Në fillim të marsit, gjatë pushimit të drekës, Milad Pourtalebian u kthye në shtëpi për të zbuluar se dikush kishte hyrë me forcë në apartamentin e tij dhe e kishte plaçkitur atë. Detajet e vjedhjes tregonin se kjo nuk ishte një vjedhje e zakonshme: kapelja e tij e bejsbollit, me mbishkrimin “Ta bëjmë Iranin të Madh përsëri”, ishte ngjitur në mur me një thikë të madhe kuzhine.
Milad Pourtalebian është një shtetas iranian që emigroi në Kanada në vitin 2024. Në qytetin e tij të strehimit, Saskatoon, Saskatchewan, ai organizoi tubime opozitare në mërgim.
Vjedhja me forcë në apartamentin e aktivistit ndodhi disa ditë pasi sulmet ajrore amerikane dhe izraelite nisën luftën me Iranin. Përpara kësaj, 32-vjeçari Pourtalebian kishte marrë kërcënime në internet në lidhje me aktivitetet e tij. Ai i raportoi kërcënimet në polici, duke pretenduar se ato ishin të motivuara politikisht.
“Në fillim, u frikësova jashtëzakonisht nga ky incident”, tha aktivisti iranian për Radion Evropa e Lirë/Radio Liberty, duke shtuar se më vonë e kapërceu këtë ndjenjë. “Vendosa të mos e lejoj frikën të më ndalojë të shpreh pikëpamjet e mia politike. Mendoj për mijëra iranianë që vdiqën duke luftuar për liri.”
Fotografitë, dokumentet e policisë dhe pamjet e ekranit në mediat sociale që Pourtalebian ndau me Radion Evropa e Lirë/Radio Liberty e bëjnë të qartë se, pavarësisht se jeton mijëra kilometra larg Iranit, aktivisti nuk është jashtë mundësive të shërbimeve të inteligjencës së atij vendi.
Një postim në Telegram e akuzon atë për “aktivitete propagandistike kundër establishmentit politik” dhe për mbështetje të “një sulmi ndaj Iranit nga Amerika dhe regjimi sionist”. Postimi përfundon, “Ky burrë jeton në Saskatoon dhe disa muaj më parë ne e gjurmuam dhe ia përcollëm mesazhin tonë direkt në shtëpinë e tij”.
Sipas Pourtalebian, kjo është pikërisht ajo që i shkaktoi ankth të madh. Asgjë nuk mungonte nga apartamenti i tij, por askush nuk u arrestua për vjedhjen me thyerje.
Represioni transnacional
Ajo që i ndodhi Pourtalebian është një rast i izoluar, por sugjeron që shtetet autoritare i përndjekin kundërshtarët e tyre edhe pasi ata gjejnë strehim në vendet perëndimore në dukje të sigurta.
Irani është angazhuar në vrasje dhe sulme për dekada të tëra, dhe veprimet e tij në nivel global, që do të thotë përtej kufijve të tij, shkojnë shumë përtej kërcënimeve të dhunës fizike.
Shërbimi kanadez i verifikimit të fakteve në gjuhën persiane Factnameh vuri re së fundmi një rritje të rasteve të “mbikëqyrjes, doxxing-ut dhe ngacmimit kibernetik që synojnë kritikët jashtë Iranit”.
Seti i mjeteve përfshin faqen e internetit Alaj, ku njerëzit mund të paraqesin ankesa për shkelje. Faqja thuhet se përmban dosje për afërsisht 1,600 individë. Sipas Factnameh, televizioni shtetëror iranian i ka kërcënuar ata që janë të listuar me “konfiskim të pasurisë, ndërprerje të plotë të shërbimeve konsullore dhe njoftime të kuqe të Interpolit”. Një tjetër mjet online, Goorkan ( në persisht do të thotë “varrmihës” – Red. ), publikon informacionin personal të atyre që i etiketon “tradhtarë”.
Muajin e kaluar, agjencitë e inteligjencës në SHBA, Mbretërinë e Bashkuar dhe Holandë raportuan se Irani kishte nisur një fushatë kibernetike jashtë vendit: FBI tha se programi keqdashës i quajtur Heavygram po përdorej “për të kryer aktivitet kibernetik keqdashës që synonte disidentët iranianë, gazetarët anti-iranianë dhe grupet e tjera opozitare në të gjithë botën”.
Irani nuk është i vetmi vend që persekuton kritikët e tij jashtë vendit.
