur atë që është. Evropa sot përballet me një problem që nuk mund ta përshkruajë më ndryshe: një nga anëtarët e saj po punon drejtpërdrejt kundër saj.
Nuk ka nevojë të spekulohet. Ka regjistrime, transkripte dhe deklarata të padiskutueshme. Pyetja nuk është më nëse Hungaria e Viktor Orbán-it ka një politikë të veçantë ndaj Rusisë. Pyetja është se ku mbaron kjo politikë.
Në bisedat që janë bërë publike, Ministri i Jashtëm hungarez Péter Szijjártó i raporton Sergey Lavrov mbi progresin e diskutimeve të mbyllura në Bashkimin Evropian, premton të dorëzojë dokumente dhe kërkon udhëzime se si duhet të veprojë Budapesti në lidhje me çështjen e pakicave në Ukrainë. Kjo nuk është mirësjellje diplomatike; është një marrëdhënie operative.Përmbajtja e këtyre bisedave nuk lë vend për relativizim. Szijjártó vepron si një kanal politik përmes të cilit Moska fiton njohuri dhe ndikon në proceset brenda BE-së. Lavrov nuk pyet se çfarë mendon Hungaria; ai sugjeron se çfarë duhet të bëjë.
Vija ndarëse midis politikës kombëtare dhe ndikimit të jashtëm nuk është më e qartë. Për këtë arsye, ky rast nuk përputhet më me mosmarrëveshjet e zakonshme midis Brukselit dhe një shteti anëtar “problematik”. Kjo ka të bëjë me një shtet anëtar që merr pjesë në formësimin e politikës evropiane në koordinim me një shtet nën sanksione dhe që zhvillon luftë kundër një vendi fqinj. Kjo ndryshon natyrën e problemit.Për vite me radhë, Hungaria e ka përdorur çështjen e pakicës hungareze në Ukrainë si arsye për të bllokuar vendimet evropiane. Kjo është e njohur mirë. Zhvillimi i ri është se tani është e qartë se si përdoret ky instrument dhe me kë diskutohet. Nuk ka shqetësim për të drejtat e pakicave në regjistrime. Ekziston një marrëveshje se si të përdoret çështja si levë për të ushtruar presion mbi Kievin dhe për të ngadalësuar vendimet evropiane.Me fjalë të tjera, çështja e minoriteteve është shndërruar në një mjet të politikës së jashtme të Moskës, dhe Budapesti është bërë një kanal përmes të cilit ky mjet përdoret brenda BE-së. Ky nuk është një interpretim; është përmbajtja e bisedës.
Një bisedë në veçanti zbulon natyrën e kësaj marrëdhënieje. Pas vizitës së tij në Rusi, Péter Szijjártó merr një telefonatë nga Sergey Lavrov. Biseda shpejt kthehet në një kërkesë specifike: heqjen e Gulbakhor Ismailova, motrës së oligarkut Alisher Usmanov, nga lista e sanksioneve të BE-së.
Szijjártó nuk kërkon shpjegime të mëtejshme dhe as nuk distancohet. Ai deklaron se do t’i paraqesë Sllovakisë një propozim për largimin e saj dhe se do të “bëjë gjithçka që mundet” për ta zbatuar atë.
Biseda përfundon me një fjali nga Szijjártó që heq çdo dyshim në lidhje me natyrën e marrëdhënies: “Unë jam gjithmonë në dispozicionin tuaj.” Disa muaj më vonë, Ismailova hiqet me të vërtetë nga lista e sanksioneve të BE-së.
Në të njëjtën bisedë, Szijjártó i përcjell Lavrovit edhe rrjedhën e diskutimit nga takimi i ministrave të punëve të jashtme të BE-së, duke përfshirë argumentet e paraqitura nga shtetet e tjera anëtare. Ky nuk është më kontakt diplomatik; është një transferim i drejtpërdrejtë informacioni dhe një gatishmëri për të përmbushur kërkesat e një fuqie të huaj.
