Zhgënjimi me Uashingtonin po rritet në rajonin e Gjirit Persik, ku aleatët e SHBA-së janë gjithnjë e më të shqetësuar se Presidenti Donald Trump nuk është në gjendje të zhvillojë diplomacinë e nevojshme për të arritur paqen me Iranin, thonë zyrtarët arabë dhe perëndimorë, sipas Washington Post.
Trump e ka kërcënuar vazhdimisht Iranin në javët e fundit, vetëm për t’i tërhequr këto kërcënime, duke bërë thirrje për përparim në negociata.
Pas muajsh konflikti dhe sulmeve të vazhdueshme iraniane me raketa dhe dronë, si dhe sulmeve nga grupet e mbështetura nga Irani, tre zyrtarë dhe një ish-diplomat amerikan i thanë gazetës The Washington Post se qeveritë e Arabisë Saudite, Emirateve të Bashkuara Arabe, Katarit, Kuvajtit dhe Bahreinit tani janë të bashkuara në pakënaqësinë e tyre me administratën Trump.
Disa prej tyre filluan të merrnin në konsideratë përfitimet e vazhdimit të lejimit të një pranie të madhe të bazave ushtarake amerikane në territorin e tyre.
“Trump e filloi këtë luftë dhe ne po e paguajmë çmimin”, tha një zyrtar i Gjirit. Ashtu si bashkëbiseduesit e tjerë në këtë tekst, ai foli me kusht anonimiteti për shkak të ndjeshmërisë së temës. Zemërimi ndaj Shteteve të Bashkuara të Amerikës, tha zyrtari, është në nivelin më të lartë që kur SHBA-të dhe Izraeli sulmuan Iranin në shkurt.
Shtetet e Gjirit vazhdojnë të mbështeten te Uashingtoni si një partner i ngushtë sigurie dhe furnizues kryesor i armëve, ndërsa Katari dhe Bahreini strehojnë baza të mëdha ushtarake amerikane. Megjithatë, zhgënjimi i disa vendeve çon në shqyrtimin e marrëveshjeve të reja. Këto rrethana nuk ka gjasa të ndryshojnë ndjeshëm marrëdhëniet në rajon në afat të shkurtër, thonë analistët, por disa vende tashmë kanë filluar të eksplorojnë mundësitë e tyre.
Marrëveshja e mbrojtjes së ndërsjellë e nënshkruar nga Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani javën e kaluar ishte një “sinjal për Shtetet e Bashkuara”, tha një zyrtar i lartë evropian.
Marrëveshja tregon se tre shtetet e fuqishme myslimane sunite po “përpiqen të diversifikojnë partneritetet e tyre të sigurisë dhe mbrojtjes”, tha zyrtari, i cili është në kontakt të rregullt me udhëheqësit e Gjirit.
“Në sytë e tyre, SHBA-të nuk janë të mjaftueshme”, tha ai.
Një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë tha se Trump “ka një marrëdhënie të shkëlqyer me të gjithë partnerët tanë në Gjirin Persik”.
“Shtetet e Bashkuara kanë qenë në kontakt të rregullt me të gjithë aleatët tanë rajonalë që para Operacionit Epic Fury. Irani është më i izoluar se kurrë më parë si rezultat i aktiviteteve të tij terroriste”, tha zyrtari, duke folur në kushte anonimiteti në përputhje me rregullat e Shtëpisë së Bardhë.
“Frustrimi ka qenë aty që nga fillimi”, tha Firas Maksad, drejtor i programit të Lindjes së Mesme dhe Afrikës së Veriut në Eurasia Group. Aleatët e SHBA-së në Gjirin Persik, tha ai, ndiejnë se janë “zvarritur panevojshëm” në një luftë që Trump tani po përpiqet ta përfundojë.
Maksad, i cili ka kontakte të gjera brenda udhëheqjes së shteteve të Gjirit, tha se politika e Trump ndaj Iranit në rajon shpesh përshkruhet si “kaotike” dhe “e paparashikueshme”.
