Nga Vladimir Muçaj
Ka diçka thellësisht të sëmurë në mënyrën se si shoqëria shqiptare reagon ndaj videove intime që shpërndahen pa pëlqim. Jo vetëm sepse një grua ekspozohet publikisht, por sepse, në vend që të shohim shkeljen që i është bërë, shpesh merremi me gruan që është ekspozuar. Ajo bëhet lajmi, objekti i komenteve, subjekti i gjykimit moral, materiali i radhës për rrjetet sociale. Ndërsa personi që ka shkelur privatësinë e saj, e ka filmuar, e ka publikuar apo e ka shpërndarë, shpesh humbet mes turmës.
Kjo është përmbysja më e rrezikshme e moralit. Në një shoqëri normale, përgjegjësia duhet të jetë e qartë: viktima nuk është ajo që duhet të turpërohet. Turpi i takon aktit të dhunës, abuzimit me besimin dhe përdorimit të intimitetit të një njeriu si armë për ta dëmtuar. Por ne kemi krijuar një realitet tjetër. Në mëngjes flasim për dinjitetin e grave, për dhunën dhe barazinë; gjatë ditës bëjmë moral në rrjete sociale; ndërsa kur një video intime shfaqet në ekran, mijëra njerëz nxitojnë ta kërkojnë, ta shohin dhe ta shpërndajnë.
Kjo nuk është thjesht hipokrizi. Është një mekanizëm shoqëror që ushqen vetveten. Sa më shumë shikues ka, aq më shumë shpërndahet. Sa më shumë shpërndahet, aq më shumë klikime prodhon. Sa më shumë klikime merr, aq më shumë media dhe faqe anonime tundohen ta kthejnë në “lajm”. Dhe kështu, poshtërimi i një njeriu shndërrohet në ekonomi klikimesh. Në këtë zinxhir, gruaja është ajo që paguan çmimin.
Institucionet kanë pjesën e tyre të përgjegjësisë. Policia dhe drejtësia nuk mund ta trajtojnë publikimin e materialeve intime si një incident banal të rrjeteve sociale. Pas një videoje të tillë mund të ketë kërcënim, shantazh, hakmarrje, dhunë psikologjike dhe dëmtim serioz të jetës personale e profesionale të viktimës. Një shtet që kërkon të mbrojë qytetarin nuk mund të shfaqet vetëm pasi dëmi është bërë viral. Reagimi institucional duhet të jetë i shpejtë, profesional dhe i fokusuar te autori i shkeljes, jo te jeta private e viktimës.
Por përgjegjësia nuk përfundon te institucionet. Edhe media duhet të vendosë kufirin e saj. Jo çdo gjë që qarkullon në internet është lajm. Jo çdo material që prodhon klikime ka interes publik. Dhe jo çdo kuriozitet i publikut mund të shndërrohet në justifikim për publikimin e detajeve intime të një njeriu. Media serioze duhet të raportojë ngjarjen pa e riprodhuar dhunën. Ka një ndryshim të madh mes informimit të publikut dhe ushqimit të kureshtjes së publikut. Ky ndryshim po humbet dhe, bashkë me të, po humbet edhe një pjesë e përgjegjësisë profesionale.
Sot teknologjia e ka bërë shumë të lehtë që një material privat të dalë nga duart e një personi dhe të përfundojë te mijëra të tjerë. Por teknologjia nuk e ka zhdukur përgjegjësinë njerëzore. Përkundrazi, e ka bërë atë edhe më të madhe. Ai që e publikon ka përgjegjësi. Ai që e shpërndan ka përgjegjësi. Ai që e kthen në material talljeje ka përgjegjësi. Edhe ai që e sheh, duke e ditur se është publikuar pa pëlqim, duhet të kuptojë se nuk po konsumon thjesht një video. Po merr pjesë në një poshtërim.
Kjo është arsyeja pse debati nuk duhet të përqendrohet te “çfarë kishte bërë gruaja” apo “pse ishte filmuar”. Jeta private e një njeriu nuk bëhet pronë publike vetëm sepse dikush tjetër ka vendosur ta nxjerrë atë në internet. Një shoqëri që e gjykon viktimën më shpejt se agresorin, ka një problem serioz me moralin e saj publik.
Dhe Shqipëria nuk ka nevojë për më shumë moralistë në Facebook. Ka nevojë për më shumë njerëz që kuptojnë kufirin midis jetës private dhe spektaklit publik. Sepse sot po shohim videon e dikujt tjetër. Nesër mund të jemi duke mbrojtur jetën private të dikujt që kemi pranë. Atëherë do të kuptojmë se problemi nuk ishte kurrë videoja. Problemi ishte shoqëria që vendosi ta shikonte.