Yana Gorkhovskaya , drejtuese e kërkimit dhe analizës në organizatën joqeveritare Freedom House, e ka studiuar këtë fenomen për shumë vite.”Sipas të dhënave tona, Kina, Irani dhe Rusia janë ndër dhjetë vendet më të angazhuara në mënyrë aktive në shtypjen transnacionale. Kina i tejkalon ndjeshëm autoritetet e vendeve të tjera të listuara. Rusia, nga ana tjetër, shfaq nivelin më të lartë të brutalitetit në aspektin e vrasjeve dhe sulmeve nga të gjitha vendet e lartpërmendura”, tha ajo në një intervistë me Radio Liberty.
Raste të shquara të represionit transnacional përfshijnë helmimin e ish-oficerëve të inteligjencës ruse Alexander Litvinenko dhe Sergei Skripal në Mbretërinë e Bashkuar, si dhe sulmin me çekiç në Lituani ndaj figurës së opozitës Leonid Volkov, një bashkëpunëtor i politikanit Alexei Navalny, i cili u vra në paraburgimin rus.
“Një lloj paranoje”
Ky është një burim shqetësimi ekstrem për Mikhail Klimarev, 53 vjeç, një ekspert rus i sigurisë kibernetike dhe kritik i Kremlinit, i cili iku nga Rusia pasi Kremlini nisi një pushtim në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022.
Klimarev aktualisht jeton në Berlin dhe bashkëpunon me Leonid Volkov, një bashkëpunëtor i Alexei Navalny-t të vrarë. Në një intervistë me Radio Liberty, ai tha se kërcënimi i të qenit në shënjestër të agjencive të inteligjencës ruse e ka bërë të vërejë “një lloj paranoje” në sjelljen e tij.
“Jam jashtëzakonisht i shqetësuar për sigurinë. Të paktën nga perspektiva e një personi normal dhe të shëndetshëm. Kur jam jashtë, kontrolloj për t’u siguruar që nuk po më ndjekin. Përpara se të prek dorezën e derës së apartamentit tim, së pari e inspektoj atë, sepse pati një incident ku një dorezë dere u helmua me Novichok ( kur u helmua Sergei Skripal – shënim i RS )”, thotë ai.
Klimarev thotë se jeta e tij e përditshme ndikohet gjithashtu nga një sërë presionesh të vogla, nga sulmet e phishing-ut deri te vështirësitë administrative, të cilat së bashku përbëjnë një luftë psikologjike të zhvilluar nga Moska kundër njerëzve si ai.
Eksperti nuk është në gjendje të rinovojë pasaportën e tij ruse, e cila skadon në vitin 2029, gjë që mund të ndikojë në statusin e tij të qëndrimit në Gjermani. “Do të jetë një çështje administrative dhe jo aq e thjeshtë sa mund të duket. Do të më duhet të punësoj një avokat”, thotë Klimarev. Ai shpjegon se nuk ka azil në Gjermani dhe nuk dëshiron të aplikojë për të, pasi kjo do të thoshte të mos ishte në gjendje të vazhdonte të drejtonte biznesin e tij, i cili punëson 20 persona. Klimarev këmbëngul se, pavarësisht presionit nga Kremlini, ai nuk është viktimë: “Nuk jam në burg. Mund të siguroj jetesën.”
Një problem tjetër është udhëtimi. Rusia e ka vendosur Klimarevin në listën e terroristëve, gjë që mund të paraqesë problem në çdo kufi. Ai kujton se si, duke u kthyer së fundmi nga një udhëtim në SHBA, u nxor nga radha e imbarkimit nga oficerët “me një mitraloz dhe një qen” dhe u mor në pyetje për 30 minuta. Për shkak të rrezikut të ekstradimit, eksperti duhet të zgjedhë me kujdes vendet në të cilat udhëton.
Klimarev është gjithashtu i listuar si i ashtuquajturi agjent i huaj në Rusi dhe i detyrohet gati 1 milion dollarë në gjoba të vendosura nga autoritetet, të cilat ai thotë se ishin të motivuara politikisht.
Kishte shumë raste kur ai nuk ishte në gjendje të zgjidhte problemet administrative që ishin grumbulluar në vendin e tij të lindjes, sepse numri i tij i telefonit rus ishte i shkëputur, duke e penguar atë të bashkëvepronte me autoritetet në internet ose të hynte në llogarinë e tij bankare ruse.
Klimarev thotë se nuk e përdor telefonin e tij përveçse nëse i kërkohet nga autoritetet gjermane, dhe nuk ia jep numrin e tij askujt nga frika se mos bëhet viktimë e ndonjë sulmi haker. Ai ndihmon rusë të tjerë që janë shënjestruar nga sulmet e phishing dhe thotë se dikur pothuajse ra vetë viktimë e njërit prej tyre.”Arrita ta ndaloja fjalë për fjalë në momentin e fundit. Ishte një mashtrim i nivelit shumë të lartë”, tha ai, duke përshkruar një shkëmbim kompleks mesazhesh me dikë që paraqitej si klient i mundshëm i kompanisë së tij. Pas disa javësh komunikimi, ai gati sa nuk futi një kod të dërguar nëpërmjet Telegramit që do të kishte çuar në hakimin e llogarisë së tij.
