Izraeli nuk i ka përcaktuar kurrë zyrtarisht kufijtë e tij, por kolonët dhe disa ministra e kanë shqyrtuar prej kohësh idenë e zgjerimit të vendit. Çfarë fshihet pas konceptit të një ‘Izraeli të Madh’, pyet Deutsche Welle .Daniella Weiss mban përpara kamerës një hartë të laminuar të Lindjes së Mesme të etiketuar ‘Toka e Premtuar’ dhe thotë:
– Ky është premtimi i Zotit për paraardhësit e popullit hebre.
Harta tregon një shtet hebre që përfshin jo vetëm territoret e pushtuara palestineze dhe Lartësitë e aneksuara të Golanit, por edhe pjesë të Jordanisë, Libanit, Egjiptit, Irakut, Sirisë dhe Arabisë Saudite. Një zonë që e tejkalon shumë të ashtuquajturën Vijë të Gjelbër, e cila ka përcaktuar kufijtë e Izraelit sipas ligjit ndërkombëtar që nga viti 1949. “Kjo është 3,000 kilometra – pothuajse aq e gjatë sa Saharaja”, thotë Weiss.Weiss – të cilën disa e quajnë “ndrikulla e lëvizjes së kolonive izraelite” – flet për “Izraelin e Madh”, në hebraisht ‘Eretz Israel HaShlema’.
Përkthyer, nuk do të thotë ‘Izrael i Madh’, por ‘Izrael i tërë’ ose ‘i plotë’. Është një koncept ekspansionist nga Bibla që është veçanërisht popullor në mesin e të djathtës izraelite.
“Mbështetësit e politikës së vendbanimeve si Ministri i Financave Bezalel Smotrich ose Ministri i Sigurisë Itamar Ben Gvir nuk janë të interesuar në zgjerimin e Izraelit, por në përfundimin e punës”, shpjegoi historiani Gil Shohat për DW.
Ai drejton degën në Tel Aviv të Fondacionit Gjerman Rosa Luxemburg, i cili është i afërt me partinë Die Linke. “Për ta, pretendimi i të gjithë Palestinës historike, ose Eretz Izrael siç e quajnë ata, është një premtim hyjnor.”
Çfarë nënkuptohet me ‘Izraelin e Madh’?
Në varësi të interpretimit, koncepti përfshin fusha të ndryshme. Disa përfshijnë, përveç territorit shtetëror aktualisht të njohur ndërkombëtarisht brenda vijës së armëpushimit të vitit 1949 (Vija e Gjelbër), territoret palestineze të pushtuara nga Izraeli që nga viti 1967 – Bregu Perëndimor, Jerusalemi Lindor dhe Gaza – Lartësitë e aneksuara të Golanit dhe Gadishullin e Sinait, të cilin Izraeli ia ktheu Egjiptit.
Të tjerë aspirojnë për të gjithë zonën e premtuar në Bibël – nga Nili në Egjipt deri në Eufrat, i cili rrjedh nëpër Turqinë, Sirinë dhe Irakun e sotëm. Fjalët e Daniela Weiss nuk janë të reja, duke buruar nga një intervistë me televizionin australian ABC News në vitin 2014. Por idetë e saj janë bërë më të rrënjosura në politikën izraelite që atëherë, pjesërisht në sfondin e luftës që Izraeli ka zhvilluar në Lindjen e Mesme që nga tetori i vitit 2023.
Një ide që arriti në zemër të politikës nga margjinat
Kështu, në mars të vitit 2023, Ministri i Financave Bezalel Smotrich shkaktoi një skandal diplomatik në një tubim në Paris, duke folur nga një podium i mbuluar me një hartë të ‘Izraelit të Madh’.
Harta jo vetëm që deklaronte territoret palestineze të pushtuara aktualisht nga Izraeli si territor izraelit, por edhe shtetin fqinj të Jordanisë. Një vit më vonë, ai i tha kanalit gjermano-francez ARTE se ‘e ardhmja e Jerusalemit’ do të ‘shtrihej deri në Damask’.
