Arkeologët kanë gjetur mbetjet e qenve pa qime peruanë që datojnë më shumë se 1200 vjet më parë, duke përfshirë kafshë të mumifikuara natyrshëm dhe këlyshë të varrosur së bashku me njerëzit, në një varrezë të lashtë të Perandorisë Wari në Peru.
Kjo është prova e parë fizike e kësaj race në vendin Castillo de Huarmey, sipas një studimi të botuar në Journal of Anthropological Archaeology, të raportuar nga Dartmouth College në SHBA.
Qentë pa qime peruanë janë një racë autoktone e dallueshme nga trupi i tyre i hollë, veshët e mprehtë dhe mungesa e qimeve. Ata shpesh përshkruheshin në qeramikën e popujve të lashtë të Andeve, dhe që nga viti 2000 ata janë zyrtarisht pjesë e trashëgimisë kulturore të Perusë.
Vendndodhje para Inkasve
Castillo de Huarmey ndodhet rreth 300 kilometra në veri të Limës dhe është i vetmi vend i njohur deri më tani i Perandorisë Wari në bregdetin verior të Perusë. Kompleksi me një sipërfaqe prej rreth 45 hektarësh ishte një qendër administrative dhe vend varrimi, dhe u përdor midis viteve 600 dhe 1050, rreth katër shekuj para ngritjes së Inkasve.
Në të njëjtin vend, në vitin 2012, u gjet varri i parë i paprekur i elitës Wari me eshtrat e 58 grave me status të lartë, gjashtë viktimave njerëzore dhe rreth 1,300 objekteve.
Midis gjetjeve të reja, dallohen tre ekzemplarë: një kafkë qeni e mumifikuar natyrshëm me lëkurë të dukshme pa qime dhe veshë, e lyer me pigmentin e kuq cinabarit, pastaj një kafkë më e madhe dhe një skelet pothuajse i plotë i mumifikuar i një mashkulli të varrosur në një gropë të cekët. Datimi me radiokarbon ka treguar se qeni është të paktën 1,200 vjeç, duke e bërë atë ekzemplarin më të vjetër të datuar nga ky vend.
Dhëmbët zbulojnë racën
Fillimisht, studiuesit dyshuan se qeni i mumifikuar ishte varrosur relativisht kohët e fundit, gjatë plaçkitjes së vendit pas tërmetit të vitit 1970. Megjithatë, autorja e parë e studimit, Weronika Tomczyk nga Dartmouth, vuri re se të gjithë qenve u mungonin premolarët e tyre të parë, jo sepse i kishin humbur, por sepse nuk ishin rritur kurrë. I njëjti gjen që shkakton mungesën e qimeve tek qentë është gjithashtu përgjegjës për më pak dhëmbë, gjë që konfirmoi se këta ishin qen peruanë pa qime.
U gjetën gjithsej 341 fragmente kockash që i përkisnin të paktën 19 qenve. Kockat e një këlyshi gjashtë deri në tetë javësh u gjetën pranë varrit të një zejtari të elitës, dhe një pjesë e skeletit të një këlyshi tjetër u gjet pranë një burri që ndoshta u sakrifikua për të ruajtur varrin. Gjurmë kasaphane u gjetën vetëm në disa nga kockat, duke sugjeruar se qentë nuk ishin një burim i zakonshëm ushqimi.
A ha ai misër si njerëzit?
Analiza e izotopeve të kockave dhe dhëmbëve tregoi se shumica e qenve hanin misër, ushqimin kryesor të Andeve para-hispanike, kështu që dieta e tyre përkonte me atë të njerëzve. Tek qentë pa qime, dieta në këlysh ishte e ngjashme me dietën e fëmijëve, dhe më vonë më e larmishme, gjë që, sipas autorëve, mund të tregojë për mbarështim të organizuar.
“Edhe pse nuk do ta dimë kurrë nëse këta qen ishin kafshë shtëpiake, është e qartë se ata trajtoheshin ndryshe nga qentë e tjerë”, tha Tomczyk.
Studiuesit theksojnë se njerëzit atëherë, ashtu si edhe sot, kishin një qëndrim kontradiktor ndaj kafshëve, sepse ajo që për disa ishte kafshë shtëpiake, mund të ishte dëmtuese për të tjerët.