Paralelisht, Orbán mban një linjë të drejtpërdrejtë me Moskën. Në komunikimin e tij me Putinin, ai flet për “miqësi”, ofron ndihmë dhe shpreh gatishmërinë për të qenë i dobishëm – jo si ndërmjetës midis dy palëve, por si partner politik me një rol brenda sistemit evropian.
Ky qëndrim nuk është simbolik; ka pasoja konkrete.
Hungaria bllokon ndihmën financiare për Ukrainën, ngadalëson sanksionet kundër Rusisë dhe përdor të drejtën e vetos si mjet presioni politik. Çdo vendim ndikon drejtpërdrejt në rrjedhën e luftës. Çdo paketë ndihme e vonuar për Ukrainën do të thotë më pak burime mbrojtëse.
Çdo vendim i bllokuar i jep Rusisë më shumë kohë për operacione ushtarake. Këtu, besnikëria politike përkthehet në ndikim operacional.
Të thuash të gjitha gjërat me fjalë nuk është më çështje guximi politik, por serioziteti themelor. Ajo që po bën Hungaria e Orbánit nuk është as një “pozicion i veçantë”, as një “politikë sovrane”, as një “mosmarrëveshje e brendshme”. Është një tradhti e politikës së përbashkët evropiane në një kohë kur lufta dhe paqja në kontinent janë në rrezik.
Tradhtia nuk fillon kur dikush ndërron zyrtarisht anë. Ajo fillon kur dikush përdor besimin e sistemit për ta minuar atë nga brenda – kur ulet në tryezë si partner, por vepron si një kanal për interesat e palës tjetër. Në këtë drejtim, Hungaria sot nuk funksionon si një shtet anëtar që ndjek një politikë të ndryshme, por si një instrument. Shërbëtorët e Kremlinit nuk kanë pse të ulen në Moskë; mjafton që ata të ulen në Bruksel dhe të votojnë kur është e nevojshme.
Kjo është arsyeja pse ky rast shkon përtej Orbánit si figurë politike. Nuk ka të bëjë me stilin, retorikën apo interesat elektorale të tij. Është një model në të cilin një shtet anëtar i BE-së merr rolin e një krahu të zgjatur të politikës ruse brenda sistemit evropian.
Dhe kjo ndodh ndërsa Ukraina paguan një çmim të lartë për atë sistem.
Çdo ditë, Ukraina lufton një luftë, ndërsa Brukseli debaton procedurat. Njerëzit atje nuk diskutojnë formulimin e rezolutave, por si të mbijetojnë natën. Ukraina nuk kërkon një sistem të përsosur; ajo dëshiron që sistemi ekzistues ta mbështesë atë.
Bashkimi Evropian përgjigjet me kujdes, pothuajse në mënyrë burokratike. Zyrtarët flasin për “mosmarrëveshje të brendshme”, “pikëpamje të ndryshme” dhe “nevojën për dialog”. Një gjuhë e tillë nuk pasqyron më realitetin.
Ky nuk është një ndryshim mendimesh, por një ndryshim qëllimesh.
Ndërsa shumica e vendeve evropiane përpiqen të kufizojnë aftësinë e Rusisë për të zhvilluar luftë, Hungaria përdor pozicionin e saj për të lehtësuar këtë presion – jo si ndërmjetës neutral, por në komunikim të drejtpërdrejtë me Moskën. Nuk ka më asnjë ekuilibër në një marrëdhënie të tillë.
Ky rast ngre një pyetje që BE-ja e ka shmangur prej kohësh: Çfarë ndodh kur një shtet anëtar përdor rregullat e sistemit për të vepruar kundër qëllimit të tij themelor?
Korniza institucionale e Bashkimit Evropian nuk është projektuar për këtë lloj situate. Parimi i unanimitetit i jep secilit anëtar një veto, që synon të mbrojë sovranitetin. Megjithatë, kur kjo e drejtë përdoret në koordinim me një aktor të jashtëm, ajo kalon nga një masë mbrojtëse në një cenueshmëri.