Dhe kryeministri Benjamin Netanyahu është shprehur vazhdimisht rreth këtij koncepti. Në shtator 2024, ai paraqiti planet e tij për “ditën pas luftës në Gaza” dhe tregoi një hartë që tregonte aneksimin e plotë të Bregut Perëndimor.
Në gusht të vitit 2025, ai i tha kanalit izraelit i24NEWS se ndihej “i lidhur fort” me vizionin e “Izraelit të Madh” – pas së cilës Egjipti dhe Jordania kërkuan sqarime.
Netanyahu mori mbështetje nga pala amerikane. Në shkurt të këtij viti, ambasadori i SHBA-së në Izrael, Mike Huckabee, i tha prezantuesit të talk show-t amerikan, Tucker Carlson , se do të ishte mirë nëse Izraeli do të merrte kontrollin e të gjithë Lindjes së Mesme – siç është premtuar në Bibël.
Historia e ‘Izraelit të Madh’
Në Librin e Zanafillës 15:18–21, Abrahamit dhe pasardhësve të tij u është premtuar toka nga Nili deri në Eufrat. Teoricienët sionistë më vonë iu referuan këtyre kufijve biblikë në shkrimet e tyre. Edhe pse Theodor Herzl nuk i përcaktoi kurrë konkretisht kufijtë e shtetit të ardhshëm hebre, në ditarët e tij ai e përshkroi idenë e kufijve biblikë, të cilën e mbështeste bashkëpunëtori i tij Max Bodenheimer , si të shkëlqyer.Wladimir Ze’ev Jabotinsky e trajtoi këtë ide si politikisht ashtu edhe nëpërmjet muzikës. Në poemën e tij ‘Smol Ha’Yarden’ (‘Bregu Lindor i Jordanit’), e cila më vonë u bë himni i lëvizjes rinore Betar që ai themeloi, çdo strofë përfundon me vargun: ‘Jordani ka dy brigje – ky na përket neve, dhe tjetri gjithashtu’.
Lëvizja Betar e Jabotinsky-t është e lidhur me sionizmin revizionist, një rrymë ekspansioniste brenda lëvizjes sioniste që konsiderohet si pararendëse e partive të krahut të djathtë si Likudi i Netanyahut.
Babai i Benjamin Netanyahut, Benzion Netanyahu , ishte vetë aktiv në lëvizjen revizioniste të Jabotinsky-t dhe punoi për një kohë të shkurtër si sekretar i tij pak para vdekjes së Jabotinsky-t. Jabotinsky ishte gjithashtu për një kohë të shkurtër komandanti suprem i organizatës paraushtarake sioniste ‘Irgun Zwai Leumi’, e cila shfaqte konceptin e ‘Izraelit të Madh’ në logon dhe posterat e saj.
Kryeministri i parë i Izraelit, David Ben-Gurion, gjithashtu e shqyrtoi idenë e një Izraeli të përcaktuar në mënyrë biblike, por në fund zgjodhi një kurs pragmatik: së pari të krijonte një shtet sovran hebre, pastaj të zgjerohej. Ai i la kufijtë e shtetit të sapokrijuar të Izraelit të hapur në Deklaratën e Pavarësisë të vitit 1948 – duke e lënë derën hapur për zgjerim të mundshëm territorial të mëvonshëm.
Në një fjalim në vitin 1937, ai i formuloi mendimet e tij si më poshtë:
– Pranimi i planit të ndarjes nuk na detyron të heqim dorë nga Transjordania. Askush prej nesh nuk mund të detyrohet të heqë dorë nga vizioni ynë. Ne do ta pranojmë shtetin brenda kufijve të përcaktuar sot, por kufijtë e përpjekjeve sioniste janë çështje e popullit hebre dhe asnjë faktor i jashtëm nuk do t’i kufizojë ato.
