Kosovatimes
Debati për mundësinë e hapjes së një konsullate serbe në Shkodër nuk mund të analizohet vetëm si një çështje e marrëdhënieve diplomatike midis Shqipërisë dhe Serbisë. Në vetvete, hapja e një konsullate është një praktikë e zakonshme e së drejtës ndërkombëtare dhe realizohet vetëm me pëlqimin e shtetit pritës. Megjithatë, në rastin e Shkodrës, reagimet e forta nuk janë shkaktuar nga institucioni konsullor si i tillë, por nga narrativa politike dhe historike që e ka shoqëruar këtë iniciativë.
Që prej vitit 2019, politikani malazez pro-serb Milan Knežević ka ndërtuar një diskurs publik që e paraqet Shkodrën si pjesë të trashëgimisë historike serbo-malazeze. Duke përdorur vazhdimisht emërtimin “Skadar”, ai e ka cilësuar qytetin si “kryeqytetin e vjetër të Zetës mesjetare” dhe ka deklaruar se “në çlirimin e Shkodrës ranë 12 mijë malazezë”. Në vitin 2026 ai shkoi një hap më tej, duke mbështetur publikisht hapjen e një konsullate serbe në Shkodër dhe duke pretenduar se aty jeton një komunitet i konsiderueshëm serb që ka nevojë për përfaqësim konsullor.
Ky pretendim nuk mbështetet nga të dhënat zyrtare të regjistrimeve të popullsisë në Shqipëri, të cilat nuk tregojnë ekzistencën e një komuniteti serb në përmasat që do të justifikonin argumentin politik të përdorur nga Knežević. Për këtë arsye, shumë analistë e kanë interpretuar deklaratën jo si një vlerësim demografik, por si një përpjekje për të ndërtuar një narrativë politike mbi praninë historike serbe në veriun e Shqipërisë.
Në shkencat politike, kjo metodë njihet si politikë e narrativës historike (politics of historical narratives). Ajo konsiston në përdorimin e historisë për të krijuar legjitimitet politik në të tashmen. Në Ballkan, historia nuk përdoret vetëm për të interpretuar të kaluarën, por shpesh për të ndërtuar pretendime simbolike mbi identitetin, kulturën dhe hapësirën. Prandaj, referencat ndaj Zetës mesjetare apo figurave historike nuk janë neutrale, por bëhen pjesë e komunikimit politik.
Politika e narrativave strategjike
Në teorinë e marrëdhënieve ndërkombëtare, Alister Miskimmon, Ben O’Loughlin dhe Laura Roselle argumentojnë se shtetet ndërtojnë narrativa strategjike për të formësuar mënyrën se si publiku e kupton historinë, identitetin dhe rendin ndërkombëtar. Në këtë kuptim, historia nuk shërben vetëm për të shpjeguar të kaluarën, por edhe për të legjitimuar objektiva politike në të tashmen.
Referencat e vazhdueshme ndaj “Skadarit”, Zetës mesjetare dhe pranisë së pretenduar serbe në Shkodër mund të interpretohen si pjesë e një narrative strategjike që synon ta paraqesë veriun e Shqipërisë si një hapësirë me rëndësi historike për identitetin serb. Edhe nëse nuk prodhojnë pasoja juridike, narrativa të tilla ndikojnë në perceptimet publike dhe në debatin politik.
Politika e kujtesës
Historiani Pierre Nora dhe studiues të tjerë të politikës së kujtesës kanë treguar se vendet, monumentet dhe figurat historike përdoren shpesh si instrumente të identitetit politik. Në Ballkan, ku historia është e lidhur ngushtë me proceset e shtetformimit, interpretimet e periudhës mesjetare vazhdojnë të kenë ndikim të madh në diskursin politik bashkëkohor.
Pikërisht për këtë arsye, deklaratat e Knezheviqit nuk janë interpretuar si komente historike neutrale, por si pjesë e një procesi të riaktualizimit të narrativave historike për qëllime politike.
Soft power dhe ndikimi politik
Joseph Nye e përkufizon soft power si aftësinë për të ndikuar përmes kulturës, historisë, vlerave dhe narrativave, në vend të përdorimit të forcës ushtarake ose presionit ekonomik. Në këtë kuptim, diplomacia kulturore, institucionet arsimore, organizatat fetare dhe madje edhe konsullatat mund të shërbejnë si instrumente të fuqisë së butë.
