Mbyllja e degëve dhe kufizimet në tërheqjet e parave të gatshme në Alta Banka në Maqedoninë e Veriut kanë shkaktuar ankth tek depozituesit, me klientët që presin në radhë jashtë bankomateve dhe bankave të tjera, ndërsa përpiqen të kenë akses në kursimet e tyre pas një krize që përfshiu kompaninë mëmë serbe të bankës.
Radhë të gjata u raportuan jashtë bankomatëve të Alta Banka në Manastir më 1 nëntor, ndërsa situata u përshkallëzua më 2 nëntor, pasi Banka Kombëtare e Maqedonisë së Veriut vendosi kufizime të përkohshme për tërheqjet dhe transfertat.
Klientët u panë gjithashtu duke pritur jashtë bankave të tjera, duke kërkuar të hapnin llogari të reja dhe të transferonin marrëveshjet e tyre bankare në një përpjekje për të rifituar aksesin në paratë e tyre.
“Nuk e dimë çfarë do të ndodhë me kursimet tona. Unë e marr pensionin tim përmes Alta Bank, por nuk mund t’i tërheq paratë”, tha një klient për IntelliNews ndërsa priste të hapte një llogari në Komercijalna Banka.
“Fondet e mia janë bllokuar plotësisht për momentin,” tha një klient tjetër.
Pasiguria vjen pas zhvillimeve në Serbi, ku Banka Kombëtare e Serbisë ia revokoi licencën e operimit Alta Banka Beograd më 30 tetor, duke përmendur një përkeqësim të gjendjes financiare të bankës. Vendimi erdhi në mes të një krize më të gjerë që rrethon pronarin e saj, Davor Macura, i cili u arrestua në Serbi për akuza për mashtrim të madh financiar.
Zhvillimet kanë ngritur shqetësime në lidhje me të ardhmen e operacioneve të Alta Bankës në Maqedoninë e Veriut, ku Alta Banka Bitola zyrtarisht kaloi nën kontrollin e Alta Banka Beograd në tetor 2025, pas blerjes së Stopanska Banka Bitola, e cila më pas u riemërua.
Megjithatë, banka qendrore e Maqedonisë së Veriut është përpjekur t’i sigurojë klientët se situata që përfshin kompaninë mëmë serbe nuk do të thotë se banka lokale po përballet me mbyllje ose falimentim.
Banka Qendrore prezanton administrim të përkohshëm
Banka Kombëtare tha më 2 nëntor se kishte futur administrim të përkohshëm në Alta Banka Bitola, duke shpjeguar se masa u mor vetëm në përgjigje të zhvillimeve që përfshinin aksionarin e saj kryesor, Alta Banka Beograd.
Sipas rregullatorit, ndërhyrja synon të mbrojë depozituesit dhe kreditorët, të ruajë asetet e bankës dhe të sigurojë vazhdimësinë e operacioneve të saj derisa të gjendet një zgjidhje në lidhje me strukturën e pronësisë së saj.
Banka qendrore theksoi se Alta Banka Bitola nuk i është revokuar licenca e saj e operimit dhe nuk është as në procedura falimentimi dhe as në procedura likuidimi. Gjithashtu, ajo e përshkroi bankën si likuide, me kapital të lartë dhe me një portofol krediti me cilësi të fortë, me operacionet e saj tani nën mbikëqyrje të drejtpërdrejtë mbikëqyrëse.
Administrimi i përkohshëm do të thotë që menaxhimi i aseteve dhe operacioneve të bankës është transferuar te persona të emëruar nga Banka Kombëtare. Objektivi është ruajtja e stabilitetit dhe mbrojtja e fondeve të klientëve ndërsa zgjidhet çështja e pronësisë.
Sa mund të tërheqin klientët?
Edhe pse banka qendrore këmbëngul që depozitat të mbeten në llogaritë e klientëve, ajo ka kufizuar përkohësisht lëvizjen e fondeve për të parandaluar tërheqjet e papritura dhe masive që mund të dëmtojnë likuiditetin e bankës.
Për klientët individualë, limiti javor i daljeve është vendosur në 10,000 denarë (162 euro). Shuma mund të përdoret përmes kartave të lëshuara nga banka për tërheqje parash dhe pagesa te tregtarët.
Transfertat e brendshme midis llogarive të mbajtura nga individë dhe persona juridikë brenda Alta Bank mbeten të pakufizuara.
Kufizimet për kompanitë janë më të rrepta. Personat juridikë mund të vazhdojnë të kryejnë pagesa të brendshme të pakufizuara në llogari të tjera brenda bankës, por nuk mund të transferojnë fonde përmes sistemeve të pagesave vendase ose të tërheqin para në dorë në bankomate dhe sportele bankare.
Pagesat ndërkombëtare hyrëse përmes SEPA-s dhe bankave korrespondente do të vazhdojnë pa ndërprerje. Megjithatë, transfertat ndërkombëtare dalëse janë pezulluar përkohësisht si për individët ashtu edhe për kompanitë.
Klientëve me kredi të papaguara u është dhënë gjithashtu udhëzim që të vazhdojnë të përmbushin detyrimet e tyre të shlyerjes në kohë.
Çfarë ndodh me kursimet e depozituesve?
Banka Kombëtare ka theksuar se depozitat e klientëve mbeten në llogaritë e tyre dhe se administrimi i përkohshëm nuk është i njëjtë me aktivizimin e Fondit të Sigurimit të Depozitave.
Megjithatë, depozitat individuale të kursimit mbrohen nga Fondi i Sigurimit të Depozitave deri në 30,000 euro për depozitues, në përputhje me legjislacionin kombëtar.
Rregullatori thotë se do të monitorojë vazhdimisht pozicionin financiar të bankës dhe do të shqyrtojë kufizimet në varësi të zhvillimit të situatës. Çdo ndryshim do të komunikohet përmes kanaleve të tij zyrtare.
Megjithatë, për momentin, pasiguria rreth pronësisë së Alta Bank dhe kufizimet në aksesin në para i kanë lënë klientët përballë një situate shqetësuese.
Banka Kombëtare u ka kërkuar depozituesve të mos marrin vendime bazuar në informacione të paverifikuara, duke paralajmëruar se tërheqjet masive të panevojshme mund të funksionojnë kundër interesave të të gjithë klientëve.
Ndërsa rregullatori pohon se banka lokale mbetet operative dhe financiarisht e shëndoshë, rivendosja e besimit të publikut mund të jetë një nga sfidat më të mëdha, ndërsa pasojat e krizës që rrethon kompaninë e saj mëmë serbe vazhdojnë të shfaqen.
Situata ka ringjallur kujtime të dhimbshme të rënies së kursimores TAT në Manastir në mars të vitit 1997, një nga skandalet më të mëdha financiare të Maqedonisë, kur më shumë se 60 milionë euro në depozita u zhdukën, duke lënë mijëra kursimtarë pa paratë e tyre dhe duke nxitur mosbesimin afatgjatë të publikut ndaj institucioneve financiare./intellnjuz