Zgjerimi ka qenë prej kohësh një realitet
Pas Luftës së Pavarësisë së vitit 1948, Izraeli kontrollonte dukshëm më shumë territor sesa plani i ndarjes së OKB-së kishte parashikuar për shtetin e ardhshëm të Izraelit: në vend të 56 përqind të caktuar fillimisht, ishte rreth 77 përqind e territorit të ish-mandatit britanik. Pas Luftës Gjashtëditore të vitit 1967, iu shtuan Jeruzalemi Lindor, Bregu Perëndimor, Rripi i Gazës, Lartësitë e Golanit dhe Sinai.
Me përjashtim të Sinait, i cili u rikthye në një traktat paqeje me Egjiptin, këto zona kanë qenë të pushtuara që atëherë. E drejta ndërkombëtare nuk i njeh ato si territor shtetëror izraelit. Por shumica e popullsisë izraelite i pranon ato si territor shtetëror, thotë Shohat:
– Kanë kaluar pothuajse gjashtëdhjetë vjet që kur Izraeli i pushtoi këto territore. Edhe në tekstet shkollore të shkollave liberale në Tel Aviv, Bregu Perëndimor dhe Gaza janë pjesë e territorit shtetëror izraelit.
Bezalel Smotrich me një hartë të rishikuar të Bregut Perëndimor
Sot, sipas shifrave të OKB-së, më shumë se 700,000 kolonë izraelitë jetojnë në Bregun Perëndimor të pushtuar dhe në Jerusalemin Lindor. Në Lartësitë e Golanit, vlerësimet variojnë midis 23,000 dhe 31,000.
Rreth 20,000 druzë mbetën në zonë edhe pas aneksimit izraelit. Këshilli i Sigurimit i OKB-së i karakterizon të gjithë kolonët izraelitë përtej Vijës së Gjelbër si shkelje të së drejtës ndërkombëtare. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë e shpalli pushtimin e vitit 2024 të paligjshëm në një mendim eksperti.
Ende jo shumë i përhapur, por po fiton popullaritet, por po fiton popullaritet.
Sot, ideja e një ‘Izraeli të Madh’, pavarësisht mbështetjes në rritje, nuk ka hyrë në rrjedhën kryesore izraelite, beson Shohat:
– Pushtimi i Palestinës historike – pra Izraelit, Bregut Perëndimor dhe Gazës – është normalizuar. Unë ende nuk e shoh normalizimin e vendbanimeve të përhershme në jug të Libanit ose në pjesë të Sirisë. Por kjo mund të ndryshojë nëse nuk ka rezistencë serioze.
Ka rezistencë, si brenda ashtu edhe jashtë Izraelit; megjithatë, ideja e zgjerimit të territorit të shtetit ka gjetur prej kohësh jehonë në qeverinë izraelite. Kohët e fundit, në mars të vitit 2026, Ministri i Financave Smotrich bëri thirrje për aneksimin e Libanit jugor.
Në konferencën e vitit 2024 të organizatës së kolonëve Nahala, Smotrich, Ben Gvir dhe Weiss mbështetën hapur ’emigrimin vullnetar’ të palestinezëve nga Gaza.
Ben Gvir deklaroi në skenë: “Nëse nuk duam një 7 tetor tjetër, duhet të kthehemi në shtëpi dhe të kontrollojmë Gazën. Duhet të gjejmë një mënyrë ligjore për emigrim vullnetar dhe të vendosim dënimin me vdekje për terroristët”.
Dy vjet më vonë, duket se është një hap më afër qëllimit të saj: më 30 mars, parlamenti izraelit miratoi një ligj që prezanton dënimin me vdekje për palestinezët që dënohen për ‘terrorizëm’ nga gjykatat ushtarake izraelite në territoret e pushtuara palestineze me pasoja fatale, përfundon DW .
