Presioni nga Uashingtoni, i cili gjithashtu dëshiron të zvogëlojë një operacion paqeruajtës në Kosovë, është bërë e njohur brenda vendit si një “kthim në mjediset e fabrikës”, thanë katër diplomatë për POLITICO.SHBA-të nën drejtimin e Donald Trump po e shtyjnë NATO-n të shkurtojë shumë nga aktivitetet e saj të jashtme, përfshirë përfundimin e një misioni kyç të aleancës në Irak, thanë katër diplomatë të NATO-s për POLITICO.
SHBA-të gjithashtu kanë lobuar në muajt e fundit për të zvogëluar operacionin paqeruajtës të NATO-s në Kosovë dhe për të penguar Ukrainën dhe aleatët e Indo-Paqësorit të marrin pjesë zyrtarisht në samitin vjetor të aleancës në korrik në Ankara.
Përpjekja pasqyron një përpjekje të Shtëpisë së Bardhë për ta trajtuar NATO-n si një pakt mbrojtës rreptësisht euroatlantik dhe për të tërhequr prapa dekada zgjerimi në menaxhimin e krizave, partneritetet globale dhe iniciativat e nxitura nga vlerat që kanë irrituar prej kohësh presidentin amerikan dhe bazën e tij MAGA.
Nën nxitjen e Uashingtonit, NATO do të kufizojë të ashtuquajturat “aktivitete jashtë zonës” që janë përtej detyrave kryesore të aleancës për mbrojtje dhe parandalim. Kjo shtytje është bërë e njohur brenda vendit si një “kthim në mjediset e fabrikës”, thanë katër diplomatët, të cilëve të gjithëve iu dha anonimiteti për të folur lirisht mbi çështjen delikate të brendshme.
Përpjekja mund të çojë në një reduktim të shpejtë të aktiviteteve të NATO-s në ish-zonat e luftës, si dhe në përjashtimin e kryeqyteteve, përfshirë Kievin dhe Kanberrën, nga diskutimet zyrtare këtë verë.
Shtëpia e Bardhë refuzoi të komentonte publikisht mbi programet e partneritetit të NATO-s dhe operacionet globale kur u kontaktua nga POLITICO.
Detajet e reja vijnë pasi zëvendësshefi i Pentagonit amerikan, Elbridge Colby, shpjegoi së fundmi mendimin e administratës pas asaj që ai e quajti “NATO 3.0”.
“Jo çdo mision mund të jetë përparësia kryesore. Jo çdo aftësi mund të jetë e veshur me ar”, u tha Colby ministrave të mbrojtjes të aleancës javën e kaluar , ndërsa përsëriti se SHBA-të ishin ende të përkushtuara ndaj sigurisë evropiane. “Masa e seriozitetit është nëse forcat evropiane mund të luftojnë, të përballojnë dhe të mbizotërojnë në skenarët që kanë më shumë rëndësi për mbrojtjen e aleancës.”
Fushata amerikane po shkakton reagime negative nga disa aleatë.
Heqja dorë nga iniciativat e aleancës jashtë shtetit “nuk është qasja e duhur”, tha një nga katër diplomatët. “Partneritetet janë thelbësore për parandalimin dhe mbrojtjen.”
Që kur Trump u rikthye në Shtëpinë e Bardhë vitin e kaluar, ai ka shkurtuar angazhimet e SHBA-së jashtë vendit , ka tërhequr trupat dhe personelin e NATO-s nga Evropa dhe ua ka dorëzuar disa nga komandat kryesore të aleancës evropianëve, ndërsa kërkon të rifokusojë politikën e tij të jashtme rreth “sigurisë thelbësore kombëtare”.
Jashtë Irakut
NATO mban një mision këshillimor që synon forcimin e institucioneve të sigurisë së Irakut, siç është policia e saj, dhe pengimin e kthimit të grupit të Shtetit Islamik. Operacioni u krijua gjatë mandatit të parë të Trump në vitin 2018 dhe është zgjeruar vazhdimisht që nga viti 2021, me kërkesë të Bagdadit.
Uashingtoni u ka kërkuar aleatëve ta përfundojnë misionin që në shtator, tha diplomati i parë i cituar më sipër dhe një diplomat i dytë.
Veçmas, SHBA-të janë gjithashtu të vendosura të tërheqin rreth 2,500 ushtarë nga Iraku sipas një marrëveshjeje të vitit 2024 me qeverinë irakiane, diçka që një zyrtar i administratës amerikane i tha POLITICO-s është pjesë e “angazhimit të Trump për t’i dhënë fund përgjithmonë luftërave”, ndërsa theksoi se ky veprim po ndodh në “koordinim të ngushtë” me Bagdadin.
Tamer Badawi, një ekspert për Irakun dhe bashkëpunëtor i Qendrës për Kërkime të Aplikuara në Partneritet me organizatën kërkimore Orient, tha se misioni i NATO-s në vetvete nuk është “thelbësor” për sigurinë e vendit. Por heqja e tij së bashku me një tërheqje të SHBA-së mund të fuqizojë grupet e milicisë, tha ai, dhe të jetë “destabilizuese” për Qeverinë Rajonale të Kurdistanit verior.
