GOOGLE do të lançojë satelitin e saj të parë eksperimental me çipa të inteligjencës artificiale më 1 tetor. Ky është hapi i parë konkret në Projektin Suncatcher, i cili po teston nëse inteligjenca artificiale një ditë mund të fuqizohet nga qendrat e të dhënave në orbitë të fuqizuara direkt nga energjia diellore.
Sateliti me madhësinë e një frigoriferi, i quajtur MVP, do të niset në bordin e një rakete SpaceX Falcon 9 nga Baza Ajrore Vandenberg në Kaliforni, raportoi New York Times. Nisja e tij do të bëhet disa muaj përpara afatit. Google fillimisht kishte thënë se prototipet e zhvilluara me Planet Labs do të fluturonin në fillim të vitit 2027.
Ky është një test teknologjik, jo një qendër e vërtetë të dhënash. MVP-ja mbart katër çipa Google TPU, të cilët së bashku kanë afërsisht fuqinë llogaritëse të një serveri të vetëm në një qendër të dhënash.
Panelet diellore do t’u sigurojnë çipave rreth një kilovat energji, e mjaftueshme për të furnizuar me energji një tharëse flokësh, por edhe për të testuar performancën dhe qëndrueshmërinë e pajisjeve në hapësirë. Sateliti duhet të jetë ende në gjendje t’u përgjigjet pyetjeve të thjeshta të inteligjencës artificiale nga orbita dhe pritet të funksionojë për rreth një vit.
Planet Labs fillimisht ra dakord të lançonte dy satelitë për Google në vitin 2027, por Google këmbënguli t’i nxirrte ato në orbitë këtë vit, duke marrë përsipër rrezik shtesë, tha Eric Stevens, drejtor i inxhinierisë së sistemeve në Planet Labs. Për të përshpejtuar procesin, Google futi çipat e vet në një satelit të parapërgatitur nga Planet Labs, një kompani në të cilën ka investuar.
Ftohja është problemi më i madh
Sfida më e madhe inxhinierike është ftohja. Ventilatorët nuk funksionojnë në hapësirë, kështu që Google zhvilloi një sistem me shtresa që përçon nxehtësinë përmes materialit termik, aluminit dhe bakrit, në pllakën e radiatorit. Çipat mund të funksionojnë për rreth 15 minuta dhe pastaj të fiken për t’u ftohur, tha Travis Beals, drejtor i lartë i menaxhimit të produkteve në Google për Projektin Suncatcher.
Google e njoftoi projektin në nëntor 2025. “Kostot e larta të lëshimit historikisht kanë qenë një pengesë e madhe për sistemet e mëdha hapësinore”, shkroi Beals në atë kohë. Ai shtoi se të dhënat e kostos së lëshimit sugjerojnë që deri në mesin e viteve 2030, ato mund të bien aq shumë sa funksionimi i një qendre të dhënash hapësinore mund të bëhet i krahasueshëm me atë në Tokë.
Google ende planifikon të lançojë dy satelitë vitin e ardhshëm. Në planin afatgjatë, propozimi kërkimor i kompanisë synon një grumbull prej 81 satelitësh që do të fluturojnë në një formacion rreth një kilometër të gjerë dhe do të komunikojnë me njëri-tjetrin nëpërmjet lidhjeve optike. Drejtori ekzekutiv i Alphabet, Sundar Pichai, e ka cilësuar projektin si një nga përpjekjet e kompanisë “në shkallë të gjerë”.
“Qëllimi përfundimtar është që një ditë të kemi qendra të dhënash në hapësirë për të shfrytëzuar më mirë energjinë e diellit, e cila është njëqind trilion herë më e madhe se çdo gjë që prodhojmë në Tokë sot”, tha Pichai në një intervistë me Fox News. “Nuk kam dyshim se brenda dhjetë vjetësh do ta konsiderojmë këtë një mënyrë më normale për të ndërtuar qendra të dhënash”, tha ai.