Rusia e kupton mirë këtë dobësi dhe e shfrytëzon atë. Nuk ka nevojë ta thyejë unitetin evropian nga jashtë; mjafton ta ngadalësojë dhe sabotojë atë nga brenda. Hungaria e Orbán luan një rol të qartë në këtë proces.
Kjo është e dukshme edhe në një kontekst më të gjerë. Kremlini mbështet hapur qëndrimin politik të Orbanit në Hungari. Fushatat, narrativat mediatike dhe sinjalet politike synojnë ta portretizojnë Orbanin si një udhëheqës që mbron interesin kombëtar nga Brukseli dhe konflikti me Rusinë. Në të njëjtën kohë, Orbani e përdor këtë narrativë për të justifikuar bllokadat brenda BE-së. Cikli është i plotë.
Ndikimi i jashtëm forcon pozicionin e brendshëm. Pozicioni i brendshëm prodhon një efekt në politikën e jashtme që i sjell dobi Moskës. Kjo nuk është një teori; është një model. Në këtë model, Bashkimi Evropian mbetet pa një përgjigje.
Jo sepse i mungojnë mjetet, por sepse i mungon vullneti politik për t’i përdorur ato. Çdo përpjekje për të sanksionuar ose anashkaluar Hungarinë has në rezistencë nga shtetet e tjera anëtare që kanë frikë se mos krijojnë një precedent.
Kjo frikë ka një çmim. Çmimi është i dukshëm në Ukrainë. Çdo bllokadë ndihme, çdo vonesë në vendime dhe çdo dobësim i sanksioneve e zgjat luftën – jo në mënyrë abstrakte, por konkretisht, në kohë, burime, qytete të shkatërruara dhe jetë.
Në këtë drejtim, çështja e Hungarisë nuk është më një çështje e brendshme e BE-së. Është një çështje e sigurisë së kontinentit.
Lufta kundër Ukrainës nuk është thjesht një konflikt tjetër midis dy shteteve. Është një përpjekje për të fshirë me forcë një vend që ka zgjedhur të mos i përkasë sferës ruse. Njëra palë mbron të drejtën për të ekzistuar si vend sovran; pala tjetër përpiqet të tregojë se kjo e drejtë nuk ekziston nëse nuk miratohet nga Moska.
Politika e Orbán-it tregon se ky model ka hyrë tashmë në vetë institucionet e Bashkimit Evropian. Pasi të jetë brenda, nuk mund të injorohet ose të hiqet lehtë. Kjo është arsyeja pse ky rast nuk mund të mbetet në nivelin e kritikës politike apo mosmarrëveshjes diplomatike.
Një shtet anëtar i BE-së përdor pozicionin e tij, në momente kyçe, për të punuar në favor të një shteti që zhvillon një luftë agresioni kundër fqinjit të tij evropian: këto veprime zbulojnë jo vetëm politikë të dobët, por edhe një ndryshim të qëllimshëm në besnikëri. Është tradhti dhe bashkëpunim me armikun.
Pyetja nuk është më nëse Evropa e kupton këtë. Pyetja është nëse do të vendosë të veprojë para se të jetë tepër vonë.
Ekziston një precedent historik që shërben si një analogji e qartë operacionale. Kim Philby, një oficer i lartë në MI6 të Britanisë, punoi për KGB-në për dekada të tëra. Ai nuk ishte një agjent i fshehur në bodrum; ai u ul në tryezë me Aleatët, mori pjesë në planifikim dhe gëzonte besimin e plotë të sistemit që po e shkatërronte nga brenda.
Çdo gjë që Aleatët planifikuan, Moska e dinte paraprakisht dhe arriti të pengonte veprime të panumërta perëndimore. Është e qartë se çdo brez ka Kim Philby-n e vet.
E vetmja ndryshim është se Philby nuk ishte ministri i jashtëm ose kryeministri i një aleati të BE-së dhe NATO-s.
Dr. Orhan Dragaš është një ekspert serb për sigurinë dhe marrëdhëniet ndërkombëtare.