Kërkesa e SHBA-së po përballet me kundërshtime edhe brenda aleancës. “Nuk është momenti për t’u larguar nga Iraku… qeveria na do atje”, tha diplomati i parë.
Diplomati i dytë tha se “shumica” e aleatëve pajtohen që misioni në Irak duhet të zvogëlohet, por brenda një afati kohor më të gjatë, duke mbajtur në vend një operacion më të vogël.
Tërheqja e Kosovës
SHBA-të kanë sinjalizuar gjithashtu se duan të zvogëlojnë Forcën e Kosovës të udhëhequr nga NATO (KFOR), sipas katër diplomatëve, gjë që është edhe më shqetësuese për aleatët evropianë, edhe nëse diskutimet për këtë mbeten në një fazë shumë të hershme.
Misioni ndërkombëtar paqeruajtës i autorizuar nga OKB-ja, i cili debutoi në vitin 1999 pas luftërave jugosllave, aktualisht përfshin rreth 4,500 trupa .
Engjëllushe Morina, një bashkëpunëtore e lartë e politikave në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë, tha se misioni mbetet “i domosdoshëm” për sigurinë rajonale. Nëse NATO tërhiqet, kjo mund t’i inkurajojë separatistët serbë në veri të Kosovës, tha ajo, duke krijuar një efekt kopjimi midis serbëve etnikë në rajonin e Republika Srpska të Bosnjës.
“Jemi mjaft të shqetësuar” për përpjekjet për të shkurtuar misionin, tha një diplomat i pestë i lartë i NATO-s, pasi “gjërat në Ballkanin Perëndimor mund të përshkallëzohen shpejt”.
I kontaktuar nga POLITICO, një zyrtar i NATO-s që fliste në emër të organizatës tha se “nuk ka asnjë afat kohor të lidhur me Misionin e NATO-s në Irak… ose me KFOR-in”, duke shtuar: “Këto misione bazohen në nevojë, i nënshtrohen rishikimit periodik dhe përshtaten me evoluimin e rrethanave.”
Për momentin, nuk është marrë asnjë vendim për përfundimin e asnjërit prej operacioneve. Të 32 aleatët duhet të miratojnë fillimin dhe mbarimin e misioneve, një proces që zakonisht përfshin fushata presioni dhe manipulimi nga shumë aleatë dhe jo vetëm nga SHBA-ja.
Asnjë aleat shtesë
SHBA-të po u bëjnë gjithashtu presion aleatëve që të mos ftojnë Ukrainën dhe katër partnerët zyrtarë të aleancës në Indo-Paqësor – Australinë, Zelandën e Re, Japoninë dhe Korenë e Jugut – në takimet zyrtare në samitin e NATO-s në korrik në Ankara, thanë katër diplomatët.
Vendet mund të ftohen ende në ngjarje anësore, shtuan ata, me kërkesën e justifikuar pjesërisht si zvogëlim i numrit të takimeve të samitit.
Mbajtja e vendeve partnere të NATO-s në periferi të samitit “do të dërgonte një sinjal se ndoshta fokusi është shumë më tepër në çështjet thelbësore të NATO-s”, tha Oana Lungescu, një ish-zëdhënëse e NATO-s dhe një bashkëpunëtore e lartë në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara të Londrës.
Zyrtari që foli për NATO-n tha se aleanca do të “komunikojë mbi pjesëmarrjen e partnerëve në samit në kohën e duhur”.
Ndërkohë, stafi i NATO-s ka propozuar gjithashtu heqjen e një forumi publik nga takimi i këtij viti, një ngjarje anësore që pret udhëheqës të vendeve, ekspertë të mbrojtjes dhe zyrtarë qeveritarë në panele të ndryshme diskutimi që zakonisht rrisin dukshmërinë e samitit vjetor.
Zyrtari i NATO-s tha: “NATO ka zgjedhur të mos organizojë një Forum Publik këtë vit, por do të organizojë një Forum të Industrisë së Mbrojtjes në Samitin e NATO-s në margjinat e Samitit të Ankarasë.”
Nëpunësit civilë të NATO-s u kanë thënë kryeqyteteve se masa është projektuar për të ulur kostot për shkak të mungesës së burimeve. Por diplomatët e parë dhe të dytë thanë se besojnë se kjo mund të jetë nxitur edhe në mënyrë indirekte nga presioni i SHBA-së, duke pasur parasysh kryqëzatën më të gjerë të Uashingtonit për të shkurtuar fondet për organizatat ndërkombëtare.
Lungescu tha se heqja e forumit ishte në përputhje me “uljen e divizionit të diplomacisë publike”, nën drejtimin e shefit të NATO-s Mark Rutte, i cili është përpjekur ta zvogëlojë dhe ristrukturojë departamentin që kur mori detyrën në fund të vitit 2024.
Por në një kohë kur aleanca po përpiqet të bindë publikun e gjerë për meritat e aktiviteteve të saj dhe rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes, kjo është “shumë e dëmshme”, tha një diplomat i tretë.
“NATO duhet të komunikojë se çfarë po ndodh — dhe çfarë do të bëjë”, thanë ata.