Anna Jacobs, një bashkëpunëtore në Institutin e Shteteve të Gjirit Arabë në Uashington, tha se që nga fillimi i luftës ka pasur një “rënie të besimit” tek SHBA-të. Aleatët amerikanë besojnë se “sjellja e SHBA-së në rajon po i bën ata më pak të sigurt, jo më të sigurt”, tha ajo.
Një diplomat perëndimor në rajon tha se këto ndryshime nuk përfaqësojnë një ndryshim të rëndësishëm në qëndrimin ndaj Shteteve të Bashkuara. Edhe para luftës me Iranin, tha ai, forcat amerikane në rajon nuk u pritën me “entuziazëm”.
“Ishte më shumë një e keqe e domosdoshme. Tani vetë nevoja për të po vihet në pikëpyetje”, tha diplomati.
Arabia Saudite ka qenë nën presion të veçantë javët e fundit. Përveç sulmeve nga Irani dhe grupet e mbështetura nga Irani në Irak, mbretëria ka qenë shënjestër e sulmeve nga Huthitë e mbështetur nga Irani në Jemen.
Forcat Huthi kanë sulmuar vazhdimisht infrastrukturën energjetike saudite dhe po përpiqen të mbyllin ngushticën Bab el-Mandeb në hyrje të Detit të Kuq. Që kur Irani mbylli Ngushticën e Hormuzit në ditët e para të luftës, Arabia Saudite është mbështetur në portet e saj të Detit të Kuq për eksportet e naftës.
Qëndrimet e udhëheqësve të vendeve të Gjirit ndaj luftës kanë ndryshuar. Omani e kundërshtoi konfliktin që nga fillimi, ndërsa Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Bahreini e mbështetën atë në momente të caktuara.
Forcat e Emirateve të Bashkuara Arabe kanë kryer sulme “të shumta” në territorin iranian në muajt e fundit, sipas një diplomati perëndimor, ndërsa forcat saudite janë hakmarrë me sulme ndaj grupeve të mbështetura nga Irani që kanë sulmuar nga Iraku.
“Në fillim të luftës, ata nuk ishin – nuk dua të them se e mbështetën – por sinqerisht, ata nuk ishin plotësisht kundër luftës”, tha një zyrtar i lartë evropian. Mendimi në Abu Dhabi dhe Riad, tha ai, ishte se një fitore e shpejtë dhe vendimtare mund të ishte e dobishme.
Kjo filloi të ndryshonte përpara raundit të parë të bisedimeve midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara në prill, tha zyrtari, kur u bë e qartë se jo vetëm që sundimi iranian nuk do të binte, por se nuk do ta rihapte Ngushticën e Hormuzit.
Në muajt që pasuan, mospërputhja e Trumpit i shqetësoi shtetet e Gjirit, tha Bader Al-Saif, profesor asistent i historisë në Universitetin e Kuvajtit.
“Edhe para të gjitha këtyre ndryshimeve të qëndrimit nga Trump, nuk kishte një strategji të qartë”, tha Al-Saif, një bashkëpunëtor në Institutin e Shteteve të Gjirit Arabë në Uashington. Ai përmendi Memorandumin e Mirëkuptimit të qershorit midis SHBA-së dhe Iranit si shembull.
“Memorandumi ishte një shaka”, tha ai. Marrëveshja nuk trajtoi shqetësimet kryesore të shteteve të Gjirit, duke përfshirë arsenalin e raketave balistike të Iranit apo mbështetjen e Teheranit për grupet e tij të ndërmjetësuara.
“Ato kushte nuk ishin ato që donim,” tha Al-Saif, “dhe kjo është arsyeja pse marrëveshja dështoi herët a vonë.”
Një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë tha se Trump “gjithmonë e ka bërë të qartë se diplomacia është zgjedhja e tij e parë”.
