Sipas dokumenteve të publikuara së fundmi, Serbia importoi sisteme gjurmimi dhe vendndodhjeje të telefonave celularë nga Bullgaria. Pajisja portative e mbikëqyrjes së telefonave celularë, me vlerë rreth 18,254 dollarë, u ble pak para zgjedhjeve parlamentare në dhjetor 2023.
Sistemet vijnë nga kompania bullgare Circles BG, e cila është e lidhur me firmën izraelite NSO Group, e njohur për zhvillimin e programeve spiune. Dokumentet tregojnë se midis viteve 2018 dhe 2023, Bullgaria miratoi eksportin e teknologjive të tilla, duke përfshirë sisteme për përgjimin e komunikimeve, gjurmimin e pajisjeve mobile dhe infrastrukturën mbështetëse, në disa vende. Në rastin e Serbisë, Ministria e Punëve të Brendshme bleu pajisje për gjurmimin dhe lokalizimin e telefonave celularë.
Ky informacion po fiton rëndësi sepse Amnesty International publikoi një raport në vitin 2024 ku thuhej se autoritetet serbe përdorën programe spiune kundër gazetarëve dhe aktivistëve. Në një vend ku metodat autoritare të qeverisjes janë diskutuar prej kohësh, ky blerje konfirmon më tej dyshimet se regjimi i Aleksandar Vuçiç vazhdon të investojë në mjete për të kontrolluar dhe frikësuar qytetarët.
Është veçanërisht shqetësuese që pajisjet janë blerë pak para zgjedhjeve, duke ngritur pyetjen nëse ato janë përdorur për të monitoruar kundërshtarët politikë dhe aktivistët përpara votimit. Organizatat ndërkombëtare kanë paralajmëruar prej vitesh se Serbia është midis një grupi vendesh me një histori të përdorimit të teknologjive të tilla për të shtypur kritikat dhe për të ushtruar presion mbi mospajtimin.
Edhe pse Bullgaria është pjesë e Bashkimit Evropian, eksporti i sistemeve të tilla ngre pyetje në lidhje me kontrollin e të ashtuquajturës teknologji “me përdorim të dyfishtë”, pra teknologjisë që mund të ketë aplikime si civile ashtu edhe ushtarake. Organizatat e të drejtave të njeriut si Human Rights Watch kanë theksuar vazhdimisht rrezikun që sisteme të tilla të përfundojnë në duart e regjimeve që i përdorin ato për shtypje të brendshme.
Në Serbi, ku rastet e dhunës në protesta, presioni ndaj medias dhe mbikëqyrja teknologjike janë dokumentuar për një kohë të gjatë, ky informacion është një tjetër provë se qeveria nuk po heq dorë nga metodat e saj të kontrollit të qytetarëve. Qytetarët dhe opozita me të drejtë pyesin se kujt dhe për çfarë qëllimi i shërbejnë këto sisteme monitorimi.