“A më prek e gjithë kjo psikologjikisht? Sigurisht që po”, thotë Klimarev. “Shkova te mjeku… Më ka kapur paniku. Sulme paniku… e dini çfarë është kjo?”
Për shkak të presionit, ai po shqyrton mundësinë për t’iu bindur këshillave të mjekëve dhe për të pezulluar aktivitetet e tij politike. Gorkhovskaya theksoi se pikërisht kjo është thelbi i sulmeve të tilla: “Mbikëqyrja, frikësimi, kërcënimet ndaj familjes, kërcënimet kibernetike – të gjitha këto funksionojnë vërtet dhe i bëjnë njerëzit të paktën të mendojnë dy herë para se të marrin pjesë në një protestë ose të ndërmarrin ndonjë veprim publik”, tha ajo.
Sipas Freedom House, vendet që përdorin kërcënime transnacionale, përveç Iranit, Kinës dhe Rusisë, përfshijnë Turqinë, Arabinë Saudite dhe Ruandën. Gorkhovskaya vëren se vendet perëndimore rrallë marrin kundërmasa afatgjata. Kjo për shkak të mohimit të mundshëm të praktikave të tilla, si dhe për shkak të konsideratave të caktuara politike.
“Ata që janë përgjegjës për represionet transnacionale nuk përballen me pasoja për persekutimin e disidentëve jashtë vendit… Ata mësojnë nga njëri-tjetri se kjo praktikë mund të vazhdojë”, tha Gorkhovskaya.
Pourtalebian shprehu shpresë për një përgjigje më të fortë nga Kanadaja, duke thënë se ajo “mbetet shumë e hapur ndaj individëve të lidhur me Republikën Islamike të Iranit”.
Policia e Saskatoon-it i tha Radios Evropa e Lirë se çështja e vjedhjes në shtëpi është mbyllur, por do të rihapet nëse “bëhen të disponueshme informacione të reja rreth të dyshuarit ose prova shtesë”.Rusia dhe persekutimi i opozitës jashtë vendit
Represioni transnacional përfshin vrasje, mbikëqyrje, kërcënime, presion mbi të afërmit që qëndrojnë në vendet e tyre të origjinës dhe dëbim nga vendi. Krijimi i një regjistri “agjentësh të huaj” në Rusi është një mekanizëm i tillë, pasi caktimi i këtij statusi dhe gjobat që vijnë si pasojë shpesh çojnë në mërgim të detyruar. Kohët e fundit, përfshirja në regjistër është lidhur me persekutimin për qëndrime anti-luftë në Rusi. Megjithatë, edhe para se të futej ligji “agjent i huaj”, përveç rasteve të përmendura tashmë, Rusia përdori represion transnacional kundër disidencës.
Një shembull i tillë është shkarkimi i gazetares Galina Timchenko për shkak të një artikulli në lidhje me aneksimin e Krimesë nga Rusia. Timchenko më pas u zhvendos në Letoni dhe bashkëthemeloi botimin Meduza. Kjo faqe interneti konsiderohet një “organizatë e padëshirueshme” në Rusi, duke vënë këdo që bashkëpunon me të ose gazetarët e saj në rrezik ndjekjeje penale. Timchenko gjithashtu përjetoi hakimin e telefonit të saj duke përdorur programe spiune.
Dy raste të tjera të represionit transnacional lidhen me fushatën e persekutimit kundër të dëbuarve çeçenë dhe disidentëve jashtë vendit. Më të profilit të lartë ishin vrasjet e ish-komandantit ushtarak Sulim Yamadayev në Dubai dhe ish-truprojës së Ramzan Kadyrov, Umar Israilov, në Austri, përpara se ai të dëshmonte në gjykatë për torturat e kryera nga udhëheqësi çeçen.
Kremlini njihet gjithashtu për përdorimin e sistemit të njoftimeve të Interpolit për të ndjekur individë jashtë vendit. Moska gjithashtu përfshiu Bill Browder, financierin dhe kreun e Hermitage Capital, në listën e të kërkuarve të Interpolit. Ai ishte përgjegjës për miratimin e Aktit Magnitsky, një ligj që autorizon vendosjen e sanksioneve të SHBA-së kundër individëve që shkelin të drejtat e njeriut në Rusi. Ligji u emërua sipas Sergei Magnitsky, një avokat i Hermitage Capital i cili zbuloi një skemë për përvetësimin e fondeve nga buxheti rus. Magnitsky u arrestua dhe vdiq në një qendër paraburgimi në Moskë në vitin 2009, pasi u rrah dhe iu mohua kujdesi mjekësor.