Drejtues të tjerë të Google janë shumë më të kujdesshëm. “Sinqerisht, nuk presim të kemi asgjë të dobishme nga ana operative në vitet e ardhshme”, tha James Manyika, nënkryetar i lartë i kërkimit në Google, duke e krahasuar projektin me kërkimin e hershëm të Google mbi automjetet autonome.
Projekti nxitet nga etja në rritje për energji e inteligjencës artificiale. Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë vlerëson se konsumi i energjisë së qendrave të të dhënave do të dyfishohet afërsisht deri në fund të dekadës, në gati 1,000 teravatë orë.
Google nuk është vetëm.
SpaceX ka kërkuar leje nga Komisioni Federal i Komunikimeve i SHBA-së për të lançuar deri në një milion satelitë, dhe Elon Musk synon të lançojë qendra të të dhënave orbitale të inteligjencës artificiale deri në fund të vitit të ardhshëm. Startup-i i mbështetur nga Nvidia, Starcloud, dërgoi satelitin e tij të parë me çipin H100 të Nvidia-s në orbitë në nëntor 2025.
Themeluesi i Blue Origin, Jeff Bezos, beson se qendrat e të dhënave do të përfundojnë në hapësirë, por vetëm në dekadat e ardhshme.
Ndër skeptikët më të zhurmshëm është kreu i kompanisë më të madhe të cloud-it në botë. “Nuk ka ende raketa të mjaftueshme për të lëshuar një milion satelitë, kështu që jemi shumë larg kësaj. Kostoja e dërgimit të ngarkesave në hapësirë sot është e madhe”, tha Matt Garman, CEO i Amazon Web Services. “Thjesht nuk është efektive nga ana e kostos.”
Kathleen Curlee, një analiste në Qendrën për Siguri dhe Teknologji në Zhvillim (CSET) të Universitetit Georgetown, e cila studion ekonominë hapësinore të SHBA-së, tha se njerëzit janë cinikë sepse koncepti është aktualisht i parealizueshëm teknologjikisht. “Ata po na thonë se afati i fundit është viti 2030, 2035 – dhe unë vërtet nuk mendoj se kjo është e mundur. Por në planin afatgjatë, është”, tha ajo.
Në një ese për Financial Times, Rebekah Reed, një ish-drejtoreshë e asociuar e NASA-s dhe drejtoreshë e asociuar e Programit për Teknologjitë në Zhvillim dhe Politikat Globale në Harvard, paralajmëroi për probleme të rëndësishme mjedisore, së bashku me çështjet e kostos dhe të punës.
Duke vepruar kështu, ajo iu referua drejtorit ekzekutiv të OpenAI, Sam Altman, i cili e quajti trajtimin e orbitës si një zgjidhje alternative për trajnimin e modeleve të IA-së që kërkojnë shumë energji “qesharake”.
Një seri pengesash
Analistët gjithashtu theksojnë një numër pengesash teknike: shpërndarjen e nxehtësisë në vakum, mbrojtjen e pajisjeve nga rrezatimi, rrezikun që çipat të bëhen të vjetëruar përpara se lançimi i kushtueshëm të japë rezultate dhe nevojën për lidhje mjaftueshëm të forta midis Tokës dhe hapësirës. Shkencëtarët gjithashtu paralajmërojnë se kaq shumë satelitë, pavarësisht nga madhësia, do të ishin të dëmshëm për mjedisin, për shkak të ndotjes atmosferike dhe rrezikut për shtresën e ozonit.
Ka edhe zëra më të moderuar. Jeff Thornburg, CEO i Portal Space Systems dhe një ish-inxhinier i SpaceX i cili udhëhoqi zhvillimin e motorit Raptor, e sheh zhvendosjen e qendrave të të dhënave në orbitë për energji diellore si një veprim logjik, megjithëse paralajmëron se ndërtimi nuk do të jetë i shpejtë ose i lirë.
“Inxhinierët do të gjejnë një mënyrë për ta bërë të funksionojë,” i tha ai Fortune. “Në planin afatgjatë, është vetëm çështje se sa kohë do të na duhet.”
