emorandumi i mirëkuptimit (MOU) midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, i cili sipas Presidentit të SHBA-së Donald Trump pritet të nënshkruhet së shpejti, parashikon:
- hapja e menjëhershme e Ngushticës së Hormuzit pa vendosur taksa doganore,
- si dhe heqjen graduale të sanksioneve kundër Teheranit bazuar në përmbushjen e kushteve të marrëveshjes nga ana e tij.
Kjo u raportua nga një diplomat nga një prej vendeve ndërmjetësuese dhe një zyrtar amerikan për faqen amerikane të lajmeve Axios .
Sipas një raporti në Politico, u bënë përpjekje të mëdha diplomatike për të parandaluar një sulm amerikan.
Ndërhyrjet diplomatike
Menjëherë pasi Trump shkroi në Twitter dje, të enjten në mëngjes, se do ta godiste Iranin “SHUMË FORTË SONTE” , udhëheqësit e vendeve të Gjirit dhe të Azisë Jugore e kontaktuan me nxitim në një përpjekje të fundit për ta bindur.
Bashkëbiseduesit e tij e siguruan presidentin amerikan se një marrëveshje paraprake , e cila do të hapte rrugën për negociata më të hollësishme, ishte tani shumë afër përfundimit.
Sipas dy zyrtarëve të qeverisë amerikane dhe një diplomati të informuar mbi kontaktet, telefonatat erdhën nga Emiri i Katarit, Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani , Presidenti i Emirateve të Bashkuara Arabe, Sheikh Mohammed bin Zayed Al Nahyan , dhe kreu i forcave të armatosura të Pakistanit, Gjenerali Asim Munir .
Siç tha vetë Trump dje, këto vende kanë ndikim të rëndësishëm mbi Teheranin dhe udhëheqësin suprem të Iranit, Mojtaba Khamenei . Sipas njërit prej zyrtarëve amerikanë, siguritë e tyre se një marrëveshje ishte tani e mundur e bindën presidentin të rishikonte planet e tij për një sulm ushtarak.
Disa orë më vonë, Trump njoftoi nëpërmjet platformës Truth Social se marrëveshja mund të nënshkruhej edhe gjatë fundjavës.
«Sapo arritëm një marrëveshje të shkëlqyer për luftën në Iran dhe sapo kemi përfunduar dokumentet», u tha ai më vonë gazetarëve në Zyrën Ovale . «Mendoj se do të finalizohet brenda pak ditëve të ardhshme».
Çfarë parashikon marrëveshja?
Marrëveshja, sipas faqes së internetit Axios, parashikon një zgjatje të armëpushimit për 60 ditë në të gjitha frontet, përfshirë Libanin, gjatë së cilës do të zhvillohen negociata mbi programin bërthamor të Iranit .
Teksti përfshin një kornizë për menaxhimin e rezervave të uraniumit të pasuruar të vendit , por çdo veprim thelbësor mbi programin bërthamor do të varet nga një marrëveshje e dytë, më e detajuar.
Një diplomat nga një prej vendeve që ndërmjetësojnë bisedimet tha se “SHBA-të dhe Irani kanë rënë dakord për tekstin” , por vuri në dukje se ende kërkohet miratimi përfundimtar nga të dyja palët.
Sipas dy burimeve të njohura me konsultimet, deri të enjten në mbrëmje marrëveshja ishte miratuar në një nivel të lartë nga pala iraniane, por ndoshta jo ende nga Udhëheqësi Suprem Mojtaba Khamenei .
Presidenti Trump tha se pret një ceremoni nënshkrimi gjatë fundjavës. Një zëdhënës i Ministrisë së Jashtme iraniane tha se Teherani “ende nuk ka marrë një vendim përfundimtar ” .
Edhe pse Shtëpia e Bardhë ka thënë vazhdimisht gjatë dy muajve të fundit se një marrëveshje ishte afër, bisedimet në fund të fundit kanë ngecur. Megjithatë, diplomati u duk optimist se këtë herë marrëveshja do të ecë përpara.
Termat bazë
Bazuar në memorandum, Irani merr përsipër angazhime specifike në lidhje me programin e tij bërthamor , kryesori prej të cilëve është angazhimi se nuk do të pajiset kurrë me armë bërthamore dhe se si do ta zgjidhë mosmarrëveshjen mbi rezervat e tij të uraniumit të pasuruar .
Një zyrtar i lartë amerikan tha se Trump kishte pranuar si një zgjidhje të mundshme hollimin e uraniumit të pasuruar shumë brenda Iranit , nën mbikëqyrjen e inspektorëve të OKB-së.
Megjithatë, çdo zbatim praktik i masave mbi programin bërthamor do të ndodhë vetëm nëse arrihet një marrëveshje e dytë, e cila mbetet e pasigurt duke pasur parasysh vështirësitë gjatë negociatave për memorandumin fillestar.
Diplomati argumentoi se teksti “mbulon në detaje të gjitha çështjet që lidhen me programin bërthamor të Iranit” dhe “plotëson plotësisht kërkesat e SHBA-së”.
