Ndërsa Ukraina zgjeron fushatën e saj të sulmeve me dronë me rreze të gjatë veprimi thellë brenda territorit rus, Moska duket se ka gjetur një mënyrë për t’i kthyer disa nga këto sulme në një problem për Kievin.
Rusia ka filluar të bllokojë dronët ukrainas dhe t’i ridrejtojë ata drejt anëtarëve fqinjë të NATO-s, veçanërisht Finlandës dhe vendeve baltike, gjë që po krijon një sfidë në rritje të sigurisë dhe politike për disa nga aleatët më të ngushtë të Ukrainës.
Disa zyrtarë dhe figura publike të vendeve baltike, duke folur për gazetën Kyiv Independent, paralajmëruan se incidente të mëtejshme mund ta shkatërrojnë gradualisht mbështetjen publike për Ukrainën në vendet që deri më tani kanë qenë ndër mbështetësit më të vendosur të Kievit.Incidente në Finlandë, Letoni dhe Estoni
Incidenti i parë i madh ndodhi në mars, kur disa dronë u rrëzuan në Finlandë . Autoritetet lokale konfirmuan se të paktën njëri prej tyre ishte ukrainas, duke nxitur një kërkimfalje zyrtare nga Kievi.
Pastaj, në maj, disa dronë hynë në hapësirën ajrore letoneze nga Rusia dhe njëri u rrëzua pranë një depoje nafte në qytetin lindor të Rezeknes, jo shumë larg kufirit rus. Ishte hera e parë që një dron ukrainas ishte rrëzuar brenda Letonisë. Zyrtarët letonezë shmangën konfirmimin publik të origjinës së avionit për ditë të tëra, edhe pse thuhet se kishin prova për burimin e tyre. Përfundimisht, Ukraina e sqaroi situatën dhe kërkoi falje përsëri.
Pasojat në Letoni ishin të menjëhershme dhe serioze. Incidenti nxori në pah tensione të thella brenda koalicionit qeverisës mbi sigurinë kombëtare dhe shkaktoi një krizë politike që kulmoi me dorëheqjen e kryeministres Evika Siliņa më 14 maj .Menjëherë pas kësaj, edhe Estonia u përball me një krizë. Avionët luftarakë të NATO-s rrëzuan për herë të parë një dron të dyshuar ukrainas mbi territorin estonez më 19 maj . Incidente të ngjashme ndodhën disa herë në ditët që pasuan, duke ngritur shqetësime në rritje në rajon.
Rusia i ridrejton dronët dhe përhap propagandë
Zyrtarët thonë se nuk ka asnjë tregues se Ukraina i ka shënjestruar qëllimisht aleatët e saj. Çdo incident ndodhi gjatë sulmeve ukrainase ndaj objektivave brenda Rusisë. Ukraina, e cila është duke u mbrojtur kundër një pushtimi të plotë rus për më shumë se katër vjet, ka zgjeruar operacionet e saj me dronë, me objektivat kryesore të Kievit që janë objektet energjetike dhe ushtarake në Rusinë veriperëndimore.
Sipas zyrtarëve ukrainas, Rusia po përdor qëllimisht sisteme të luftës elektronike për të ridrejtuar dronët ukrainas drejt territorit të NATO-s. “Rusia vazhdon të ridrejtojë dronët ukrainas drejt shteteve baltike duke përdorur sistemet e saj të luftës elektronike. Moska po e bën këtë qëllimisht dhe e gjithë kjo shoqërohet me propagandë të shtuar”, tha zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme ukrainase, Heorhii Tykhyi.
Propaganda u bë e dukshme menjëherë pas çdo incidenti. Zyrtarët rusë u përpoqën menjëherë t’i paraqisnin rrëzimet e aeroplanëve si provë se Ukraina – apo edhe vetë vendet e NATO-s – po kërcënonin sigurinë rajonale.
Shërbimi i Inteligjencës së Jashtme (SVR) i Rusisë e përshkallëzoi më tej retorikën e tij më 19 maj, duke kërcënuar hapur Letoninë dhe duke bërë pretendime të pabaza se dronët ukrainas po përdornin territorin letonez për të sulmuar Rusinë. Agjencia deklaroi se personeli ukrainas është tashmë i stacionuar në bazat ushtarake letoneze dhe shtoi se “vendndodhjet e qendrave të vendimmarrjes në territorin letonez janë të njohura mirë për ta”.
Ish-presidenti rus Dmitry Medvedev shkoi një hap më tej, duke sugjeruar që shtetet baltike duhet të përdorin Nenin 5 të NATO-s për mbrojtjen kolektive, por kundër Ukrainës. “Ata duhet të kishin propozuar diçka tjetër: të përdornin Nenin 5 të Traktatit të Uashingtonit kundër Ukrainës për sulmin”, tha Medvedev.
Mesazhi pasqyronte një përpjekje më të gjerë ruse për të krijuar tensione midis Ukrainës dhe aleatëve të saj, duke e portretizuar Kievin si një kërcënim për sigurinë evropiane. Situata bëhet veçanërisht e ndjeshme nga fakti se shtetet baltike dhe Finlanda kanë qenë vazhdimisht ndër mbështetësit më të fortë të Ukrainës, duke avokuar një politikë më të ashpër ndaj Moskës dhe duke ofruar ndihmë ushtarake dhe financiare që, në krahasim me madhësinë e ekonomive të tyre, tejkalon atë të shteteve më të mëdha evropiane.
