Vizita e Presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky në Serbi javën e kaluar shkaktoi një sërë reagimesh të stuhishme në të gjithë Ballkanin. Zelenskij u takua për herë të parë me Presidentin serb Aleksandar Vuçiç në Beograd dhe më pas deklaroi se Ukraina nuk do ta njihte pavarësinë e Kosovës, gjë që e përkeqësoi më tej situatën në rajon, shkruan Politico .
Reagimet nga Prishtina dhe Beogradi
Përgjigja nga Kosova erdhi pothuajse menjëherë. Një banderolë e madhe blu dhe e verdhë që shkruante “Ukraina e Lirë”, e cila ishte ngritur në vitin 2022, u hoq nga rruga kryesore në Prishtinë. Kryetari i bashkisë Përparim Rama tha se ndjente keqardhje për “popujt që përballen me luftën, dhunën dhe persekutimin”, por shtoi se “respekti duhet të jetë i ndërsjellë”.
Pas vizitës, Vuçiç kërcënoi se Serbia do të devijonte fizikisht rrjedhën e lumit Ibër në përgjigje të prishjes së shtëpive në pronësi të serbëve në brigjet e një rezervuari në Kosovë. Një veprim i tillë do të thante liqenin që furnizon me ujë pjesën më të madhe të Kosovës dhe ftoh termocentralin e saj më të madh.
Ndërkohë, Ministri i Jashtëm serb Marko Gjuriç dhe Kryeministri shqiptar Edi Rama patën një debat publik në rrjetin social X. Rama akuzoi Serbinë se jetonte në një “flluskë politike” dhe mohoi faktin se “Serbia e humbi Kosovën shumë kohë më parë”.
Pavarësia e Kosovës
Kosova, me një popullsi shumicë shqiptare, ishte një provincë jugore e Serbisë për pjesën më të madhe të shekullit të 20-të. Pas dekadash represioni, të cilat shfuqizuan të drejtat e gjera politike të epokës jugosllave, shpërtheu konflikti i armatosur në vitet 1998 dhe 1999. Një ndërhyrje ushtarake tremujore e NATO-s i shtyu forcat serbe të tërhiqeshin dhe Kosova u vu nën administrimin e Kombeve të Bashkuara.
Pavarësia u shpall në vitin 2008 dhe është njohur nga më shumë se 100 vende deri më sot, përfshirë Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar dhe 22 nga 27 anëtarët e Bashkimit Evropian. Kosova është gjithashtu një kandidate potenciale për anëtarësim në BE, pasi e ka paraqitur kërkesën e saj në dhjetor 2022.
Presidenti rus Vladimir Putin shpesh e përdor statusin e Kosovës si argument për të justifikuar pushtimin e Gjeorgjisë në vitin 2008 dhe aneksimin e Krimesë në vitin 2014. Ministri i Jashtëm i Kosovës, Glauk Konjufca, tha se i kishte marrë “me keqardhje” pikëpamjet e Zelenskit. Ai shtoi se një retorikë e tillë të kujton “përpjekjet e Rusisë për t’iu referuar Kosovës si precedent”.
Çfarë ka në sfond?
Lind pyetja se pse udhëheqësi ukrainas vendosi të angazhohej në marrëdhënie komplekse ballkanike. Përgjigja ndoshta qëndron te armët. Serbia, përkatësisht, vazhdon të prodhojë sasi të konsiderueshme municionesh të kalibrit sovjetik, të cilat Kievi nuk mund t’i marrë nga aleatët e saj perëndimorë sepse ata përdorin standardet e NATO-s.
Ushtria ukrainase ende mbështetet shumë në obusët dhe tanket e rënda të epokës sovjetike, të cilat janë thelbësore për luftimet në Donbas. Pavarësisht qëndrimit të tij pro-rus, Vuçiç duket i gatshëm t’i furnizojë diskret Kievit këto municione.
“Ukraina është në një pozicion ku nuk mund të merret me asgjë tjetër përveç nevojave të saj më urgjente, dhe Vuçiç është aktualisht më i rëndësishëm për të”, shpjegoi Florian Bieber, kreu i Qendrës për Studime të Evropës Juglindore në Universitetin e Gracit.
Manovra e Vuçiqit drejt Brukselit
Afrimi i Vuçiçit me Zelenskyn mund të jetë gjithashtu një përpjekje për të zbutur kritikat nga Brukseli. Udhëheqësit e Bashkimit Evropian kanë dënuar dhunën e fundit gjatë protestave antiqeveritare në Serbi dhe kanë paralajmëruar për “rënien e standardeve demokratike”.
“Ai shpreson të marrë më pak kritika në muajt në vijim për lidhjet e tij të ngushta, ose të paktën simbolikisht më të ngushta, me Zelenskyn. Vuçiç po e bën këtë për të forcuar pozicionin e tij me BE-në përpara zgjedhjeve të mundshme në vend”, beson Bieber. Mbështetësit e pavarësisë së Kosovës e kanë paraqitur atë prej kohësh si një rast unik, jo si një model për të tjerët.
Megjithatë, rrethanat e shkëputjes nga Serbia mbeten një çështje mosmarrëveshjeje, veçanërisht midis anëtarëve të BE-së si Spanja dhe Qiproja, të cilat përballen me lëvizjet e tyre separatiste dhe refuzojnë ta njohin Kosovën. “Në varësi të palës që mbështesni në këtë mosmarrëveshje, do të keni gjithashtu një mendim të ndryshëm se çfarë do të thotë pavarësia e Kosovës për konfliktet dhe mosmarrëveshjet e tjera territoriale në të gjithë botën”, përfundoi Bieber.