Ngushtica e Hormuzit dhe sanksionet
Memorandumi parashikon rihapjen e menjëhershme të Ngushticës së Hormuzit pa tarifa tranziti, me qëllim kthimin e trafikut detar në nivelet e para luftës brenda 30 ditëve . Në këmbim, bllokada amerikane do të hiqet .
Zyrtarët amerikanë kishin thënë më parë se, pas hapjes së Ngushticës, Irani do të merrte përjashtime të përkohshme nga sanksionet për një periudhë prej 60 ditësh , në mënyrë që të ishte në gjendje të eksportonte naftë dhe të siguronte të ardhura të vlefshme.
Lehtësimi i sanksioneve do të zgjerohet për sa kohë që Irani i përmbahet kushteve të marrëveshjes origjinale dhe tregon “besim të mirë” në negociatat pasuese.
“Nuk ka një datë të caktuar për heqjen e sanksioneve. Kjo do të lidhet drejtpërdrejt me zbatimin e marrëveshjes”, tha diplomati.
Çështja e fondeve të bllokuara është e hapur.
Mbetet e paqartë nëse teksti përfshin detaje mbi fatin e fondeve iraniane , disa miliardë dollarë, që mbeten të bllokuara jashtë vendit.
Teherani këmbëngul se duhet të ketë qasje të menjëhershme në një pjesë të parave menjëherë pas nënshkrimit të marrëveshjes, ndërsa Uashingtoni argumenton se lirimi i tyre do të bëhet në faza , varësisht nga shkalla e pajtueshmërisë së Iranit.
Një burim jashtë qeverisë amerikane shprehu shqetësime se çështja e fondeve të ngrira mund të zgjidhej përmes një marrëveshjeje sekrete anësore , diçka që një zyrtar amerikan e mohoi së fundmi.
Në të njëjtën kohë, SHBA-të, Irani dhe Katari kanë diskutuar ditët e fundit një mekanizëm që do t’i lejonte Teheranit të përdorte një pjesë të fondeve të tij të ngrira në Katar për të blerë mallra humanitare.
Lëvizshmëria për një ceremoni të mundshme nënshkrimi
Katër avionë transporti C-17 të Forcave Ajrore Amerikane u nisën dje, të enjten, për në Evropë, duke transportuar pajisje në përgatitje për udhëtimin e mundshëm të Zëvendëspresidentit J.D. Vance në një ceremoni nënshkrimi në Gjenevë në ditët në vijim, raportoi Axios.
Sipas dy diplomatëve nga vendet pjesëmarrëse në ndërmjetësim dhe dy zyrtarëve amerikanë, marrëveshja paraprake u arrit të mërkurën në mbrëmje pas orësh negociatash midis ndërmjetësit të Katarit, Ali Al-Thawadi , dhe Ministrit të Jashtëm iranian, Abbas Araghchi .
Gjatë bisedimeve në Teheran, Al-Thawadi foli vazhdimisht në telefon me të dërguarit e Trump, Steve Witkoff dhe Jared Kushner .
Njoftimi i Trump se marrëveshja ishte finalizuar e zuri në befasi kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu . Sipas një burimi amerikan, Netanyahu kishte kërkuar informacione ditët e fundit përmes njerëzve me lidhje të ngushta me qeverinë amerikane.
Hapi tjetër
Marrëveshja, e ndërmjetësuar bashkërisht nga Katari dhe Pakistani , pritet të quhet “Marrëveshja e Islamabadit” nëse nënshkruhet përfundimisht nga të dyja palët.
“Po punojmë me palët e përfshira mbi detajet përfundimtare të marrëveshjes dhe për të caktuar datën për ceremoninë e nënshkrimit”, tha diplomati nga një prej vendeve pjesëmarrëse në ndërmjetësim.
Pasiguri rreth qëndrimit të Khameneit
Mbetet e paqartë nëse udhëheqësi suprem i Iranit e ka miratuar marrëveshjen që është duke u hartuar. Zyrtarët amerikanë thonë se Khamenei u plagos rëndë në ditët e para të luftës dhe ndodhet në një bunker nëntokësor pa qasje në teknologjinë e komunikimit, nga frika e sulmeve amerikane dhe izraelite .
Për këtë arsye, sipas të njëjtave burime, vlerësimi dhe përgjigjja e saj ndaj propozimeve kërkon më shumë kohë.
Shumë diplomatë mbeten skeptikë në lidhje me raportet për një marrëveshje.
«Do ta besoj kur ta shoh », komentoi në mënyrë karakteristike një diplomat arab për Politico-n.
Një burim me lidhje të ngushta me Shtëpinë e Bardhë vuri në dukje se besueshmëria e marrëveshjes do të varet nga kush e përfaqëson saktësisht Iranin në negociata.
“Nëse flasim me udhëheqjen politike, atëherë marrëveshja është reale. Nëse flasim me Gardën Revolucionare, gjërat janë shumë më të pasigurta “, tha ai.
Burimi: Axios, Politico