“Fatkeqësisht, Irani ka zgjedhur rrugën e dhunës duke vrarë ushtarë amerikanë, duke kryer akte terrorizmi ndërkombëtar dhe duke sulmuar fqinjët e tij në rajon – dhe komandanti i përgjithshëm është siguruar që ata të mbajnë pasojat e këtyre vendimeve.”
Shtetet e Gjirit nuk kanë ndonjë alternativë të menjëhershme dhe të qëndrueshme ndaj partneriteteve të tyre të sigurisë prej dekadash me Shtetet e Bashkuara. Ndërsa konflikti vazhdon, tha zyrtari i Gjirit, zgjedhja e tyre e vetme është të forcojnë më tej aleancat e tyre me Uashingtonin.
“Çfarëdo që të bëjmë, nuk mund t’u themi jo Shteteve të Bashkuara të Amerikës”, tha ai.
Douglas Silliman, ambasadori i SHBA-së në Kuvajt dhe Irak nën presidencat e presidentëve Barack Obama dhe Trump, tha se dëgjoi zhgënjim me Uashingtonin gjatë një vizite të kohëve të fundit në rajon. Por në javët e fundit, tha ai, ka dëgjuar gjithashtu zemërim në rritje ndaj Teheranit për sulmet e vazhdueshme ndaj infrastrukturës dhe refuzimin për të rihapur Ngushticën e Hormuzit.
Silliman, i cili tani është president i Institutit të Shteteve Arabe të Gjirit, e përshkroi gjendjen shpirtërore në rajon si “një lloj kontradikte të çuditshme – ata janë të zemëruar me Shtetet e Bashkuara për fillimin e luftës, por në të njëjtën kohë ata varen nga Shtetet e Bashkuara” për pajisje, municione dhe inteligjencë.
Nëse konflikti vazhdon, presioni ekonomik mbi vendet e Gjirit do të rritet. Edhe në kohë paqeje, rajoni ngadalësohet gjatë verës, turizmi bie dhe banorët e kalojnë pjesën më të madhe të kohës brenda për të shmangur temperaturat rreth 38 gradë Celsius.
Por në vjeshtë, temperaturat bien dhe aktivitetet fillojnë përsëri. Këtë vit, konferencat, samitet, festivalet dhe garat e Formula 1, të cilat mbushin kalendarin nga tetori deri në dhjetor, janë të gjitha në dyshim.
Konferenca e dhjetë vjetore e “Institutit të Iniciativës së Investimeve të Ardhshme” të Arabisë Saudite, e cila do të mbahet në fund të tetorit dhe njihet si “Davosi në shkretëtirë”, mund të jetë një provë e hershme e gatishmërisë së zyrtarëve të lartë dhe drejtorëve kryesorë të kompanive për të vizituar rajonin, tha një diplomat perëndimor.
“Ata mund ta ndryshojnë temën” për të pranuar se pasiguria në rajon vazhdon, tha ai. “Shtyrja e saj do të dërgonte mesazhin e gabuar.”
Irani vazhdon të lëshojë dronë dhe raketa drejt Kuvajtit, por pjesa më e madhe e jetës në kryeqytet është rikthyer në normalitet, tha Al-Saif.
“Kemi kaluar gjëra më të këqija. I kemi mbijetuar pushtimit. Mund ta përballojmë edhe këtë”, tha ai, duke kujtuar pushtimin irakian të vitit 1990 që nisi Luftën e Gjirit.
Kufizimet e sigurisë të futura në fazën e mëparshme të luftës janë hequr kryesisht. Dyqanet dhe kompanitë janë të hapura, trafiku është rikthyer në rrugët e qytetit dhe Al-Saif ka filluar përsëri mësimdhënien live. Megjithatë, tha ai, konflikti nuk duhet të zgjasë shumë.
“Një fund i shpejtë është padyshim diçka që duam. Lufta e Gjirit ishte shumë më e thjeshtë se kaq”, tha ai.
