Një raketë e braktisur e SpaceX po niset me shpejtësi drejt hënës dhe do të godasë sipërfaqen e saj javën e ardhshme. Shkencëtarët vlerësojnë se impakti do të çlirojë energji ekuivalente me shpërthimin e tre ton TNT. Impakti do të krijojë një krater të ri dhe do të ngrejë një re pluhuri dhe mbeturinash, të cilën shkencëtarët e shohin si një mundësi për të vëzhguar dhe mbledhur të dhëna.
Është faza e sipërme e një rakete, rreth 12 metra e gjatë dhe me peshë afërsisht 4,500 kilogramë, e cila nisi dy anije private për ulje në Hënë më 15 janar 2025. Njëra prej tyre, Blue Ghost nga Firefly Aerospace, u bë anija e parë private kozmike që u ul me sukses në Hënë, ndërsa tjetra, një anije uljeje nga kompania japoneze ispace, u rrëzua. Ndikimi në Hënë nuk ishte planifikuar.
Specialisti i gjurmimit të objekteve hapësinore, Bill Gray, parashikon se raketa do të godasë pranë kraterit Ajnshtajn në skajin perëndimor të ndriçuar të hënës të mërkurën. Objekti do të udhëtojë me rreth 8,700 km/orë, shtatë herë më shpejt se shpejtësia e zërit.
Ku do të shihet më mirë përplasja?
Edhe pse impakti do të ndodhë në anën e Hënës të dukshme nga Toka, shkencëtarët besojnë se shkëndija do të zgjasë më pak se një sekondë dhe do të jetë shumë e zbehtë për t’u vëzhguar drejtpërdrejt. Megjithatë, rryma e materialit të nxjerrë nga impakti mund të shtrihet për kilometra në hapësirë dhe të mbetet e dukshme për teleskopët për rreth dhjetë minuta. Kushtet më të mira të shikimit do të jenë në vende në lindje të Shteteve të Bashkuara dhe Kanadasë, si dhe në pjesën më të madhe të Amerikës së Jugut.
“Graviteti në Hënë është i dobët dhe nuk ka erë për të larguar pluhurin”, tha Benjamin Fernando i Laboratorit Kombëtar të Los Alamos, duke u bërë thirrje profesionistëve dhe amatorëve të ndjekin ngjarjen. Vendi i përplasjes do të fotografohet nga Orbiteri Hënor i Zbulimit i NASA-s dhe anija kozmike Danuri e Koresë së Jugut.
Sipas Fernandos dhe ekipit të tij, Danuri do të kalojë vetëm një ose dy kilometra nga raketa, vetëm dy minuta para impaktit. Fernando parashikon që krateri do të jetë pothuajse 27 metra në diametër dhe rreth 5 metra i thellë, që është shumë i vogël për t’u vëzhguar nga Toka.
“Bëhet shumë ngushtë atje lart”
Ky është vetëm rasti i dytë i njohur i një pjese të një rakete që godet aksidentalisht hënën. I pari ndodhi në vitin 2022, kur mbetjet e një rakete kineze krijuan dy kratere në anën e errët të Hënës. “Po bëhet shumë e ngushtë atje lart”, tha Bill Gray, i cili do të ndjekë impaktin nga New Brunswick, Kanada.
Shkencëtarët theksojnë se ka shumë për të mësuar nga vëzhgimi i ndikimeve të objekteve me trajektore të njohura, ndryshe nga goditjet e meteorëve që ndodhin pa paralajmërim. “Ne jemi gjithashtu të interesuar për këtë ngjarje sepse duam të përcaktojmë se sa rrezik paraqesin ndikimet e mbeturinave për astronautët e ardhshëm”, shtoi Fernando.
Një garë e re hapësinore është duke u zhvilluar midis SHBA-së dhe Kinës, të cilat konkurrojnë për të qenë të parat që dërgojnë astronautë në Hënë në vitet e ardhshme. Në të njëjtën kohë, SpaceX i Elon Musk dhe Blue Origin i Jeff Bezos po konkurrojnë për të ndërtuar një anije uljeje për misionin Artemis IV të NASA-s. Prandaj, shkencëtarët po paralajmërojnë se është e nevojshme të përmirësohet monitorimi i mbeturinave dhe kontrolli i trafikut përpara se të mbërrijnë më shumë misione në Hënë.
“Sulmi i tille mund të shndërrohen në një problem serioz”
Ndryshe nga ky përplasje aksidentale, NASA ka drejtuar qëllimisht anije kozmike drejt Hënës në të kaluarën. Gjatë programit Apollo, kjo u bë për matje sizmike, dhe në vitin 2009, anija kozmike LCROSS u rrëzua ndërsa kërkonte akull pranë polit jugor të Hënës.
Astrofizikani në pension Jonathan McDowell beson se ky ndikim nuk është problematik. “Megjithatë, në të ardhmen kur të kemi baza të përhershme në Hënë, këto ndikime mund të bëhen një problem serioz. Kjo është arsyeja pse nuk duhet t’i lëmë pjesët e raketave në orbita kaq kaotike”, tha ai.