Aleatët të shqetësuar për pasojat politike
Disa zyrtarë baltikë kanë pranuar se nëse incidentet vazhdojnë, pakënaqësia publike mund të rritet me kalimin e kohës. Toomas Hendrik Ilves, president i Estonisë nga viti 2006 deri në vitin 2016, paralajmëroi se ndërhyrjet e përsëritura me dronë mund të gërryejnë gradualisht ndjenjën publike ndaj Ukrainës.
“Absolutisht. Pra, kush dëshiron që dronët të hyjnë në territorin e tyre?” tha Ilves për Kyiv Independent kur u pyet nëse incidente të tilla mund të ndikojnë në mbështetjen për Kievin. “Kjo është një shkak për shqetësim. Më shqetëson edhe mua”, shtoi ai.
Ilves përmendi krizën politike në Letoni si një shembull se sa serioze mund të jenë pasojat. “Kemi parë që ka pasur një efekt konkret në Letoni”, tha ai, duke paralajmëruar se ndikimi është i kufizuar për momentin, por “nëse kjo vazhdon të ndodhë, jam i sigurt se do të fillojë të ndikojë në opinione”.
Ministri estonez i Mbrojtjes, Hanno Pevkur, deklaroi në mënyrë të ngjashme se Estonia i ka bërë thirrje publikisht Kievit që të shtrëngojë kontrollin mbi dronët për të shmangur pasojat politike midis aleatëve. “Duhet të flasim për këtë. Duhet të jemi shumë të qartë dhe të ndershëm me njëri-tjetrin”, tha Pevkur për Kyiv Independent. “Nuk ka nevojë të vihet në dyshim mbështetja që estonezët i japin Ukrainës”, shtoi ai, duke vënë në dukje se Kievi dëshiron aleatë si Estonia, Letonia, Polonia dhe Finlanda “në anën e saj”.
Ministri polak i Mbrojtjes, Władysław Kosiniak-Kamysz, gjithashtu iu drejtua çështjes në mënyrë jashtëzakonisht të drejtpërdrejtë. “Ukraina, sigurisht, duhet të jetë më e saktë këtu në mënyrë që të shmangë nxitjen e provokimeve ruse. Territori ynë nuk duhet të shkelet ose kërcënohet”, tha ai më 21 maj.
Kievi po përpiqet të qetësojë aleatët
I vetëdijshëm për ndjeshmëritë politike, Kievi veproi shpejt për të siguruar aleatët pas incidenteve. Ministri i Jashtëm Andriy Sibiga tha se Ukraina ishte gati të punonte drejtpërdrejt me shtetet baltike dhe Finlandën për të parandaluar incidente të ngjashme në të ardhmen.
“Konfirmova gatishmërinë e Ukrainës për të bashkëpunuar me shtetet baltike dhe Finlandën për të parandaluar incidente të tilla, përfshirë përfshirjen e drejtpërdrejtë të ekspertëve tanë”, tha Sibiga. Ai theksoi gjithashtu se Ukraina ka përvojë të gjerë në kundërshtimin e dronëve pas viteve të tëra mbrojtjeje kundër sulmeve masive ruse.
Një zyrtar ukrainas i tha gazetës Kyiv Independent se Kievi është tani në “kontakt të përditshëm” me aleatët e tij baltikë lidhur me incidentet dhe masat e mundshme parandaluese, por nuk pranoi të specifikonte se cilat mund të jenë këto masa.
Bashkimi Evropian e ka njohur gjithashtu kërcënimin në rritje, duke theksuar nevojën për mekanizma më të fortë të mbrojtjes kolektive. Zëdhënësi i Komisionit Evropian, Thomas Regnier, i tha gazetës Kyiv Independent se qeveritë kombëtare janë përgjegjëse për t’iu përgjigjur ndërhyrjeve, por ai argumentoi se incidentet tregojnë rëndësinë e iniciativave më të gjera evropiane të mbrojtjes. “Kjo vërtet thekson nevojën për iniciativat kryesore të BE-së që kemi propozuar, të tilla si iniciativa e mbrojtjes nga dronë ose mburoja ajrore”, tha Regnier.
Fajtori kryesor është ende Rusia
Pavarësisht tensioneve, zyrtarët e vendeve baltike kanë theksuar vazhdimisht një pikë kyçe: ata në fund të fundit fajësojnë Rusinë, jo Ukrainën. Jonatan Vseviov, sekretar i përgjithshëm i Ministrisë së Jashtme estoneze, tha se publiku estonez e kupton kryesisht se incidentet janë një rezultat i drejtpërdrejtë i pushtimit rus.
“Publiku estonez është mjaftueshëm i informuar për të kuptuar pse fluturojnë dronët në radhë të parë – arsyeja është lufta e agresionit të Rusisë”, tha Vseviov për Kyiv Independent. “Ky vendim u mor në Moskë, jo në Kiev.”
Ai shtoi se dronët hynë në hapësirën ajrore të Estonisë për shkak të “ndërhyrjes ruse” dhe argumentoi se shumica e njerëzve e kuptonin kontekstin më të gjerë. “Gjëra të tilla nuk duhet të ndodhin dhe e vetmja zgjidhje e vërtetë është fundi i luftës ruse”, tha ai.
Një zyrtar letonez shprehu një pikëpamje të ngjashme. “Ne besojmë se Ukraina ka të drejtë të plotë për vetëmbrojtje, duke përfshirë kundërsulme të tilla”, i tha ai gazetës Kyiv Independent. “Ne planifikojmë të punojmë me Ukrainën për të shkëmbyer praktikat më të mira në teknologjitë e dronëve dhe sistemet anti-dronë. Ky është një problem i krijuar nga Rusia ndërsa vazhdon luftën e saj kundër Ukrainës.”