Kjo nuk do të thotë se çdo konsullatë është instrument ndikimi politik, por kur kërkesa për hapjen e saj shoqërohet me pretendime historike dhe etnike, perceptimi publik ndryshon. Në këtë rast, reagimet në Shqipëri dhe Kosovë kanë qenë rezultat i këtij konteksti më të gjerë dhe jo i funksioneve konsullore në vetvete.
Debati mori një dimension edhe më të gjerë për shkak të zhvillimeve ndërkombëtare. Më 26 korrik 2026, gjatë kremtimit të Ditës së Marinës Ruse, presidenti Vladimir Putin deklaroi se “ndarja e popullit serb në pjesë të ndryshme kombëtare” ishte rezultat i vendimeve që, sipas tij, nuk ishin në përputhje me Kartën e Kombeve të Bashkuara. Edhe pse deklarata nuk lidhej drejtpërdrejt me Shkodrën, ajo u pa si pjesë e të njëjtit diskurs politik që vë në pikëpyetje arkitekturën politike të krijuar në Ballkan pas shpërbërjes së Jugosllavisë.
Dimensioni rus
Deklarata e presidentit Vladimir Putin më 26 korrik 2026, se “ndarja e popullit serb” ishte rezultat i vendimeve të papajtueshme me Kartën e OKB-së, u interpretua nga shumë analistë si vazhdim i narrativës ruse që sfidon arkitekturën politike të krijuar pas shpërbërjes së Jugosllavisë. Nga perspektiva ruse, narrativa e “popullit serb të ndarë” shërben për të kritikuar ndërhyrjen e NATO-s në vitin 1999 dhe procesin e njohjes së Kosovës. Nga perspektiva serbe, ajo lidhet me idenë e mbrojtjes së interesave të serbëve jashtë kufijve të Serbisë. Ndërsa nga perspektiva shqiptare dhe e vendeve perëndimore, deklarata të tilla perceptohen si pjesë e një strategjie më të gjerë të ndikimit politik dhe informativ rus në Ballkanin Perëndimor.Në këtë kuadër, diskutimi për një konsullatë serbe në Shkodër fiton një kuptim që tejkalon funksionet konsullore.Konsullatat zakonisht hapen për të ofruar shërbime administrative, për të ndihmuar qytetarët dhe për të zhvilluar bashkëpunimin ekonomik e kulturor. Mirëpo, kur kërkesa shoqërohet me pretendime të diskutueshme historike dhe demografike, ajo krijon perceptimin se institucioni diplomatik po përdoret edhe si instrument simbolik i politikës së identitetit.Një element tjetër që duhet marrë në konsideratë është sinkronizimi i këtyre deklaratave. Në vitet e fundit është vërejtur se segmente të caktuara të elitës politike në Serbi, pjesë të spektrit politik pro-serb në Mal të Zi dhe zyrtarë rusë përdorin shpesh narrativa të ngjashme mbi historinë, identitetin dhe pozitën e serbëve në rajon.
Në literaturën mbi luftën hibride, Rusia përshkruhet si një aktor që kombinon diplomacinë, komunikimin strategjik, median, narrativat historike dhe ndikimin politik për të rritur praninë e saj në rajone me rëndësi gjeopolitike. Kjo nuk nënkupton se çdo deklaratë e politikanëve serbë është e koordinuar me Moskën, por ekziston një ngjashmëri e dukshme në diskursin mbi historinë, identitetin dhe pozitën e serbëve në Ballkan.
Siguria rajonale
Për shtetet e Ballkanit Perëndimor, veçanërisht ato anëtare të NATO-s ose që synojnë integrimin euroatlantik, sfida kryesore nuk është vetëm siguria ushtarake, por edhe siguria informative. Narrativat që rikthejnë debatet mbi kufijtë historikë, identitetin etnik ose legjitimitetin e shteteve mund të ndikojnë në polarizimin e opinionit publik dhe në marrëdhëniet ndëretnike.
Prandaj, reagimet ndaj idesë së hapjes së një konsullate serbe në Shkodër duhet të kuptohen në këtë kontekst më të gjerë të konkurrencës së narrativave dhe perceptimeve të sigurisë.
