Autoritetet në Venecia janë në një ngërç , pasi përmbytjet në kryeqytetin e dikurshëm të Republikës së Qetë po bëhen gjithnjë e më të shpeshta dhe zgjidhjet e propozuara konsiderohen të pamjaftueshme për të parandaluar fundosjen e qytetit, siç raporton një ekip shkencor ndërkombëtar në një artikull të botuar në revistën shkencore The Conversation.
Venecia ka bashkëjetuar me detin gjatë gjithë historisë së saj 1500-vjeçare, ndoshta më mirë se çdo qytet tjetër në tokë. Megjithatë, në shekullin e fundit ajo është përmbytur gjithnjë e më shpesh, ndërsa nivelet e detit rriten dhe vetë qyteti fundoset nën peshën e tij.
Ekipi shkencor ndërkombëtar, i udhëhequr nga Robert James Nichols, profesor i Përshtatjes ndaj Klimës në Universitetin e Anglisë Lindore në Mbretërinë e Bashkuar, krahasoi një sërë strategjish të mundshme kundër shkallëve të ndryshme të rritjes së nivelit të detit. Këto përfshijnë mirëmbajtjen e sistemit aktual të digave të lëvizshme , ndërtimin e digave unazore për të ndarë qytetin nga laguna në të cilën ndodhet, mbylljen e të gjithë lagunës në një sistem mbrojtës shumë më të madh ose – në rastin më ekstrem – zhvendosjen e pjesës më të madhe të qytetit dhe popullsisë së tij në brendësi të vendit.
Çdo opsion do të bëhet më i rëndësishëm në pika të ndryshme, ndërsa nivelet e detit rriten. Punimet e mbrojtjes nga përmbytjet në qytet kanë pësuar tashmë një përmirësim të madh, me një kosto prej 6 miliardë eurosh. Kjo përfshin një seri portash masive çeliku të ankoruara në shtratin e detit, të njohura si digat e Moisiut, pas ndarjes së Detit të Kuq nga Moisiu në Dhiatën e Vjetër.
Kur ngrihen, këto diga e izolojnë në mënyrë efektive lagunën veneciane nga Mesdheu i gjerë. Digat e Mose nënkuptojnë që rreziqet e përmbytjeve janë aktualisht të menaxhueshme, por frekuenca e përdorimit të tyre është në rritje.
Në pesë vitet e para të funksionimit të tij (midis viteve 2020 dhe 2025), sistemi u mbyll për 108 përmbytje, ndërsa në dy muajt e parë të vitit 2026 u aktivizua 30 herë. Ndërsa nivelet e detit vazhdojnë të rriten, ai do të duhet të mbyllet gjithnjë e më shpesh – ndoshta për javë të tëra çdo vit.
Kjo paraqet një sërë problemesh. Mbylljet e shpeshta do të prishnin transportin detar dhe turizmin, do të ndryshonin ekologjinë e lagunës dhe do të kërkonin sisteme të reja të mëdha për trajtimin e ujërave të zeza dhe pompa të mëdha për të ruajtur nivelet e ujit të lagunës. Një sistem i projektuar për mbrojtje të rastit rrezikon të bëhet një barrierë gjysmë e përhershme – diçka që nuk ishte menduar kurrë të ishte.
Me masa shtesë, të tilla si ngritja e nivelit të qytetit duke injektuar ujë deti në shkëmbinj thellë nën tokë, duke përmbysur fundosjen deri në një farë mase, këto barriera mund të mbeten efektive për një farë kohe – ndoshta edhe pas një metri rritjeje të nivelit të detit.
Por edhe në nivele relativisht të ulëta të ngrohjes, parashikohet që niveli i detit të vazhdojë të rritet për shekuj me radhë, duke tejkaluar përfundimisht kufijtë që barrierat mund t’i rezistojnë.
Në këtë pikë, mund të nevojiten masa më radikale, vlerëson ekipi shkencor. Ndërtimi i një unaze argjinaturash rreth qytetit do ta ndante fizikisht Venedikun nga laguna, por mund të jetë i nevojshëm deri në fund të këtij shekulli.
Një lagunë plotësisht e mbyllur – e mbrojtur nga një “super-digë” shumë më e madhe dhe e mbështetur nga pompimi i vazhdueshëm – mund ta mbronte qytetin nga rritja e nivelit të detit deri në 10 metra, por me një kosto serioze për lagunën e gjallë, sipas shkencëtarëve.
E vetmja mundësi tjetër, vlerësojnë ata, është zhvendosja e qytetit në një terren më të sigurt. Kjo mund të jetë e nevojshme përtej rritjes prej afërsisht 5 metrash të nivelit të detit që parashikohet të ndodhë pas vitit 2300.
Kostot ekonomike të këtyre opsioneve janë të konsiderueshme. Ekipi shkencor llogariti kostot e Digave të Moisiut dhe projekteve të tjera të mëparshme inxhinierike (të rregulluara për inflacionin me çmimet e vitit 2024) për të vlerësuar koston e secilës strategji adaptimi.
Ndërtimi i argjinaturave mund të kushtojë midis 500 milionë dhe 4.5 miliardë euro. Mbyllja e lagunës me një superargjinaturë fillimisht mund të kushtojë më shumë se 30 miliardë euro, dhe zhvendosja e qytetit mund të kushtojë deri në 100 miliardë euro.
Por kostoja nuk është problemi i vetëm. Si mund t’i vendoset një çmim vlerës kulturore të Venedikut? Sidomos pasi asnjë nga këto masa nuk do të jetë në gjendje ta ruajë Venedikun që shohim sot në planin afatgjatë. Përshtatja mund të menaxhojë ndryshimin deri në një pikë të caktuar – përtej kësaj, ai i shpëton pamjes së tashme. Në vend të kësaj, do të jetë një e ardhme thelbësisht e ndryshme.
Analiza e shkencëtarëve tregon se nuk ka një strategji optimale përshtatjeje. Çdo qasje përfshin kompromise midis mirëqenies dhe sigurisë së banorëve të Venedikut, prosperitetit ekonomik, të ardhmes së ekosistemeve të lagunës, ruajtjes së trashëgimisë kulturore, traditave dhe kulturës së rajonit. Për më tepër, shumë nga këto masa mund të duhen dekada për t’u zbatuar plotësisht, kështu që planifikimi i hershëm është thelbësor.
Të paktën Venecia po mendon për këto gjëra në planin afatgjatë . Shumica e zonave bregdetare të cenueshme nuk e bëjnë këtë . Me historinë e saj të gjatë dhe unike, Venecia përballet me sfida të veçanta, por të gjitha zonat bregdetare të ulëta duhet ta njohin rrezikun e rritjes afatgjatë të nivelit të detit dhe të fillojnë përgatitjet tani.
