Dr. Ivana Stradner
14 maji zë një vend simbolik në imagjinatën ushtarake të Rusisë. Ajo shënon përvjetorin e krijimit të Paktit të Varshavës në vitin 1955 dhe, gati gjysmë shekulli më vonë, themelimin e Organizatës së Traktatit të Sigurisë Kolektive (CSTO) në vitin 2002.
Ironia është e vështirë të mos vihet re: Ndërsa Kremlini punon pa pushim për ta portretizuar NATO-n si të përçarë dhe të zbrazët, sistemi i aleancës së sigurisë së Rusisë po tregon shenja të prishjes dhe është bërë një simbol i ndikimit në rënie të Rusisë.
Bashkimi Sovjetik dhe shtatë nga satelitët e tij evropianë nënshkruan Paktin e Varshavës, duke krijuar një kundërpeshë formale ndaj NATO-s. Pakti u shpërbë zyrtarisht në vitin 1991, por mendësia strategjike që qëndronte pas tij nuk u zhduk. Ndërsa u paraqit si një sistem mbrojtjeje kolektive, ai funksionoi për shumë shtete të Evropës Lindore si një instrument i kontrollit sovjetik dhe jo si një partneritet i vërtetë. Pushtimet e Hungarisë në vitin 1956 dhe Çekosllovakisë në vitin 1968 nxorën në pah kufijtë e sovranitetit kur interesat e Kremlinit ishin në rrezik.Pakti i Varshavës mund të jetë zhdukur, por zonat tampon dhe sferat e ndikimit të Rusisë vazhdojnë të formësojnë politikën e jashtme të Putinit sot.
CSTO u ndërtua si një kuadër sigurie i udhëhequr nga Rusia, që e ka origjinën në Traktatin e Sigurisë Kolektive të vitit 1992. Megjithatë, kufizimet e tij po rriten gjithnjë e më shumë. Shtetet anëtare po vënë në dyshim hapur besueshmërinë e Moskës si partnere.
Armenia e ka përjetuar nga afër “miqësinë” e Rusisë. Pavarësisht se është një anëtare themeluese, lidhjet e saj me Rusinë dhe CSTO-në u shkatërruan pas konfliktit të Nagorno-Karabakut, kur thirrjet për mbështetje mbetën pa përgjigje dhe aleanca dështoi të ndërhynte. Kur Azerbajxhani përfundoi marrjen e kontrollit në vitin 2023, paqeruajtësit rusë qëndruan duarkryq, duke përforcuar perceptimin se angazhimet e CSTO-së ndjekin interesat ruse. Pastaj, në vitin 2024, Armenia ngriu anëtarësimin e saj në CSTO. Armenia tani po i afrohet Bashkimit Evropian, duke bërë që zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zakharova, të paralajmërojë se kjo do të çonte në “përfshirje të pakthyeshme në vijën anti-ruse të Brukselit”, me pasoja politike dhe ekonomike për Armeninë.Dështimi i Rusisë për të mbrojtur Armeninë është vetëm një nga shumë shembuj të kohëve të fundit. Putini e sheh Rusinë si fuqinë anti-perëndimore që nuk i braktis kurrë miqtë e saj. Por nga Armenia në Siri, nga Venezuela në Iran, apo në Hungari, ku Rusia nuk mundi ta shpëtonte aleatin e saj Orban, aleancat e Kremlinit duken gjithnjë e më shumë si marrëveshje me data skadimi. Moska kërkon besnikëri dhe solidaritet anti-perëndimor, megjithatë vazhdimisht dëshmon se është e paaftë ose e pavullnetshme për të mbrojtur plotësisht partnerët e saj kur godasin krizat.
Megjithatë, përparësia e Kremlinit ka qenë gjithmonë ruajtja e regjimit dhe stabiliteti i brendshëm. Bashkimi Sovjetik e përdori Paktin e Varshavës për të përmbajtur mospajtimin në Hungari, Çekosllovaki dhe Poloni. Në mënyrë të ngjashme, në vitin 2022, CSTO vendosi forca në Kazakistan për të ndihmuar qeverinë të shuante trazirat e përhapura, duke nënvizuar se si strukturat e sigurisë të udhëhequra nga Rusia vazhdojnë të përdoren në momente të paqëndrueshmërisë së brendshme.
Zëvendëssekretari i Këshillit të Sigurisë Ruse, Alexey Shevtsov, ka akuzuar Perëndimin për “mbështetjen e konflikteve ushtarake ekzistuese dhe provokimin e konflikteve të reja dhe kataklizmave ekonomike”, duke përfshirë edhe ato rreth shteteve të CSTO-së. Ekziston një logjikë e përsëritur midis paranojës së NATO-s të epokës sovjetike dhe Rusisë së sotme: përpjekjet për t’iu kundërvënë NATO-s e kanë forcuar atë vazhdimisht.Rënia e Bashkimit Sovjetik dhe fundi i Paktit të Varshavës riformësuan rendin e sigurisë së Evropës, duke hapur rrugën për zgjerimin e NATO-s dhe integrimin më të thellë perëndimor në dekadat që pasuan. Ky model është rikthyer: lufta e Rusisë në Ukrainë ka ringjallur kohezionin e NATO-s, duke kulmuar me bashkimin e Finlandës dhe Suedisë me aleancën.
Rusia mori kryesimin e CSTO-së në janar nën moton “Siguria Kolektive në një Botë Shumëpolare: Qëllimi i Përbashkët, Përgjegjësia e Ndarë”, një ironi duke pasur parasysh dyshimet mbi besueshmërinë e Moskës si partnere. CSTO tregon gjithnjë e më shumë se interesat ruse vijnë të parat dhe se aleatët e Putinit nuk mund të mbështeten te Moska kur ka më shumë rëndësi. Më 26 maj, Komiteti i Sekretarëve të Këshillit të Sigurisë të CSTO-së do të takohet në Moskë, i kryesuar nga Sekretari i Këshillit të Sigurisë Ruse Sergey Shoigu. Perëndimi duhet t’u kujtojë aleatëve të Moskës mësimin: me miq si Putini, vështirë se kanë nevojë për armiq.
